ChuQuyen.comChủ Quyền
Các vùng biển theo luật

Đường cơ sở là gì: vì sao mọi vùng biển đều tính từ đó và Việt Nam vạch ra sao

Đường cơ sở là đường chuẩn để đo lãnh hải và mọi vùng biển khác. Hai loại đường cơ sở, cách Việt Nam công bố và vì sao đảo ven bờ được chọn làm điểm.

Low tide on a sandy shore of a small island, wet rocks exposed, a lone islander walking along the waterline seen from behind, golden late afternoon light

Đường cơ sở là đường chuẩn dùng để tính chiều rộng lãnh hải và các vùng biển khác. Phía trong đường cơ sở là nội thuỷ; từ đường cơ sở đo ra 12 hải lý là lãnh hải, 24 hải lý là ranh giới ngoài vùng tiếp giáp, 200 hải lý là ranh giới ngoài vùng đặc quyền kinh tế.

Có hai cách vạch đường cơ sở: theo ngấn nước triều thấp nhất dọc bờ, hoặc nối các điểm chuẩn thích hợp bằng những đoạn thẳng. Việt Nam chủ yếu dùng đường cơ sở thẳng, công bố trong Tuyên bố của Chính phủ ngày 12/11/1982 và được bổ sung cho khu vực vịnh Bắc Bộ bằng tuyên bố năm 2025. Bài này giải thích hai cách vạch, lý do chọn đảo ven bờ và cách đọc đúng khi gặp khái niệm này trong sách.

Vì sao cần một đường chuẩn

Bờ biển thật không thẳng. Có chỗ lồi ra thành mũi đất, có chỗ lõm vào thành vũng, vịnh, có chỗ bị cắt khúc bởi hàng loạt hòn đảo nhỏ nằm sát bờ. Nếu đo lãnh hải từ từng khúc quanh của mép nước, ranh giới ngoài sẽ ngoằn ngoèo, khó xác định trên thực địa và dễ gây tranh cãi khi một con tàu đang ở trong hay ở ngoài.

Luật biển quốc tế giải quyết bằng một đường chuẩn chung gọi là đường cơ sở. Mọi khoảng cách 12, 24, 200 hải lý đều tính từ đường này. Nhờ vậy, chỉ cần biết đường cơ sở ở đâu là xác định được mọi vùng biển phía ngoài, giống như chỉ cần biết vạch xuất phát là đo được mọi quãng đường trên sân chạy.

Đường cơ sở cũng là ranh giới giữa nội thuỷ và lãnh hải. Vì thế việc vạch đường cơ sở có hệ quả trực tiếp: vùng nước nằm phía trong trở thành nội thuỷ, nơi chủ quyền được thực hiện như trên đất liền. Đây là lý do Công ước Liên hợp quốc về Luật biển 1982 đặt ra điều kiện khá chặt cho cách vạch, chứ không để mỗi nước tuỳ ý.

Hai loại đường cơ sở khác nhau ra sao

Công ước 1982 thừa nhận hai cách chính. Bảng dưới đặt chúng cạnh nhau:

Tiêu chíĐường cơ sở thông thườngĐường cơ sở thẳng
Cách vạchTheo ngấn nước triều thấp nhất dọc bờ biểnNối các điểm chuẩn thích hợp bằng các đoạn thẳng
Áp dụng khiBờ biển tương đối bằng phẳng, ít khúc khuỷuBờ biển khúc khuỷu, lồi lõm hoặc có chuỗi đảo nằm sát và chạy dọc bờ
Hình dạng ranh giới ngoàiBám theo hình dáng bờGọn hơn, ít khúc quanh
Vùng nước phía trongRất ítPhần nước giữa bờ và đoạn thẳng thành nội thuỷ
Ví dụ ở Việt NamQuanh đảo Bạch Long VĩPhần lớn bờ biển từ vịnh Thái Lan đến vịnh Bắc Bộ

Điều kiện quan trọng với đường cơ sở thẳng: các đoạn thẳng không được đi chệch đáng kể so với hướng chung của bờ biển, và vùng nước phía trong phải gắn bó chặt chẽ với đất liền. Đây là lý do không thể nối hai điểm tuỳ ý cách xa nhau.

Việt Nam đã công bố đường cơ sở thế nào

Tuyên bố năm 1977. Ngày 12/5/1977, Chính phủ ra tuyên bố về lãnh hải, vùng tiếp giáp, vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa. Đây là văn bản đặt nền cho các vùng biển, trước khi Công ước 1982 ra đời.

Tuyên bố ngày 12/11/1982. Chính phủ công bố đường cơ sở thẳng dùng để tính chiều rộng lãnh hải, gồm các đoạn nối những điểm chuẩn nằm chủ yếu trên các đảo ven bờ, chạy từ khu vực vịnh Thái Lan lên tới đảo Cồn Cỏ.

Luật Biển Việt Nam 2012. Luật quy định đường cơ sở là đường cơ sở thẳng đã được Chính phủ công bố, và Chính phủ xác định, công bố đường cơ sở ở những khu vực chưa có sau khi được Uỷ ban Thường vụ Quốc hội phê chuẩn.

Tuyên bố năm 2025 cho vịnh Bắc Bộ. Tháng 2/2025, Chính phủ công bố đường cơ sở dùng để tính chiều rộng lãnh hải trong vịnh Bắc Bộ, nối tiếp từ đảo Cồn Cỏ lên phía bắc qua một loạt đảo ven bờ, sau khi được Uỷ ban Thường vụ Quốc hội phê chuẩn. Hải đồ và toạ độ đã được lưu chiểu tại Liên hợp quốc.

Riêng các đảo xa bờ. Với những đảo đứng riêng như Bạch Long Vĩ, đường cơ sở là ngấn nước triều thấp nhất dọc theo bờ đảo, tức là loại đường cơ sở thông thường.

Vì sao đảo ven bờ được chọn làm điểm chuẩn

Dọc bờ biển Việt Nam có nhiều đảo nằm cách đất liền không xa, xếp thành một chuỗi chạy song song với bờ. Theo Công ước, khi có chuỗi đảo như vậy, quốc gia được phép nối các điểm ngoài cùng của chúng làm đường cơ sở thẳng. Những cái tên học sinh thường gặp trong sách như Thổ Chu, Côn Đảo, Phú Quý, Lý Sơn hay Cồn Cỏ đều gắn với hệ thống điểm chuẩn này.

Hệ quả thực tế: một hòn đảo nhỏ, có khi chỉ vài ki-lô-mét vuông, lại quyết định lãnh hải và vùng đặc quyền kinh tế của cả một đoạn bờ biển dài. Nếu bỏ điểm chuẩn đó, ranh giới ngoài sẽ lùi vào đáng kể. Đây là lý do các đảo ven bờ thường được gọi là đảo tiền tiêu, và việc giữ gìn, phát triển đời sống trên đảo có ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi một địa phương.

Khi giảng cho học sinh, bạn có thể dùng hình ảnh sợi dây căng qua những chiếc đinh đóng trên mép bàn: đinh là đảo, dây là đường cơ sở. Rút một chiếc đinh ra, dây chùng vào trong ngay.

Chỗ hay nhầm khi đọc về đường cơ sở

Nhầm đường cơ sở với đường bờ biển. Đường cơ sở thẳng có thể cách bờ đất liền khá xa. Khi một tài liệu nói lãnh hải tính từ đường cơ sở, bạn đừng tự hiểu thành tính từ bãi biển.

Nhầm đường cơ sở với biên giới quốc gia trên biển. Biên giới quốc gia trên biển là ranh giới ngoài của lãnh hải, cách đường cơ sở 12 hải lý. Đường cơ sở là ranh giới giữa nội thuỷ và lãnh hải, vẫn nằm trong lãnh thổ.

Nghĩ rằng chỉ có một tuyên bố duy nhất. Đường cơ sở của Việt Nam được công bố theo từng khu vực, năm 1982 và năm 2025. Khi đọc sách xuất bản trước 2025, bạn sẽ thấy ghi khu vực vịnh Bắc Bộ chưa có đường cơ sở; đó là thông tin của thời điểm sách in.

Cho rằng đường cơ sở thẳng nối được bất kỳ hai điểm nào. Công ước 1982 đặt điều kiện: đoạn thẳng không được chệch đáng kể khỏi hướng chung của bờ biển, và vùng nước phía trong phải gắn chặt với đất liền. Vì vậy đường cơ sở thẳng chỉ dùng được ở nơi bờ biển khúc khuỷu hoặc có chuỗi đảo sát bờ, không phải ở mọi nơi.

Tự đặt tên số hiệu điểm chuẩn từ trí nhớ. Mỗi điểm chuẩn có số hiệu và toạ độ cụ thể trong văn bản gốc. Khi cần dẫn, bạn chép từ văn bản chính thức thay vì nhớ lại từ bài giảng.

Đường cơ sở có ý nghĩa gì với người đi biển

Với ngư dân, đường cơ sở không phải khái niệm sách vở. Giả sử anh Tư, chủ một tàu cá ở Quảng Trị, thường ra khơi quanh vùng biển đảo Cồn Cỏ. Khi được tập huấn, anh được giải thích rằng nhiều quy định về vùng khai thác, về khoảng cách được phép hoạt động với từng cỡ tàu, đều dựa trên các tuyến tính từ bờ hoặc từ đường cơ sở. Hiểu đúng vạch xuất phát giúp anh không bị nhầm giữa vùng ven bờ, vùng lộng và vùng khơi.

Với tàu vận tải, đường cơ sở cho biết lúc nào tàu đã ở trong nội thuỷ, lúc nào đang đi trong lãnh hải. Quy định với hai vùng khác nhau rõ rệt: vào nội thuỷ phải được phép, còn trong lãnh hải tàu nước ngoài được đi qua không gây hại. Thuyền trưởng vì thế luôn phải biết vị trí đường cơ sở trên hải đồ của mình.

Với học sinh và người dân nói chung, đường cơ sở giải thích một điều nghe có vẻ lạ: vì sao lãnh hải ở một số nơi kéo ra rất xa so với bờ đất liền. Câu trả lời là đường cơ sở đã được đẩy ra tới các đảo ven bờ, nên mọi vùng phía ngoài cũng dịch theo. Nắm được điều này, bạn sẽ đọc tin tức về biển đảo với cái nhìn chính xác hơn và không bị dẫn dắt bởi những cách tính sai.

Một lưu ý cho người đọc tài liệu: các quy định phân vùng khai thác thuỷ sản có thể được điều chỉnh theo thời gian. Khi cần áp dụng vào việc thật, bạn nên hỏi cơ quan quản lý thuỷ sản hoặc đồn biên phòng nơi tàu đăng ký, thay vì dựa vào trí nhớ hay lời truyền miệng.

Cách tự kiểm khi gặp một câu hỏi về đường cơ sở

Dù là câu hỏi trắc nghiệm của học sinh hay thắc mắc của người đọc báo, bạn đi theo bốn bước sau là ít khi sai:

  1. Xác định câu hỏi đang hỏi về vùng nào: nội thuỷ, lãnh hải hay vùng xa hơn.
  2. Nhớ mọi khoảng cách đều tính từ đường cơ sở, không cộng dồn từ vùng trước.
  3. Hỏi xem khu vực đó dùng đường cơ sở thẳng hay ngấn nước triều thấp nhất. Đảo đứng riêng thường dùng ngấn nước.
  4. Kiểm tra thời điểm của tài liệu, vì đường cơ sở trong vịnh Bắc Bộ chỉ được công bố năm 2025.

Ví dụ, em Minh, học sinh lớp 9 ở Hải Phòng, gặp câu hỏi vùng nước giữa bờ đất liền và đường cơ sở thẳng là vùng nào. Theo bước 1 và bước 2, em xác định đó là phía trong đường cơ sở, nên đáp án là nội thuỷ, nơi tàu nước ngoài muốn vào phải được phép. Nếu câu hỏi đổi thành vùng nước ngay phía ngoài đường cơ sở trong phạm vi 12 hải lý, đáp án chuyển thành lãnh hải.

Câu hỏi thường gặp

Đường cơ sở có phải là đường bờ biển không?

Không hẳn. Đường cơ sở thông thường bám theo ngấn nước triều thấp nhất dọc bờ, còn đường cơ sở thẳng nối các điểm chuẩn, thường trên đảo ven bờ, nên có thể cách bờ đất liền khá xa.

Việt Nam dùng loại đường cơ sở nào?

Phần lớn bờ biển Việt Nam dùng đường cơ sở thẳng theo Tuyên bố của Chính phủ năm 1982 và tuyên bố năm 2025 cho vịnh Bắc Bộ. Riêng một số đảo đứng riêng như Bạch Long Vĩ dùng ngấn nước triều thấp nhất dọc bờ đảo.

Vùng nước phía trong đường cơ sở gọi là gì?

Đó là nội thuỷ. Nhà nước thực hiện chủ quyền hoàn toàn, tuyệt đối và đầy đủ đối với nội thuỷ như trên lãnh thổ đất liền, tàu thuyền nước ngoài muốn vào phải được phép.

Vì sao năm 2025 mới công bố đường cơ sở trong vịnh Bắc Bộ?

Luật Biển Việt Nam quy định Chính phủ xác định và công bố đường cơ sở ở những khu vực chưa có sau khi được Uỷ ban Thường vụ Quốc hội phê chuẩn. Việc công bố năm 2025 hoàn thiện hệ thống đường cơ sở theo đúng quy trình đó.

Đổi đường cơ sở có làm thay đổi lãnh hải không?

Có. Vì lãnh hải và mọi vùng biển phía ngoài đều đo từ đường cơ sở, vị trí đường cơ sở quyết định vị trí các ranh giới ngoài. Đó là lý do việc vạch đường cơ sở phải theo đúng điều kiện của Công ước 1982.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138