ChuQuyen.comChủ Quyền
Các vùng biển theo luật

Thềm lục địa là gì: kéo dài tới đâu, khi nào vượt 200 hải lý, quyền với đáy biển

Thềm lục địa là đáy biển và lòng đất dưới đáy, kéo dài tự nhiên của lục địa, ít nhất 200 hải lý, có nơi tới 350 hải lý. Quyền đối với dầu khí và sinh vật đáy.

Offshore drilling platform silhouetted on the horizon at sunset seen from a small supply boat deck, calm sea, orange and purple sky, wide angle

Thềm lục địa là vùng đáy biển và lòng đất dưới đáy biển, tiếp liền và nằm ngoài lãnh hải, kéo dài tự nhiên của lãnh thổ đất liền, các đảo và quần đảo cho đến mép ngoài của rìa lục địa. Nơi rìa lục địa ngắn hơn 200 hải lý, thềm lục địa vẫn được tính tới 200 hải lý; nơi dài hơn, có thể mở rộng nhưng không quá 350 hải lý tính từ đường cơ sở hoặc không quá 100 hải lý tính từ đường đẳng sâu 2.500 mét.

Khác với vùng đặc quyền kinh tế nói về cả khối nước, thềm lục địa chỉ nói về đáy biển và lòng đất. Quốc gia ven biển có quyền chủ quyền đối với thềm lục địa để thăm dò, khai thác tài nguyên như dầu khí, khoáng sản và các loài sinh vật sống bám đáy. Bài này giải thích hai nghĩa của chữ thềm lục địa, cách luật xác định ranh giới, và những quyền gắn với nó.

Hai nghĩa của chữ thềm lục địa

Chữ thềm lục địa được dùng theo hai nghĩa, và nhầm giữa chúng là nguồn gốc của nhiều câu hỏi sai. Theo địa chất, thềm lục địa là phần đáy biển nông, thoai thoải, nối tiếp từ bờ ra tới chỗ đáy dốc xuống đột ngột. Phía ngoài thềm là sườn lục địa, rồi chân sườn, rồi đáy đại dương sâu. Ba phần thềm, sườn và bờ dốc chân sườn hợp lại gọi là rìa lục địa.

Theo luật biển, thềm lục địa là một khái niệm pháp lý, được định nghĩa bằng khoảng cách và tiêu chí kỹ thuật chứ không chỉ bằng hình dạng địa hình. Một quốc gia có bờ biển dốc, đáy sâu ngay gần bờ, về địa chất gần như không có thềm, nhưng về pháp lý vẫn có thềm lục địa rộng tới 200 hải lý.

Khi đọc sách Địa lý, bạn gặp nghĩa thứ nhất. Khi đọc Luật Biển Việt Nam hay Công ước Liên hợp quốc về Luật biển 1982, bạn gặp nghĩa thứ hai. Câu thềm lục địa Việt Nam rộng và nông ở phía bắc và phía nam, hẹp ở miền Trung là nói theo địa chất. Câu thềm lục địa Việt Nam rộng ít nhất 200 hải lý tính từ đường cơ sở là nói theo luật. Cả hai đều đúng, ở hai hệ quy chiếu khác nhau.

Ba trường hợp xác định ranh giới ngoài

Công ước 1982 đặt ra cách tính khá kỹ thuật. Bảng dưới chia thành ba trường hợp để dễ theo dõi:

Trường hợpRanh giới ngoài thềm lục địaGhi chú
Rìa lục địa kết thúc trước mốc 200 hải lýTới 200 hải lý tính từ đường cơ sởThềm pháp lý rộng hơn thềm địa chất
Rìa lục địa vượt quá 200 hải lýTới mép ngoài rìa lục địa, xác định theo tiêu chí kỹ thuật của Công ướcPhải chứng minh bằng số liệu khảo sát địa chất, địa vật lý
Giới hạn tối đa khi mở rộngKhông quá 350 hải lý tính từ đường cơ sở, hoặc không quá 100 hải lý tính từ đường đẳng sâu 2.500 métĐường đẳng sâu 2.500 mét là đường nối các điểm có độ sâu 2.500 mét

Với phần thềm lục địa vượt quá 200 hải lý, quốc gia ven biển nộp thông tin lên Uỷ ban Ranh giới thềm lục địa, một cơ quan chuyên môn lập theo Công ước. Uỷ ban đưa ra khuyến nghị; ranh giới do quốc gia xác lập trên cơ sở khuyến nghị đó mới có tính chung thẩm và ràng buộc. Đây là quy trình kéo dài nhiều năm, đòi hỏi khảo sát rất tốn kém, nên không phải chuyện một sớm một chiều.

Quyền của quốc gia đối với thềm lục địa

Quyền chủ quyền về tài nguyên. Quốc gia ven biển có quyền chủ quyền đối với thềm lục địa về thăm dò và khai thác tài nguyên thiên nhiên.

Quyền mang tính đặc quyền. Nếu quốc gia ven biển không thăm dò, không khai thác, thì cũng không ai được làm việc đó khi không có sự đồng ý của quốc gia ấy. Quyền này không phụ thuộc vào việc chiếm hữu thực tế hay tuyên bố rõ ràng.

Tài nguyên gồm những gì. Khoáng sản, tài nguyên không sinh vật khác ở đáy biển và lòng đất, và các loài sinh vật định cư, tức những loài ở giai đoạn có thể đánh bắt thì nằm bất động trên đáy hoặc chỉ di chuyển khi luôn tiếp xúc với đáy.

Quyền riêng về khoan. Quốc gia ven biển có quyền riêng cho phép và quy định việc khoan ở thềm lục địa, vì bất kỳ mục đích nào.

Giới hạn. Quyền đối với thềm lục địa không làm thay đổi chế độ của vùng nước và vùng trời phía trên. Các nước khác vẫn được đặt dây cáp, ống dẫn ngầm trên thềm lục địa, nhưng tuyến đặt ống dẫn phải được quốc gia ven biển chấp thuận.

Thềm lục địa trong đời sống kinh tế

Với Việt Nam, thềm lục địa không phải khái niệm xa xôi. Ngành dầu khí khai thác phần lớn sản lượng từ các mỏ ngoài khơi, nằm trên thềm lục địa phía nam và đông nam, trong đó mỏ Bạch Hổ là cái tên quen thuộc với nhiều thế hệ học sinh. Các giàn khai thác, đường ống dẫn khí về bờ đều là những hoạt động thực hiện quyền chủ quyền đối với thềm lục địa.

Giả sử chị Mai, kỹ sư địa chất ở TP Hồ Chí Minh, làm việc trong một dự án khảo sát. Mọi tàu khảo sát, mũi khoan, thiết bị đặt trên đáy biển của dự án đều phải được cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam cho phép. Nếu đối tác là công ty nước ngoài, họ tham gia theo hợp đồng ký với phía Việt Nam, đúng tinh thần quyền riêng cho phép và quy định việc khoan.

Bên cạnh dầu khí, thềm lục địa còn liên quan đến các loài sống bám đáy như một số loài hải sâm, sò, ốc. Theo Công ước, đây là tài nguyên thuộc quyền chủ quyền của quốc gia ven biển, kể cả khi vùng nước phía trên không còn thuộc vùng đặc quyền kinh tế.

Hiểu điều này giúp bạn đọc tin kinh tế biển chính xác hơn: một mỏ khí, một tuyến cáp hay một dự án điện gió ngoài khơi đều phải xét theo cả chế độ thềm lục địa lẫn chế độ vùng đặc quyền kinh tế.

Thềm lục địa khác vùng đặc quyền kinh tế ở đâu

Hai vùng hay bị gộp làm một. Thực ra chúng trùng nhau trong phạm vi 200 hải lý nhưng khác về đối tượng và cách hình thành:

Tiêu chíVùng đặc quyền kinh tếThềm lục địa
Đối tượngKhối nước, đáy biển và lòng đấtChỉ đáy biển và lòng đất
Phạm vi tối đa200 hải lý từ đường cơ sở200 hải lý, có thể tới 350 hải lý hoặc 100 hải lý từ đường đẳng sâu 2.500 mét
Hình thànhPhải được quốc gia tuyên bốCó sẵn theo luật, không phụ thuộc tuyên bố hay chiếm hữu
Tài nguyên sinh vậtMọi loài trong khối nướcChỉ loài định cư trên đáy
Vùng nước phía trên phần vượt 200 hải lýKhông áp dụngLà biển cả, không thuộc quyền quốc gia ven biển

Trong phạm vi 200 hải lý, Luật Biển Việt Nam và Công ước quy định quyền đối với đáy biển và lòng đất trong vùng đặc quyền kinh tế được thực hiện theo chế độ thềm lục địa. Nhờ vậy hai chế độ không mâu thuẫn mà bổ trợ cho nhau.

Những chỗ hay nhầm về thềm lục địa

Nhầm thềm lục địa với vùng biển nông. Theo luật, thềm lục địa không đo bằng độ sâu mà bằng khoảng cách và tiêu chí của Công ước. Một vùng đáy sâu hàng nghìn mét vẫn có thể thuộc thềm lục địa pháp lý nếu nằm trong phạm vi 200 hải lý.

Nghĩ rằng thềm lục địa mở rộng là tự động. Muốn xác lập phần vượt 200 hải lý, quốc gia phải chứng minh bằng số liệu khoa học và đi qua quy trình với Uỷ ban Ranh giới thềm lục địa. Không có chuyện tự vẽ rồi tuyên bố.

Cho rằng quyền với thềm lục địa gồm cả cá bơi phía trên. Chỉ loài định cư thuộc chế độ thềm lục địa. Cá bơi trong khối nước thuộc chế độ vùng đặc quyền kinh tế trong phạm vi 200 hải lý, còn ngoài đó là biển cả.

Đánh đồng quyền chủ quyền với chủ quyền. Đối với thềm lục địa, quốc gia có quyền chủ quyền về tài nguyên, không có chủ quyền lãnh thổ. Viết đúng chữ giúp lập luận chặt chẽ và tránh bị bắt bẻ.

Dùng số liệu địa chất để trả lời câu hỏi pháp lý. Câu hỏi thềm lục địa rộng bao nhiêu trong bài Giáo dục quốc phòng hay Giáo dục công dân thường cần đáp án theo luật: ít nhất 200 hải lý.

Tự kiểm: bạn đã hiểu đúng chưa

Thử trả lời các câu dưới mà không nhìn lại bài. Đây cũng là bộ câu hỏi giáo viên có thể dùng cuối giờ:

  • Thềm lục địa theo luật có thể hẹp hơn 200 hải lý không? Đáp: không, ít nhất là 200 hải lý tính từ đường cơ sở, trừ khi phải phân định với nước đối diện.
  • Hai giới hạn tối đa khi mở rộng là gì? Đáp: 350 hải lý từ đường cơ sở, hoặc 100 hải lý từ đường đẳng sâu 2.500 mét.
  • Cá ngừ bơi trên vùng nước phía trên thềm lục địa mở rộng có thuộc quyền chủ quyền theo chế độ thềm lục địa không? Đáp: không, cá ngừ không phải loài định cư.
  • Quốc gia ven biển chưa khai thác thì nước khác có được khai thác không? Đáp: không, nếu không có sự đồng ý.
  • Thềm lục địa theo địa chất và theo luật có luôn trùng nhau không? Đáp: không, đó là hai hệ quy chiếu khác nhau.

Nếu sai câu ba, bạn đọc lại phần loài định cư. Đây là chỗ tinh tế nhất của chế độ thềm lục địa và cũng là chỗ sinh viên luật năm đầu hay vấp.

Câu hỏi thường gặp

Thềm lục địa Việt Nam rộng bao nhiêu hải lý?

Theo Luật Biển Việt Nam, thềm lục địa rộng ít nhất 200 hải lý tính từ đường cơ sở. Nơi rìa lục địa kéo dài hơn, thềm lục địa có thể mở rộng nhưng không quá 350 hải lý tính từ đường cơ sở hoặc không quá 100 hải lý tính từ đường đẳng sâu 2.500 mét.

Rìa lục địa là gì?

Rìa lục địa là phần kéo dài ngập dưới biển của lục địa, gồm đáy biển và lòng đất của thềm, sườn và bờ dốc chân sườn lục địa. Nó không bao gồm đáy đại dương sâu nằm phía ngoài.

Loài định cư trên thềm lục địa là gì?

Đó là những sinh vật ở giai đoạn có thể đánh bắt thì nằm bất động trên đáy biển hoặc dưới đáy, hoặc chỉ di chuyển khi luôn tiếp xúc với đáy. Các loài này thuộc tài nguyên của thềm lục địa.

Thềm lục địa có cần tuyên bố mới có không?

Không. Quyền của quốc gia ven biển đối với thềm lục địa không phụ thuộc vào việc chiếm hữu thực tế hay tuyên bố rõ ràng. Khác với vùng đặc quyền kinh tế, thềm lục địa có sẵn theo luật quốc tế.

Nước khác có được đặt cáp ngầm trên thềm lục địa Việt Nam không?

Có, các nước được đặt dây cáp và ống dẫn ngầm trên thềm lục địa theo Công ước 1982. Tuy nhiên tuyến đặt ống dẫn phải được Việt Nam chấp thuận và việc đặt phải tuân thủ pháp luật Việt Nam.

Vùng nước phía trên thềm lục địa mở rộng thuộc về ai?

Phần vùng nước phía trên thềm lục địa nằm ngoài 200 hải lý là biển cả, không thuộc vùng đặc quyền kinh tế. Quốc gia ven biển chỉ có quyền đối với đáy biển và lòng đất bên dưới ở phần này.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138