Nội thuỷ là vùng nước tiếp giáp với bờ biển, nằm ở phía trong đường cơ sở và là bộ phận lãnh thổ của Việt Nam. Nhà nước thực hiện chủ quyền hoàn toàn, tuyệt đối và đầy đủ đối với nội thuỷ như trên lãnh thổ đất liền.
Khác với lãnh hải, trong nội thuỷ không có quyền đi qua không gây hại của tàu nước ngoài: muốn vào phải theo quy định và được phép. Vùng nước cảng, vũng, vịnh sát bờ và phần biển nằm giữa bờ với đường cơ sở thẳng đều thuộc nội thuỷ. Dưới đây là cách nhận ra một vùng nước có phải nội thuỷ hay không, bảng so sánh với lãnh hải và những ví dụ đời thường.
Nội thuỷ được xác định từ đâu
Ranh giới ngoài của nội thuỷ chính là đường cơ sở. Mọi vùng nước nằm giữa bờ biển và đường cơ sở đều là nội thuỷ, bất kể rộng hay hẹp. Ở những nơi Việt Nam dùng đường cơ sở thẳng nối các đảo ven bờ, vùng nội thuỷ có thể khá rộng, bao trùm cả những vùng biển mà nhiều người vẫn nghĩ là biển khơi.
Ranh giới trong của nội thuỷ là bờ biển. Từ bờ đi vào là đất liền, sông ngòi, hồ ao, đều thuộc lãnh thổ theo luật về đất đai và tài nguyên nước, không phải đối tượng của Luật Biển. Vì vậy khi nói đến nội thuỷ theo nghĩa luật biển, người ta chỉ nói đến vùng nước biển phía trong đường cơ sở.
Luật Biển Việt Nam năm 2012 dành riêng hai điều cho nội thuỷ: một điều định nghĩa, một điều quy định chế độ pháp lý. Nội dung khớp với Công ước Liên hợp quốc về Luật biển 1982, văn kiện mà Việt Nam đã phê chuẩn năm 1994. Điều đáng nhớ là Công ước không đặt chiều rộng cố định cho nội thuỷ, vì nó phụ thuộc hoàn toàn vào việc đường cơ sở được vạch ở đâu.
Một cách nhớ nhanh: lãnh hải có con số, nội thuỷ thì không. Lãnh hải luôn rộng 12 hải lý; nội thuỷ rộng bao nhiêu tuỳ từng khúc bờ biển.
Những vùng nước thường thuộc nội thuỷ
Trong thực tế, bạn sẽ gặp nội thuỷ ở các dạng sau. Danh sách giúp nhận diện, không thay cho văn bản xác định đường cơ sở:
- Vùng nước cảng biển: khu nước trong cảng, luồng vào cảng, nơi neo đậu, chuyển tải. Đây là phần nội thuỷ mà tàu nước ngoài tiếp xúc nhiều nhất.
- Vũng, vịnh sát bờ: những vùng nước lõm sâu vào đất liền, có cửa hẹp, gắn chặt với bờ biển.
- Vùng nước giữa bờ và các đảo ven bờ: phần biển nằm phía trong đường cơ sở thẳng nối các đảo.
- Vùng nước cửa sông đổ ra biển: phía trong đường nối hai bờ cửa sông theo quy tắc của Công ước.
- Vùng nước quanh các công trình ven bờ: nếu nằm phía trong đường cơ sở thì vẫn là nội thuỷ, bất kể có công trình hay không.
Giả sử chị Lan, hướng dẫn viên du lịch ở Khánh Hoà, đưa khách đi tàu tham quan các đảo trong vịnh. Phần lớn hành trình nằm phía trong đường cơ sở, nên cả chuyến đi diễn ra trong nội thuỷ. Khi khách nước ngoài hỏi họ đang ở vùng biển nào, chị có thể trả lời rằng đây là nội thuỷ, được quản lý như lãnh thổ trên đất liền, và vì vậy mọi quy định về du lịch, an toàn và môi trường trên tàu là quy định của Việt Nam.
Nội thuỷ và lãnh hải khác nhau ở đâu
Hai vùng này nằm sát nhau, cùng là lãnh thổ quốc gia, nhưng chế độ khác nhau ở mấy điểm then chốt:
| Điểm so sánh | Nội thuỷ | Lãnh hải |
|---|---|---|
| Vị trí | Phía trong đường cơ sở | Từ đường cơ sở ra 12 hải lý |
| Chiều rộng | Không cố định, tuỳ vị trí đường cơ sở | Cố định 12 hải lý |
| Mức chủ quyền | Hoàn toàn, tuyệt đối, đầy đủ như trên đất liền | Hoàn toàn, đầy đủ |
| Tàu nước ngoài | Vào phải theo quy định, được phép | Được đi qua không gây hại |
| Ranh giới ngoài là | Đường cơ sở | Biên giới quốc gia trên biển |
| Ví dụ | Vùng nước trong cảng, vịnh sát bờ | Dải biển ngay phía ngoài các đảo ven bờ |
Chữ tuyệt đối là chỗ khác nhau dễ thấy nhất khi đọc luật. Trong nội thuỷ, Nhà nước không phải dành đường cho tàu nước ngoài đi qua như ở lãnh hải. Đó là lý do khi vạch đường cơ sở thẳng, Công ước yêu cầu vùng nước phía trong phải gắn chặt với đất liền, để không biến những tuyến hàng hải quốc tế thành nội thuỷ một cách tuỳ tiện.
Tàu nước ngoài vào nội thuỷ thế nào
Tàu buôn, tàu khách. Thường vào nội thuỷ để cập cảng. Tàu phải làm thủ tục theo pháp luật hàng hải: khai báo, được cảng vụ cho phép vào, chịu kiểm tra về hải quan, biên phòng, y tế, kiểm dịch.
Tàu công vụ, tàu nghiên cứu. Phải được cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam cho phép trước, kèm phạm vi và thời gian hoạt động cụ thể.
Tàu gặp nạn. Tàu gặp sự cố, thời tiết nguy hiểm có thể xin vào tránh trú. Đây là trường hợp nhân đạo, nhưng tàu vẫn phải báo cáo và chịu sự hướng dẫn của cơ quan chức năng.
Pháp luật áp dụng trên tàu. Khi đã ở trong nội thuỷ, tàu nước ngoài phải tuân thủ pháp luật Việt Nam. Mức độ can thiệp vào công việc nội bộ trên tàu được điều chỉnh bởi pháp luật và các điều ước liên quan; với người không chuyên, chỉ cần nhớ nguyên tắc: trong nội thuỷ, luật Việt Nam được áp dụng như trên đất liền.
Điều không cần làm. Người dân không cần tự kiểm tra hay ngăn tàu lạ. Nếu thấy dấu hiệu bất thường, bạn báo đồn biên phòng hoặc chính quyền địa phương; việc kiểm soát thuộc lực lượng chức năng.
Một ví dụ dễ hiểu cho học sinh
Em Vy, học sinh lớp 8 ở Cần Thơ, theo bố đi biển ở vùng ven bờ phía tây nam. Trên đường, em hỏi vì sao chú biên phòng nói tàu đang ở trong nội thuỷ, trong khi xung quanh chỉ toàn nước, nhìn không thấy bờ. Bố em giải thích bằng ví dụ sân nhà: hàng rào nhà mình không phải chân tường, mà là hàng cọc dựng xa ra tận mép đất. Khoảng sân giữa chân tường và hàng rào vẫn là nhà mình.
Với biển cũng vậy. Đường cơ sở là hàng rào, bờ đất liền là chân tường. Vùng nước giữa hai thứ đó, dù rộng đến mức không nhìn thấy bờ, vẫn là nội thuỷ. Ra ngoài hàng rào mới tới lãnh hải, nơi khách lạ được đi ngang qua đường nếu không gây phiền hà.
Ví dụ này giúp học sinh nhớ ba điều cùng lúc: nội thuỷ nằm phía trong đường cơ sở, nội thuỷ không đo bằng mắt thường, và lãnh hải mới là nơi có quyền đi qua không gây hại. Phụ huynh có thể dùng lại khi con hỏi, không cần thêm hình vẽ.
Sau khi giải thích, bạn có thể hỏi ngược lại con một câu để kiểm tra: nếu hàng rào dời ra xa hơn, khoảng sân rộng hơn hay hẹp hơn? Trẻ trả lời được thì đã hiểu vì sao vị trí đường cơ sở quyết định độ rộng của nội thuỷ.
Những chỗ hay nhầm về nội thuỷ
Nhầm nội thuỷ với sông hồ trong đất liền. Nội thuỷ theo Luật Biển là vùng nước biển phía trong đường cơ sở. Sông, hồ trong đất liền là lãnh thổ nhưng được điều chỉnh bởi luật khác.
Nghĩ nội thuỷ chỉ là vùng sát bờ. Ở nơi có đường cơ sở thẳng nối các đảo ven bờ, nội thuỷ có thể rộng hàng chục ki-lô-mét tính từ bờ.
Áp quyền đi qua không gây hại vào nội thuỷ. Quyền này chỉ có ở lãnh hải. Tàu nước ngoài vào nội thuỷ phải theo thủ tục, không được viện dẫn quyền đi qua.
Cho rằng nội thuỷ có chiều rộng chuẩn. Không có con số chung. Câu hỏi kiểu nội thuỷ rộng bao nhiêu hải lý là câu hỏi sai từ gốc; câu đúng là nội thuỷ nằm ở đâu.
Nghĩ rằng nội thuỷ là vùng cấm người nước ngoài. Khách du lịch, thuyền viên, tàu buôn nước ngoài vẫn vào nội thuỷ hằng ngày qua các cảng. Điều khác biệt là họ vào theo thủ tục và sự cho phép, không có quyền tự đi qua như ở lãnh hải.
Đọc lẫn tài liệu cũ và mới. Đường cơ sở trong vịnh Bắc Bộ được công bố năm 2025. Tài liệu viết trước đó có thể mô tả khác về phạm vi nội thuỷ ở khu vực này; khi trích dẫn, bạn nên ghi rõ năm của nguồn.
Câu hỏi tự kiểm sau khi đọc
Năm câu dưới giúp bạn biết mình đã nắm chắc phần nội thuỷ chưa. Thử trả lời thành tiếng hoặc viết ra giấy trước khi đọc đáp án gợi ý ở cuối mục:
- Ranh giới ngoài của nội thuỷ là đường nào?
- Một vùng nước nằm giữa bờ đất liền và đảo ven bờ, phía trong đường cơ sở thẳng, là nội thuỷ hay lãnh hải?
- Chữ nào trong định nghĩa chế độ pháp lý của nội thuỷ không xuất hiện trong định nghĩa của lãnh hải?
- Tàu khách nước ngoài muốn ghé cảng phải làm gì?
- Vì sao không thể trả lời câu hỏi nội thuỷ rộng bao nhiêu hải lý bằng một con số?
Gợi ý: đường cơ sở; nội thuỷ; chữ tuyệt đối; làm thủ tục vào cảng và được cơ quan có thẩm quyền cho phép; vì chiều rộng nội thuỷ phụ thuộc vào vị trí đường cơ sở ở từng khu vực.
Nếu bạn là giáo viên, có thể chia lớp thành nhóm, mỗi nhóm nhận một câu, trình bày bằng ví dụ địa phương mình. Học sinh ở tỉnh ven biển như Khánh Hoà, Quảng Ninh hay Cà Mau thường có sẵn ví dụ về cảng, vịnh gần nhà, giúp khái niệm trở nên cụ thể.
Câu hỏi thường gặp
Nội thuỷ rộng bao nhiêu hải lý?
Nội thuỷ không có chiều rộng cố định. Nó là toàn bộ vùng nước nằm giữa bờ biển và đường cơ sở, nên rộng hay hẹp tuỳ vào khoảng cách từ bờ tới đường cơ sở ở từng khu vực.
Tàu nước ngoài có được đi qua nội thuỷ không gây hại không?
Không. Quyền đi qua không gây hại chỉ áp dụng trong lãnh hải. Tàu nước ngoài muốn vào nội thuỷ phải theo quy định của Việt Nam, thường là làm thủ tục vào cảng và được cơ quan có thẩm quyền cho phép.
Vì sao nói chủ quyền trong nội thuỷ là tuyệt đối?
Luật Biển Việt Nam quy định Nhà nước thực hiện chủ quyền hoàn toàn, tuyệt đối và đầy đủ đối với nội thuỷ như trên lãnh thổ đất liền. Khác với lãnh hải, Nhà nước không phải dành quyền đi qua cho tàu thuyền nước ngoài.
Vùng nước trong cảng biển có phải nội thuỷ không?
Có. Vùng nước cảng biển nằm phía trong đường cơ sở và thuộc nội thuỷ. Tàu ra vào cảng chịu sự quản lý của cảng vụ cùng các cơ quan hải quan, biên phòng, kiểm dịch theo pháp luật Việt Nam.
Đáy biển trong nội thuỷ thuộc về ai?
Đáy biển và lòng đất dưới đáy biển của nội thuỷ thuộc chủ quyền Việt Nam như lãnh thổ đất liền. Mọi việc khai thác cát, khoáng sản hay trục vớt đều phải được phép theo pháp luật Việt Nam.
Nội thuỷ có vùng trời riêng không?
Vùng trời phía trên nội thuỷ là vùng trời quốc gia của Việt Nam, giống vùng trời trên đất liền và trên lãnh hải. Tàu bay nước ngoài bay qua phải theo quy định của Việt Nam.