ChuQuyen.comChủ Quyền
Các vùng biển theo luật

Vùng tiếp giáp lãnh hải là gì: ranh giới 24 hải lý tính từ đâu, kiểm soát những gì

Vùng tiếp giáp lãnh hải rộng 12 hải lý nằm ngoài lãnh hải, ranh giới ngoài cách đường cơ sở 24 hải lý. Bốn lĩnh vực Nhà nước kiểm soát và ví dụ cụ thể.

Customs patrol boat crew on deck watching the open sea far offshore, seen from behind, calm blue water and scattered clouds, midday bright light

Vùng tiếp giáp lãnh hải là vùng biển tiếp liền và nằm ngoài lãnh hải, có chiều rộng 12 hải lý tính từ ranh giới ngoài của lãnh hải. Như vậy, ranh giới ngoài của vùng này cách đường cơ sở 24 hải lý. Tại đây Nhà nước kiểm soát để ngăn ngừa và xử lý vi phạm về hải quan, thuế, y tế, xuất nhập cảnh xảy ra trên lãnh thổ hoặc trong lãnh hải.

Vùng tiếp giáp không phải lãnh thổ: tàu thuyền các nước có tự do hàng hải ở đây như ở vùng đặc quyền kinh tế. Vai trò của nó giống một vành đai đệm, cho phép Nhà nước chặn trước những hành vi sắp vi phạm hoặc vừa vi phạm trong lãnh hải. Bài dưới đây giải thích phạm vi, bốn lĩnh vực kiểm soát, chỗ giao với vùng đặc quyền kinh tế và cách đọc đúng khi gặp khái niệm này.

Vì sao luật biển cần thêm một vành đai 12 hải lý

Lãnh hải chỉ rộng 12 hải lý. Với tàu chạy nhanh, quãng đường đó có thể vượt qua trong chưa đầy một giờ. Nếu quyền kiểm soát dừng đúng tại biên giới quốc gia trên biển, một con tàu chở hàng lậu hoàn toàn có thể chờ sát ngoài ranh giới, rồi lao vào bờ khi có cơ hội, hoặc chạy ra ngoài ngay sau khi vi phạm để thoát khỏi phạm vi xử lý.

Vùng tiếp giáp lãnh hải được sinh ra để lấp khoảng trống đó. Công ước Liên hợp quốc về Luật biển 1982 cho phép quốc gia ven biển có một vùng tiếp giáp không vượt quá 24 hải lý tính từ đường cơ sở. Việt Nam quy định đúng mức tối đa: 12 hải lý phía ngoài lãnh hải.

Điều cần nhấn mạnh là vùng tiếp giáp mở rộng quyền kiểm soát, không mở rộng chủ quyền. Nhà nước không được coi vùng này là lãnh thổ, không được cấm tàu nước ngoài đi lại, mà chỉ được hành động trong phạm vi những lĩnh vực luật cho phép. Hiểu sai chỗ này dễ dẫn đến những phát biểu quá đà khi bàn chuyện biển trên mạng xã hội.

Với người học, cách nhớ gọn nhất là gắn vùng tiếp giáp với hình ảnh trạm kiểm soát ngoài cổng: trạm không phải là nhà, nhưng là nơi chặn người định mang hàng cấm vào nhà.

Bốn lĩnh vực Nhà nước được kiểm soát

Luật Biển Việt Nam liệt kê bốn lĩnh vực. Bảng dưới kèm ví dụ dễ hình dung cho từng lĩnh vực:

Lĩnh vựcNgăn ngừa điều gìVí dụ tình huống
Hải quanĐưa hàng hoá vào, ra trái phép, buôn lậuTàu chuyển tải hàng không khai báo ngay ngoài lãnh hải để đưa vào bờ bằng xuồng nhỏ
ThuếTrốn thuế với hàng hoá, nhiên liệuTàu bán nhiên liệu trái phép cho tàu khác để đưa vào tiêu thụ trong nước
Y tếLây lan dịch bệnh, hàng hoá không đạt kiểm dịchTàu có người nghi mắc bệnh truyền nhiễm định cập bờ không qua kiểm dịch
Xuất nhập cảnhĐưa người vào, ra trái phépTàu chở người không có giấy tờ chờ ngoài khơi để đưa vào bờ

Chú ý cụm từ trong luật: vi phạm xảy ra trên lãnh thổ hoặc trong lãnh hải. Nghĩa là Nhà nước kiểm soát ở vùng tiếp giáp nhằm bảo vệ trật tự bên trong, chứ không đặt ra luật hải quan mới cho chính vùng tiếp giáp. Ngoài bốn lĩnh vực này, những việc khác như đánh bắt, khai thác tài nguyên được điều chỉnh theo chế độ vùng đặc quyền kinh tế.

Vùng tiếp giáp nằm chồng lên vùng đặc quyền kinh tế

Cùng một khối nước, hai chế độ. Vùng đặc quyền kinh tế bắt đầu ngay ngoài ranh giới lãnh hải. Vì vậy 12 hải lý của vùng tiếp giáp cũng là 12 hải lý đầu tiên của vùng đặc quyền kinh tế.

Quyền đối với tài nguyên. Trong vùng tiếp giáp, Việt Nam có quyền chủ quyền và quyền tài phán về tài nguyên, nghiên cứu khoa học, bảo vệ môi trường như ở vùng đặc quyền kinh tế. Tàu cá nước ngoài muốn đánh bắt ở đây cũng phải được phép như ở vùng đặc quyền kinh tế.

Thêm quyền kiểm soát bốn lĩnh vực. Đây là phần cộng thêm mà vùng đặc quyền kinh tế phía ngoài không có.

Tự do hàng hải vẫn giữ nguyên. Tàu các nước được đi lại, tàu bay được bay qua, giống mọi vùng đặc quyền kinh tế. Không có quyền đi qua không gây hại ở đây, vì đó là khái niệm riêng của lãnh hải.

Cách hình dung. Bạn có thể vẽ hai dải giấy trong suốt: dải dài 200 hải lý là vùng đặc quyền kinh tế, dải ngắn 12 hải lý đặt đè lên đầu dải dài là vùng tiếp giáp. Chỗ chồng nhau là nơi cả hai bộ quyền cùng có hiệu lực.

Quyền truy đuổi gắn với vùng tiếp giáp ra sao

Công ước 1982 cho phép quốc gia ven biển truy đuổi một tàu nước ngoài khi có lý do xác đáng cho rằng tàu đó đã vi phạm pháp luật của mình. Việc truy đuổi có thể bắt đầu khi tàu vi phạm đang ở trong nội thuỷ, lãnh hải, hoặc ở vùng tiếp giáp nếu vi phạm liên quan đến những quyền mà vùng này được lập ra để bảo vệ.

Truy đuổi phải liên tục, không gián đoạn, và chấm dứt khi tàu bị đuổi đi vào lãnh hải của nước mình hoặc của một nước thứ ba. Việc thực hiện thuộc về tàu thuyền, tàu bay công vụ được đánh dấu rõ và được phép. Người dân chỉ cần hiểu nguyên tắc chung này; chi tiết thao tác là việc của lực lượng chức năng.

Ví dụ dễ hình dung: tàu nghi buôn lậu bị phát hiện đang chuyển hàng trong lãnh hải rồi bỏ chạy ra ngoài. Lực lượng chức năng có thể tiếp tục truy đuổi qua vùng tiếp giáp và ra xa hơn, miễn là việc truy đuổi bắt đầu đúng chỗ và không đứt quãng.

Một lưu ý khi đọc tin: báo chí đôi khi dùng chữ truy đuổi theo nghĩa thông thường. Khi gặp, bạn không nên tự suy ra hành động nào đúng sai về luật; chỉ những cơ quan có thẩm quyền mới kết luận được một vụ việc cụ thể.

Những chỗ hay hiểu sai về vùng tiếp giáp

Hiểu sai: vùng tiếp giáp rộng 24 hải lý. Bản thân vùng chỉ rộng 12 hải lý. Con số 24 là khoảng cách từ đường cơ sở tới ranh giới ngoài của vùng. Hai cách nói này hay bị lẫn trong bài kiểm tra.

Hiểu sai: tàu nước ngoài vào vùng tiếp giáp phải xin phép. Không cần. Tàu được tự do hàng hải ở đây. Chỉ khi có dấu hiệu vi phạm thuộc bốn lĩnh vực, hoặc hoạt động liên quan đến tài nguyên, thì Nhà nước mới can thiệp theo pháp luật.

Hiểu sai: vùng tiếp giáp là vùng biển riêng biệt. Nó nằm trùm lên phần đầu của vùng đặc quyền kinh tế. Một con tàu ở đây cùng lúc ở trong cả hai vùng.

Hiểu sai: vùng trời phía trên là vùng trời quốc gia. Vùng trời quốc gia chỉ ở phía trên lãnh thổ, tức tới hết lãnh hải. Phía trên vùng tiếp giáp, tàu bay các nước được tự do hàng không theo Công ước.

Hiểu sai: chỉ có hải quan được kiểm soát. Luật nêu đủ bốn lĩnh vực hải quan, thuế, y tế và xuất nhập cảnh. Bỏ sót y tế là lỗi hay gặp, dù đây là lĩnh vực có ý nghĩa thực tế lớn khi có dịch bệnh.

Di vật dưới đáy biển ở vùng tiếp giáp

Một chi tiết ít người biết: Công ước 1982 có quy định riêng về hiện vật khảo cổ và lịch sử tìm thấy dưới đáy biển. Theo đó, để kiểm soát việc mua bán các hiện vật này, quốc gia ven biển có thể coi việc trục vớt chúng khỏi đáy biển trong vùng tiếp giáp mà không được mình đồng ý là vi phạm trên lãnh thổ hoặc trong lãnh hải của mình.

Điều này có ý nghĩa với Việt Nam vì vùng biển nước ta có nhiều con tàu cổ đắm, mang theo gốm sứ và hàng hoá từ các tuyến buôn bán xưa. Một số con tàu nằm cách bờ không xa. Nếu chỉ bảo vệ được hiện vật trong lãnh hải, những con tàu nằm ngay ngoài ranh giới sẽ dễ bị trục vớt trái phép rồi đưa đi.

Với người dân, đặc biệt ngư dân, thông điệp rất cụ thể: khi lưới vướng hiện vật cổ, đừng tự mang đi bán, mà báo chính quyền địa phương hoặc đồn biên phòng gần nhất. Việc khai quật, bảo quản hiện vật dưới nước cần chuyên môn và giấy phép, và hiện vật thuộc về di sản chung. Báo đúng chỗ vừa giữ được hiện vật, vừa tránh rắc rối pháp lý cho chính người tìm thấy.

Giáo viên có thể dùng chi tiết này để mở đầu bài về vùng tiếp giáp, vì câu chuyện con tàu đắm dễ gây tò mò hơn nhiều so với một định nghĩa khô.

Tính nhanh ranh giới các vùng từ đường cơ sở

Một bài tập nhỏ dùng được trong lớp học hoặc buổi sinh hoạt ngoại khoá. Cô Thảo, giáo viên Giáo dục công dân ở Thanh Hoá, cho học sinh làm theo các bước:

  1. Ghi mốc 0 là đường cơ sở.
  2. Cộng 12 hải lý: đó là ranh giới ngoài lãnh hải, cũng là biên giới quốc gia trên biển.
  3. Cộng tiếp 12 hải lý: tới mốc 24 hải lý, là ranh giới ngoài vùng tiếp giáp.
  4. Đổi sang mét: 24 nhân 1.852 bằng 44.448 mét, tức khoảng 44,4 km.
  5. Đánh dấu mốc 200 hải lý là ranh giới ngoài vùng đặc quyền kinh tế, lưu ý mốc này cũng tính từ đường cơ sở chứ không từ mốc 24.

Học sinh hay mắc ở bước 5, cộng 200 vào 24 thành 224 hải lý. Cô Thảo yêu cầu các em vẽ một thước thẳng duy nhất, mọi mốc đều đo từ điểm 0, để thấy rõ các vùng chồng lên nhau chứ không nối đuôi nhau. Bài tập mất chừng mười phút và để lại hình ảnh nhớ lâu hơn nhiều so với đọc định nghĩa.

Câu hỏi thường gặp

Vùng tiếp giáp lãnh hải rộng bao nhiêu?

Vùng tiếp giáp lãnh hải rộng 12 hải lý, tính từ ranh giới ngoài của lãnh hải. Ranh giới ngoài của vùng này cách đường cơ sở 24 hải lý, tương đương khoảng 44,4 km.

Vùng tiếp giáp lãnh hải có phải lãnh thổ Việt Nam không?

Không. Lãnh thổ trên biển dừng ở ranh giới ngoài lãnh hải. Vùng tiếp giáp là vùng Nhà nước có quyền kiểm soát trong bốn lĩnh vực và có quyền chủ quyền, quyền tài phán như vùng đặc quyền kinh tế.

Nhà nước kiểm soát những lĩnh vực nào ở vùng tiếp giáp?

Bốn lĩnh vực: hải quan, thuế, y tế và xuất nhập cảnh. Mục đích là ngăn ngừa và xử lý những vi phạm pháp luật về các lĩnh vực này xảy ra trên lãnh thổ hoặc trong lãnh hải Việt Nam.

Tàu nước ngoài có được đi lại tự do trong vùng tiếp giáp không?

Có. Tàu các nước được tự do hàng hải trong vùng tiếp giáp như trong vùng đặc quyền kinh tế, nhưng phải tôn trọng quyền kiểm soát của Việt Nam về hải quan, thuế, y tế, xuất nhập cảnh và quyền đối với tài nguyên.

Tàu cá nước ngoài có được đánh bắt trong vùng tiếp giáp không?

Không được nếu chưa được phép. Vùng tiếp giáp nằm trong vùng đặc quyền kinh tế, nơi Việt Nam có quyền chủ quyền đối với tài nguyên, nên việc khai thác hải sản phải theo pháp luật Việt Nam.

Vì sao gọi là vùng tiếp giáp?

Vì vùng này tiếp liền ngay phía ngoài lãnh hải. Nó đóng vai trò vành đai đệm giúp Nhà nước ngăn trước các vi phạm sắp xảy ra hoặc vừa xảy ra trong lãnh hải.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138