ChuQuyen.comChủ Quyền
Các vùng biển theo luật

Quyền đi qua không gây hại là gì: tàu nước ngoài qua lãnh hải được, không được làm gì

Quyền đi qua không gây hại cho tàu nước ngoài qua lãnh hải liên tục, nhanh chóng. Danh sách hành vi bị coi là gây hại, khi nào được dừng và quyền của quốc gia ven biển.

Distant merchant vessel crossing calm coastal waters seen from a cliff path where a young hiker stands with her back to the camera, hazy blue morning

Quyền đi qua không gây hại là quyền của tàu thuyền tất cả các quốc gia được đi qua lãnh hải của một quốc gia ven biển, miễn là việc đi qua liên tục, nhanh chóng và không làm phương hại đến hoà bình, trật tự an ninh của quốc gia đó. Quyền này được Công ước Liên hợp quốc về Luật biển 1982 và Luật Biển Việt Nam thừa nhận.

Đây là ngoại lệ quan trọng nhất đối với chủ quyền trong lãnh hải: dù lãnh hải là lãnh thổ, quốc gia ven biển vẫn phải để tàu nước ngoài đi qua theo đúng điều kiện. Quyền này chỉ áp dụng cho tàu thuyền trên mặt nước, không áp dụng cho tàu bay, và không có trong nội thuỷ. Bài dưới giải thích thế nào là đi qua, hành vi nào bị coi là gây hại, khi nào tàu được dừng, và quốc gia ven biển có quyền gì.

Đi qua nghĩa là gì theo luật

Vì sao có quyền này. Biển là đường giao thương của cả thế giới. Nhiều tuyến hàng hải quốc tế buộc phải đi sát bờ các nước. Nếu mỗi nước đóng lãnh hải của mình, thương mại toàn cầu sẽ đình trệ. Quyền đi qua không gây hại dung hoà chủ quyền của quốc gia ven biển với nhu cầu đi lại chung.

Hai kiểu đi qua. Đi ngang qua lãnh hải mà không vào nội thuỷ, hoặc đi qua lãnh hải để vào hay rời nội thuỷ, ghé vào hoặc rời khỏi một cảng.

Liên tục và nhanh chóng. Tàu phải đi thẳng hành trình, không lượn lờ, không dừng lại tuỳ ý.

Khi nào được dừng, thả neo. Chỉ khi đó là việc thông thường của hàng hải, khi gặp sự cố hàng hải, sự cố bất khả kháng, gặp nạn, hoặc để cứu giúp người, tàu thuyền hay tàu bay đang gặp nguy hiểm.

Chỉ áp dụng ở lãnh hải. Trong nội thuỷ không có quyền này. Ở vùng đặc quyền kinh tế, tàu đã có tự do hàng hải nên không cần đến khái niệm đi qua không gây hại.

Không áp dụng cho tàu bay. Vùng trời trên lãnh hải là vùng trời quốc gia. Tàu bay nước ngoài muốn bay qua phải theo quy định riêng, không viện dẫn được quyền đi qua không gây hại.

Những hành vi làm việc đi qua trở thành gây hại

Công ước 1982 liệt kê cụ thể các hoạt động khiến việc đi qua bị coi là gây phương hại, và Luật Biển Việt Nam quy định tương ứng. Dưới đây là các nhóm chính, diễn đạt dễ hiểu:

  • Đe doạ hoặc dùng vũ lực chống lại chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, độc lập chính trị của quốc gia ven biển, hoặc vi phạm các nguyên tắc của luật quốc tế.
  • Tập trận hoặc diễn tập với bất kỳ loại vũ khí nào.
  • Thu thập thông tin gây thiệt hại cho quốc phòng, an ninh của quốc gia ven biển.
  • Tuyên truyền nhằm gây hại đến quốc phòng, an ninh.
  • Phóng đi, tiếp nhận hay xếp lên tàu các phương tiện bay hoặc khí cụ quân sự.
  • Xếp, dỡ hàng hoá, tiền bạc hay đưa người lên xuống tàu trái với pháp luật về hải quan, thuế, y tế, xuất nhập cảnh.
  • Cố ý gây ô nhiễm nghiêm trọng môi trường biển.
  • Đánh bắt hải sản.
  • Nghiên cứu, điều tra, đo đạc.
  • Làm rối loạn hoạt động của hệ thống thông tin liên lạc hoặc thiết bị, công trình của quốc gia ven biển.
  • Mọi hoạt động khác không trực tiếp liên quan đến việc đi qua.

Nhìn danh sách, bạn thấy nguyên tắc rất rõ: tàu được đi qua, không được làm việc gì khác ngoài đi qua. Hạng mục cuối cùng giữ vai trò lưới an toàn cho những hoạt động không được kể tên. Với ngư dân, điểm đáng nhớ là đánh bắt hải sản nằm ngay trong danh sách, nên một tàu cá nước ngoài thả lưới trong lãnh hải đã vi phạm, dù trước đó nó đi qua hợp lệ.

Quốc gia ven biển được làm gì, không được làm gì

Quyền đi qua không gây hại tạo ra hai chiều nghĩa vụ. Bảng dưới đặt quyền và giới hạn của quốc gia ven biển cạnh nhau:

Quốc gia ven biển đượcQuốc gia ven biển không được
Ban hành quy định về an toàn hàng hải, bảo vệ thiết bị, cáp ngầm, bảo tồn tài nguyên, phòng chống ô nhiễm, hải quan, y tếĐặt điều kiện khiến quyền đi qua bị khước từ hoặc bị hạn chế trên thực tế
Quy định tuyến hàng hải và phân luồng giao thông, nhất là với tàu chở chất nguy hiểmPhân biệt đối xử giữa tàu các nước hay tàu chở hàng đến, đi từ một nước nhất định
Áp dụng biện pháp cần thiết trong lãnh hải để ngăn việc đi qua có tính chất gây hạiThu phí chỉ vì tàu đi qua; chỉ được thu phí cho dịch vụ cụ thể đã cung cấp
Tạm đình chỉ việc đi qua ở khu vực xác định khi cần cho an ninh, sau khi công bốGiữ kín các nguy hiểm hàng hải mình biết; phải công bố thích đáng

Cân bằng này là lý do Công ước được nhiều nước chấp nhận: quốc gia ven biển giữ được an ninh, trật tự; cộng đồng quốc tế giữ được tuyến hàng hải thông suốt. Luật Biển Việt Nam có các quy định tương ứng, cùng một số quy định riêng, chẳng hạn tàu quân sự nước ngoài khi thực hiện quyền đi qua không gây hại trong lãnh hải Việt Nam phải thông báo trước cho cơ quan có thẩm quyền.

Quy định riêng cho một số loại tàu

Tàu ngầm và phương tiện đi ngầm. Khi đi qua lãnh hải phải đi nổi trên mặt nước và treo cờ quốc tịch. Quy định này có trong Công ước và Luật Biển Việt Nam.

Tàu chạy bằng năng lượng hạt nhân, tàu chở chất phóng xạ hay chất độc hại. Phải mang đủ tài liệu và áp dụng biện pháp phòng ngừa theo điều ước quốc tế; quốc gia ven biển có thể yêu cầu những tàu này chỉ đi trong các tuyến hàng hải được chỉ định.

Tàu quân sự nước ngoài. Theo Luật Biển Việt Nam, khi đi qua không gây hại trong lãnh hải Việt Nam phải thông báo trước cho cơ quan có thẩm quyền. Nếu không tuân thủ pháp luật Việt Nam, tàu có thể bị yêu cầu rời khỏi lãnh hải ngay.

Tàu buôn và tàu khách. Là đối tượng thực hiện quyền đi qua phổ biến nhất. Ngoài các quy định chung, tàu phải tuân thủ quy định về an toàn hàng hải, tuyến và phân luồng.

Một tình huống để luyện cách phân tích

Giả sử chị Ngân, cán bộ một trạm thông tin hàng hải ở Quảng Ninh, theo dõi một tàu hàng nước ngoài đi vào lãnh hải. Tàu giữ hướng ổn định, tốc độ đều, đi ngang qua rồi ra khỏi lãnh hải sau vài giờ. Đây là việc đi qua bình thường, không cần can thiệp.

Biến thể thứ nhất: tàu giảm tốc, thả neo gần một bãi đá. Câu hỏi cần đặt ra là có sự cố gì không. Nếu tàu báo hỏng máy hoặc tránh thời tiết xấu, đó là trường hợp được phép dừng. Nếu không có lý do, việc dừng làm mất tính liên tục và nhanh chóng của việc đi qua, và cơ quan chức năng có quyền yêu cầu tàu giải thích, tiếp tục hành trình.

Biến thể thứ hai: tàu thả xuống nước một thiết bị đo đạc. Hoạt động nghiên cứu, đo đạc nằm trong danh sách hành vi gây hại, nên việc đi qua mất tính chất không gây hại. Lực lượng chức năng có thể áp dụng biện pháp theo pháp luật.

Biến thể thứ ba: tàu dừng lại để cứu một thuyền cá gặp nạn. Đây là trường hợp được phép dừng rõ ràng nhất, thậm chí là nghĩa vụ nhân đạo trên biển. Bài tập này giúp học sinh và người mới làm nghề thấy rằng cùng một hành động dừng tàu có thể hợp pháp hay không tuỳ vào lý do.

Những chỗ hay hiểu sai

Cho rằng tàu nước ngoài vào lãnh hải là xâm phạm. Đi qua đúng điều kiện là quyền được thừa nhận. Chỉ khi có hành vi gây hại hoặc vi phạm pháp luật mới cần xử lý.

Nghĩ rằng đi qua không gây hại áp dụng cả ở nội thuỷ. Vào nội thuỷ phải được phép; quyền đi qua chỉ có ở lãnh hải.

Đánh đồng đi qua không gây hại với tự do hàng hải. Tự do hàng hải ở vùng đặc quyền kinh tế rộng hơn nhiều; trong lãnh hải, việc đi qua bị ràng buộc bởi điều kiện liên tục, nhanh chóng và danh sách hành vi bị cấm.

Tự kết luận một vụ việc trên mạng. Muốn biết một tàu có vi phạm hay không cần dữ liệu hành trình, hoạt động trên tàu và kết luận của cơ quan có thẩm quyền. Người đọc nên chờ thông tin chính thức trước khi chia sẻ.

Quên tàu ngầm phải đi nổi. Đây là câu hỏi hay xuất hiện trong các cuộc thi tìm hiểu luật biển và cũng là chi tiết dễ bỏ sót.

Tự kiểm bằng ba câu hỏi

Mỗi khi gặp một tình huống tàu nước ngoài trong lãnh hải, dù trong bài thi hay khi đọc tin, bạn đặt lần lượt ba câu hỏi:

  1. Tàu có đang thực sự đi qua không, tức là đi ngang hoặc đi vào, ra cảng một cách liên tục, nhanh chóng?
  2. Nếu tàu dừng, lý do có thuộc các trường hợp được phép như sự cố, bất khả kháng, gặp nạn, cứu giúp người không?
  3. Tàu có làm hoạt động nào trong danh sách gây hại như đánh bắt, đo đạc, xếp dỡ trái phép, gây ô nhiễm không?

Nếu câu một và hai trả lời có, câu ba trả lời không, việc đi qua là hợp pháp. Chỉ cần câu ba trả lời có, việc đi qua mất tính chất không gây hại. Ba câu này đủ để giải phần lớn bài tập tình huống ở cấp trung học phổ thông và năm đầu đại học. Với những tình huống thật ngoài đời, kết luận cuối cùng luôn thuộc về cơ quan có thẩm quyền.

Câu hỏi thường gặp

Tàu nước ngoài có được đi qua lãnh hải Việt Nam không?

Có. Tàu thuyền của tất cả các quốc gia được hưởng quyền đi qua không gây hại trong lãnh hải Việt Nam, với điều kiện đi qua liên tục, nhanh chóng và tuân thủ pháp luật Việt Nam cùng Công ước 1982.

Tàu nước ngoài có được dừng lại trong lãnh hải không?

Chỉ trong những trường hợp như việc thông thường của hàng hải, gặp sự cố hàng hải, sự cố bất khả kháng, gặp nạn hoặc để cứu giúp người, tàu thuyền, tàu bay đang gặp nguy hiểm. Dừng vì lý do khác làm mất tính liên tục của việc đi qua.

Tàu ngầm đi qua lãnh hải phải làm gì?

Tàu ngầm và các phương tiện đi ngầm khi đi qua lãnh hải phải đi nổi trên mặt nước và treo cờ quốc tịch. Quy định này có trong Công ước 1982 và trong Luật Biển Việt Nam.

Tàu bay có được hưởng quyền đi qua không gây hại không?

Không. Quyền này chỉ dành cho tàu thuyền trên biển. Vùng trời trên lãnh hải là vùng trời quốc gia, tàu bay nước ngoài muốn bay qua phải tuân theo quy định riêng của Việt Nam.

Quốc gia ven biển có được thu phí tàu đi qua lãnh hải không?

Không được thu phí chỉ vì tàu đi qua. Quốc gia ven biển chỉ được thu phí cho những dịch vụ cụ thể đã cung cấp cho tàu, và việc thu phải không phân biệt đối xử.

Quyền đi qua không gây hại có áp dụng trong nội thuỷ không?

Không. Nội thuỷ là vùng nước phía trong đường cơ sở, nơi Nhà nước có chủ quyền hoàn toàn, tuyệt đối. Tàu nước ngoài muốn vào nội thuỷ phải được phép theo quy định của Việt Nam.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138