ChuQuyen.comChủ Quyền
Các vùng biển theo luật

Vùng đặc quyền kinh tế 200 hải lý là gì: quyền chủ quyền khác chủ quyền ra sao

Vùng đặc quyền kinh tế rộng 200 hải lý tính từ đường cơ sở. Việt Nam có quyền chủ quyền với tài nguyên, nước khác có tự do hàng hải. Phân biệt rõ từng loại quyền.

Fleet of blue wooden fishing boats heading out to the open sea at dawn from a central Vietnam coast, aerial view, long wakes on calm water

Vùng đặc quyền kinh tế là vùng biển tiếp liền và nằm ngoài lãnh hải, hợp với lãnh hải thành một vùng rộng 200 hải lý tính từ đường cơ sở, tức khoảng 370,4 km. Ở đây Việt Nam có quyền chủ quyền đối với tài nguyên và quyền tài phán đối với một số hoạt động, nhưng không có chủ quyền như trên lãnh thổ.

Nói ngắn gọn: tài nguyên ở vùng này là của Việt Nam, còn đường đi trên mặt nước và trên không thì các nước được dùng chung theo Công ước Liên hợp quốc về Luật biển 1982. Bài dưới giải thích ba khái niệm hay bị đánh đồng là chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán, kèm bảng quyền của ta và của nước khác, cách tính khoảng cách, và những điều ngư dân, học sinh cần nắm.

Ba chữ quyền cần phân biệt trước tiên

Chủ quyền. Là quyền làm chủ trọn vẹn đối với lãnh thổ, gồm cả đất liền, nội thuỷ, lãnh hải và vùng trời phía trên. Trong phạm vi chủ quyền, Nhà nước đặt ra và thực thi mọi luật lệ, chỉ phải tôn trọng một số ngoại lệ được thừa nhận, như quyền đi qua không gây hại ở lãnh hải.

Quyền chủ quyền. Là quyền dành riêng cho quốc gia ven biển trong một số việc nhất định, chủ yếu là thăm dò, khai thác, bảo tồn và quản lý tài nguyên. Quyền này mạnh, mang tính đặc quyền, nhưng chỉ giới hạn trong mục đích kinh tế và tài nguyên, không bao trùm mọi hoạt động.

Quyền tài phán. Là quyền quản lý, cho phép và xử lý đối với một số loại hoạt động: lắp đặt và sử dụng đảo nhân tạo, công trình, thiết bị; nghiên cứu khoa học biển; bảo vệ và gìn giữ môi trường biển.

Cách nhớ. Lãnh hải là nhà mình. Vùng đặc quyền kinh tế giống mảnh vườn mình được quyền trồng và thu hoạch riêng, nhưng có lối đi chung mà hàng xóm được đi qua. Hàng xóm không được hái quả trong vườn, nhưng được đi trên lối đi.

Vì sao phải phân biệt. Nhiều tranh luận trên mạng sai ngay từ chỗ coi vùng đặc quyền kinh tế là lãnh thổ. Dùng sai chữ khiến lập luận yếu đi, dù ý định tốt. Nói đúng thuật ngữ là cách bảo vệ quan điểm vững nhất.

Vì sao lại là con số 200 hải lý

Trước nửa sau thế kỷ hai mươi, phần lớn biển ngoài lãnh hải hẹp được coi là biển cả, ai cũng được khai thác. Khi đội tàu cá công nghiệp và công nghệ khai thác dầu khí ngoài khơi phát triển, nhiều quốc gia ven biển, nhất là các nước đang phát triển, lo ngại tài nguyên trước cửa nhà mình bị khai thác cạn kiệt. Ý tưởng về một vùng kinh tế riêng rộng 200 hải lý dần được nhiều nước ủng hộ trong các cuộc đàm phán về luật biển.

Công ước Liên hợp quốc về Luật biển 1982 chính thức ghi nhận vùng đặc quyền kinh tế như một chế độ pháp lý riêng, không phải lãnh hải mở rộng cũng không phải biển cả. Con số 200 hải lý là kết quả thoả hiệp giữa nhu cầu bảo vệ tài nguyên của quốc gia ven biển và lợi ích hàng hải của cộng đồng quốc tế.

Việt Nam tuyên bố về vùng đặc quyền kinh tế từ ngày 12/5/1977, trong tuyên bố của Chính phủ về lãnh hải, vùng tiếp giáp, vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa. Sau khi Việt Nam phê chuẩn Công ước năm 1994, Luật Biển Việt Nam năm 2012 nội luật hoá chế độ này một cách đầy đủ. Khi kể lại cho học sinh, bạn chỉ cần giữ ba mốc: tuyên bố năm 1977, Công ước năm 1982, Luật Biển năm 2012.

Quyền của Việt Nam và quyền của các nước khác trong vùng

Bảng tổng hợp theo Luật Biển Việt Nam và Công ước 1982, dùng làm phiếu học tập được:

Hoạt độngViệt NamCác nước khác
Đánh bắt, nuôi trồng hải sảnQuyền chủ quyền, quản lý và cấp phépChỉ khi được Việt Nam cho phép
Thăm dò, khai thác dầu khí, khoáng sảnQuyền chủ quyềnKhông được nếu không có sự đồng ý
Sản xuất năng lượng từ gió, nước, hải lưuQuyền chủ quyềnKhông được nếu không có sự đồng ý
Xây đảo nhân tạo, công trình, thiết bịQuyền tài phán, quyền riêng cho phépKhông được nếu không có sự cho phép
Nghiên cứu khoa học biểnQuyền tài phánPhải được Việt Nam đồng ý
Tàu thuyền đi lạiTôn trọng tự do hàng hảiTự do hàng hải
Tàu bay bay quaTôn trọng tự do hàng khôngTự do hàng không
Đặt dây cáp, ống dẫn ngầmCó quyền đặt; với nước khác, tuyến đi phải được thoả thuậnĐược đặt theo quy định của Công ước và pháp luật Việt Nam

Nhìn bảng, bạn thấy cột thứ ba chỉ có ba quyền tự do: hàng hải, hàng không, đặt cáp và ống dẫn. Mọi thứ liên quan tới tài nguyên đều cần sự cho phép của Việt Nam. Ngược lại, các nước khác khi thực hiện quyền tự do của mình phải tôn trọng quyền của Việt Nam và tuân thủ pháp luật Việt Nam phù hợp với Công ước.

Tính khoảng cách 200 hải lý cho đúng

Phép tính đơn giản nhưng hay bị làm sai. Các bước dưới đây giúp tránh lỗi cộng dồn:

  1. Đặt mốc 0 tại đường cơ sở, không phải tại bờ đất liền hay tại ranh giới ngoài lãnh hải.
  2. Đo 200 hải lý từ mốc 0 ra phía biển. Đó là ranh giới ngoài của vùng đặc quyền kinh tế.
  3. Đổi đơn vị: 200 nhân 1.852 mét bằng 370.400 mét, tức 370,4 km.
  4. Trừ phần lãnh hải: dải thuộc vùng đặc quyền kinh tế thực chất bắt đầu từ mốc 12 hải lý và kéo tới mốc 200, nghĩa là rộng 188 hải lý.
  5. Nếu khoảng cách giữa hai nước đối diện nhau ngắn hơn 400 hải lý, hai vùng sẽ chồng lên nhau và phải được phân định bằng thoả thuận theo luật quốc tế.

Bước 4 là chỗ ít người để ý. Khi đọc câu vùng đặc quyền kinh tế rộng 200 hải lý, cần hiểu là ranh giới ngoài của nó cách đường cơ sở 200 hải lý, còn phần lãnh hải phía trong không thuộc chế độ vùng đặc quyền kinh tế. Bước 5 giải thích vì sao trên biển hẹp không phải nước nào cũng có trọn 200 hải lý. Việt Nam đã ký một số hiệp định phân định với các nước láng giềng, trong đó có hiệp định phân định vịnh Bắc Bộ năm 2000.

Điều ngư dân cần nắm

Giả sử anh Phúc, ngư dân ở Bình Định, thường đánh bắt xa bờ. Vùng đặc quyền kinh tế của Việt Nam là ngư trường hợp pháp của anh, nơi tàu anh hoạt động theo giấy phép và quy định phân vùng khai thác. Tàu cá nước ngoài muốn đánh bắt ở đây phải được Việt Nam cho phép; nếu không, đó là hành vi vi phạm.

Điều ngược lại cũng đúng và quan trọng không kém: vùng đặc quyền kinh tế của nước khác là nơi tàu cá Việt Nam không được tự ý đánh bắt. Vượt ranh giới để khai thác là vi phạm pháp luật quốc tế và pháp luật Việt Nam về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, có thể bị bắt giữ, xử phạt nặng, và ảnh hưởng tới uy tín thuỷ sản cả nước. Thiết bị giám sát hành trình trên tàu cá được lắp chính là để chứng minh tàu hoạt động đúng vùng.

Vì thế, với anh Phúc, hiểu vùng đặc quyền kinh tế không phải lý thuyết. Đó là biết mình được làm gì, ở đâu, và biết giữ ranh giới. Khi không chắc mình đang ở vùng nào, cách an toàn là hỏi đồn biên phòng hoặc cơ quan quản lý thuỷ sản nơi đăng ký tàu trước chuyến đi, và giữ thiết bị giám sát hành trình luôn hoạt động.

Những chỗ hay nói sai về vùng đặc quyền kinh tế

Nói sai: vùng đặc quyền kinh tế là lãnh thổ. Lãnh thổ trên biển dừng ở ranh giới ngoài lãnh hải. Vùng đặc quyền kinh tế là vùng Việt Nam có quyền chủ quyền và quyền tài phán.

Nói sai: tàu nước ngoài đi qua là vi phạm. Đi qua là quyền tự do hàng hải. Chỉ khi khai thác tài nguyên, nghiên cứu hay xây dựng không được phép mới là vi phạm.

Nói sai: vùng trời phía trên là vùng trời quốc gia. Tàu bay các nước có quyền tự do hàng không ở phía trên vùng đặc quyền kinh tế.

Nói sai: nước nào cũng có trọn 200 hải lý. Ở nơi hai nước đối diện gần nhau, vùng của mỗi bên được xác định bằng phân định, có thể ít hơn 200 hải lý.

Nói sai: đáy biển trong vùng tuân theo một chế độ riêng hoàn toàn tách biệt. Đáy biển và lòng đất dưới đáy trong phạm vi 200 hải lý được thực hiện theo chế độ thềm lục địa, hai chế độ gắn với nhau.

Một hoạt động lớp học giúp nhớ lâu

Thầy Quang, giáo viên Địa lý một trường trung học phổ thông ở Huế, dùng trò chơi đóng vai. Lớp được chia thành ba nhóm: nhóm quốc gia ven biển, nhóm tàu buôn nước ngoài, nhóm tàu cá nước ngoài. Thầy đọc từng tình huống: tàu buôn đi ngang vùng đặc quyền kinh tế; tàu cá thả lưới không có giấy phép; một tổ chức nước ngoài muốn đo đạc đáy biển; một công ty muốn đặt cáp viễn thông ngầm.

Mỗi nhóm phải nói mình được làm gì và cần xin phép ai. Sau mỗi tình huống, cả lớp đối chiếu với bảng quyền ở trên. Học sinh nhanh chóng tự nhận ra rằng tàu buôn đi qua là hợp pháp, còn tàu cá thả lưới không phép là vi phạm, và việc đo đạc khoa học phải được Việt Nam đồng ý.

Trò chơi tránh được kiểu học thuộc định nghĩa rồi quên, đồng thời giữ giọng trung tính: học sinh tranh luận về quy tắc, không phải về quốc gia nào đúng sai. Thầy Quang không chấm điểm cá nhân, chỉ nhận xét cả lớp ở cuối giờ.

Câu hỏi thường gặp

Vùng đặc quyền kinh tế 200 hải lý bằng bao nhiêu km?

Một hải lý bằng 1.852 mét nên 200 hải lý bằng 370.400 mét, tức 370,4 km. Khoảng cách này tính từ đường cơ sở, không tính từ bờ đất liền hay từ ranh giới ngoài lãnh hải.

Quyền chủ quyền khác chủ quyền thế nào?

Chủ quyền là quyền làm chủ trọn vẹn đối với lãnh thổ. Quyền chủ quyền chỉ áp dụng cho những việc nhất định, chủ yếu là thăm dò, khai thác, quản lý tài nguyên trong vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa.

Tàu nước ngoài đi qua vùng đặc quyền kinh tế có cần xin phép không?

Không cần. Các nước có quyền tự do hàng hải trong vùng đặc quyền kinh tế. Tuy vậy tàu nước ngoài phải tôn trọng quyền của Việt Nam và không được khai thác tài nguyên hay nghiên cứu khi chưa được phép.

Ngư dân Việt Nam có được đánh bắt trong vùng đặc quyền kinh tế của nước khác không?

Không, trừ khi có thoả thuận hoặc giấy phép hợp pháp. Tự ý đánh bắt ở vùng biển nước khác là khai thác bất hợp pháp, có thể bị bắt giữ và xử phạt, đồng thời ảnh hưởng tới thuỷ sản cả nước.

Vùng trời phía trên vùng đặc quyền kinh tế thuộc về ai?

Vùng trời đó không phải vùng trời quốc gia. Tàu bay các nước có quyền tự do hàng không, nhưng phải tôn trọng quyền chủ quyền và quyền tài phán của Việt Nam đối với vùng biển bên dưới.

Vì sao có nơi vùng đặc quyền kinh tế không đủ 200 hải lý?

Khi hai quốc gia đối diện hoặc kế cận nhau có khoảng cách ngắn hơn 400 hải lý, vùng biển của hai bên chồng lên nhau. Khi đó ranh giới được xác định bằng thoả thuận phân định theo luật quốc tế.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138