ChuQuyen.comChủ Quyền
Hoàng Sa, Trường Sa: địa lý và tự nhiên

Ngư trường Hoàng Sa, Trường Sa: cá ngừ, mực, cá rạn và mùa vụ theo gió

Vì sao vùng biển Hoàng Sa, Trường Sa là ngư trường lớn của ngư dân miền Trung, có những loài hải sản chính nào, mùa vụ theo gió ra sao và cách giữ nguồn lợi.

Fisherman on the deck of a wooden fishing boat at dawn hauling a large tuna on a hand line, open blue ocean, seen from behind, warm orange light

Vùng biển quanh Hoàng Sa và Trường Sa là ngư trường truyền thống và rộng lớn của ngư dân miền Trung, nơi có cá ngừ đại dương, mực, cá rạn san hô và nhiều loại hải sản giá trị cao. Rạn san hô làm chỗ sinh sản, dòng chảy và nước trồi mang dinh dưỡng, biển sâu xen bãi nông tạo nhiều môi trường sống khác nhau, nên nguồn lợi ở đây phong phú.

Ngư dân từ Quảng Ngãi, Đà Nẵng, Gia Lai, Khánh Hoà và nhiều tỉnh ven biển khác đã ra khơi đánh bắt ở hai quần đảo qua nhiều thế hệ. Phần dưới đây giới thiệu các nhóm hải sản chính, cách đánh bắt phổ biến, mùa vụ theo gió và những việc giúp nguồn lợi còn mãi cho các thế hệ sau.

Các nhóm hải sản chính và cách khai thác

Bảng sau tóm tắt ở mức phổ thông, giúp bạn hình dung khi nghe ngư dân kể chuyện hoặc đọc phóng sự về những chuyến biển xa.

Nhóm hải sảnSống ở đâuCách đánh bắt phổ biếnGhi chú
Cá ngừ đại dươngtầng nước mặt và giữa ở biển sâucâu tay, câu vàng, nhiều tàu kết hợp ánh sánggiá trị cao, cần sơ chế và bảo quản đúng cách
Mực các loạitầng nước gần mặt về đêmcâu mực dùng ánh sángnghề phổ biến của nhiều tàu miền Trung
Cá rạn: cá mú, cá hồng, cá móquanh rạn san hô và sườn rạncâukhông được dùng chất nổ, hoá chất
Sinh vật đáy: ốc, hải sâm, tôm hùmmặt rạn, bãi nônglặn bắtdễ khai thác quá mức, cần giữ kích cỡ
Cá nổi nhỏ: cá nục, cá trích, cá chuồntầng mặtlưới vây, lưới rêthường gặp cả ở vùng biển gần hơn

Một ngư dân ở Gia Lai, quê vùng biển Bình Định cũ, kể rằng tàu ông chuyên câu cá ngừ, mỗi chuyến kéo dài vài tuần. Ông nói cá ngừ là nghề “đi xa, làm đêm, giữ cá như giữ vàng”, vì con cá chỉ được giá khi bảo quản đúng từ lúc kéo lên.

Vì sao vùng biển hai quần đảo nhiều cá

Nguồn lợi hải sản dồi dào không phải ngẫu nhiên. Thứ nhất, rạn san hô ở hai quần đảo là nơi sinh sản và ương nuôi của rất nhiều loài, đúng như một khu rừng dưới nước. Cá con lớn lên trong rạn, sau đó tản ra vùng biển xung quanh.

Thứ hai, địa hình đáy biển ở đây thay đổi đột ngột từ bãi nông sang biển rất sâu. Dòng chảy va vào sườn rạn và bãi ngầm đẩy nước giàu dinh dưỡng từ dưới sâu lên gần mặt, nuôi sinh vật phù du, rồi cá nhỏ, rồi cá lớn. Những nơi như vậy thường tụ cá ngừ và các loài săn mồi.

Thứ ba, gió mùa thay đổi theo mùa làm dòng chảy và nhiệt độ nước đổi theo, tạo ra các mùa cá khác nhau. Ngư dân lâu năm thuộc những thay đổi này hơn mọi sách vở.

Bạn không cần nhớ tên các dòng hải lưu. Hình dung đơn giản: rạn là nơi sinh ra cá, nước trồi là bữa ăn của cá, gió mùa quyết định cá đi đâu vào lúc nào.

Mùa vụ theo gió: cách ngư dân chia năm

Vụ cá Nam. Ngư dân miền Trung quen gọi mùa đánh bắt trong thời kỳ gió mùa tây nam, khoảng giữa năm, là vụ cá Nam. Biển ở Hoàng Sa thường dễ chịu hơn so với mùa gió bấc, nhưng phải theo dõi sát áp thấp và bão bắt đầu xuất hiện.

Vụ cá Bắc. Mùa gió đông bắc, khoảng cuối năm đến đầu năm sau, gọi là vụ cá Bắc. Biển động nhiều đợt, nhất là ở phía bắc; tàu phải chọn những khoảng gió ngớt để ra khơi, và nhiều tàu chuyển xuống ngư trường phía nam.

Thời kỳ chuyển mùa. Khoảng tháng 3 đến tháng 5, biển thường êm hơn, là lúc nhiều chuyến biển dài được tổ chức.

Mỗi địa phương một lịch. Lịch vụ cụ thể khác nhau giữa các tỉnh và các nghề, và thay đổi theo từng năm. Ngư dân quyết định dựa trên kinh nghiệm, dự báo thời tiết biển và thông báo của cơ quan quản lý nghề cá.

Cách hỏi đúng. Muốn biết lịch vụ ở một làng biển, hãy hỏi chính ngư dân hoặc tổ chức hội nghề cá địa phương, thay vì tin vào một con số chung trên mạng.

Giữ con cá ngừ được giá: các bước sơ chế trên tàu

Cá ngừ đại dương chỉ đạt chất lượng cao khi được xử lý nhanh và đúng ngay sau khi kéo lên. Đây là quy trình được các chương trình hướng dẫn ngư dân phổ biến, mô tả ở mức nguyên tắc:

  1. Đưa cá lên tàu nhẹ nhàng, tránh để cá giãy đập lâu làm thịt bị dập và nóng lên.
  2. Làm cá chết nhanh theo cách đã được hướng dẫn, để giảm căng thẳng của cá.
  3. Cho cá ra hết máu, vì máu đọng làm thịt sẫm màu và nhanh hỏng.
  4. Làm sạch nội tạng, mang theo yêu cầu của bên thu mua.
  5. Làm lạnh ngay bằng nước đá hoặc nước biển lạnh, giữ nhiệt độ thấp ổn định suốt chuyến đi.

Chỗ hay sai là để cá nằm trên boong dưới nắng quá lâu trong lúc lo kéo con khác. Chỉ vài chục phút nắng cũng đủ làm con cá mất giá. Bài học này vượt ra ngoài nghề cá: nguồn lợi quý thì càng phải được trân trọng từ khâu đầu tiên.

Cái không cần làm là ướp quá nhiều muối hay hoá chất để giữ cá: cá ngừ chất lượng cao chỉ cần lạnh sâu, sạch và đều. Hoá chất bảo quản không được phép còn khiến cả lô cá bị từ chối khi lên bờ.

Giữ nguồn lợi cho các mùa sau

Ngư trường dù rộng cũng không vô tận. Những việc dưới đây được ngành thuỷ sản và chính ngư dân nhắc nhau để nguồn lợi còn lâu dài:

  • Không dùng chất nổ, xung điện, hoá chất độc để đánh bắt, vì chúng phá cả rạn san hô là nơi sinh ra cá.
  • Không khai thác cá, tôm hùm, ốc dưới kích cỡ cho phép, để chúng kịp sinh sản ít nhất một lần.
  • Không thả neo trực tiếp lên rạn san hô sống.
  • Mang rác, lưới hỏng về bờ, không vứt xuống biển.
  • Ghi nhật ký khai thác và giữ thiết bị giám sát hành trình hoạt động theo quy định với tàu thuộc diện phải lắp.

Những quy định cụ thể về kích cỡ, mùa cấm và vùng cấm nằm trong pháp luật thuỷ sản và các văn bản hướng dẫn, có thể thay đổi theo thời gian. Ngư dân nên hỏi trực tiếp cơ quan quản lý thuỷ sản hoặc bộ đội biên phòng nơi tàu đăng ký trước mỗi mùa vụ.

Một chuyến biển xa nhìn từ phía gia đình

Một cô giáo tiểu học ở đặc khu Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi, có chồng làm nghề câu mực xa bờ, kể về nhịp sống của gia đình mình. Mỗi chuyến biển kéo dài vài tuần, ngày tàu ra là ngày cả nhà dậy sớm chuẩn bị đồ ăn khô, nước ngọt, đá lạnh. Trong những ngày tàu ở ngoài khơi, cô theo dõi bản tin thời tiết biển mỗi tối và nghe tin qua các tàu cùng tổ.

Cô dùng chính câu chuyện ấy để dạy học sinh lớp 4 về nghề biển: các em kể tên nghề của bố mẹ, vẽ con tàu, kể món hải sản mà các em biết. Học sinh hiểu rằng con cá trên mâm cơm là kết quả của nhiều ngày lênh đênh, và vùng biển xa ấy gắn với cuộc sống thường ngày của chính làng mình.

Đây cũng là cách gần gũi nhất để trẻ em ở đất liền hiểu ngư trường Hoàng Sa, Trường Sa: không qua con số sản lượng, mà qua công việc của những người thật.

Chuẩn bị cho một chuyến biển xa: danh sách của thuyền trưởng

Một chuyến ra ngư trường hai quần đảo kéo dài nhiều ngày, xa mọi cửa hàng và trạm xá. Thuyền trưởng có kinh nghiệm thường kiểm tra những nhóm việc sau trước khi xuất bến:

  • Giấy tờ của tàu và thuyền viên theo quy định, làm thủ tục xuất bến tại cảng cá hoặc trạm biên phòng nơi tàu rời bến.
  • Nhiên liệu, nước ngọt, lương thực khô và đá lạnh đủ cho cả chuyến, có dư phòng khi phải tránh trú bão.
  • Áo phao, phao cứu sinh cho mọi người trên tàu, kiểm tra trước mỗi chuyến chứ không chỉ khi đăng kiểm.
  • Thiết bị liên lạc, máy thu bản tin thời tiết, thiết bị giám sát hành trình còn hoạt động.
  • Tủ thuốc cơ bản và một người trên tàu biết sơ cứu đuối nước, vết thương, say nắng.
  • Thống nhất với gia đình và tổ tàu cùng đi về giờ liên lạc, cách báo tin khi có sự cố.

Chỗ hay bị bỏ qua là nước ngọt dự phòng. Gặp bão phải neo tránh trú thêm vài ngày, nước uống cạn trước cả lương thực. Nhiều thuyền trưởng lâu năm luôn mang dư nước so với số ngày dự tính.

Ngư dân trên ngư trường truyền thống: hiểu cho đúng ý nghĩa

Ngư dân Việt Nam đã đánh bắt ở vùng biển Hoàng Sa, Trường Sa qua nhiều thế hệ. Việc họ có mặt thường xuyên trên ngư trường truyền thống gắn liền với sinh kế của hàng nghìn gia đình ven biển, đồng thời là một phần của sự hiện diện dân sự của người Việt trên vùng biển của Tổ quốc.

Nhà nước có các chính sách hỗ trợ ngư dân phát triển nghề cá xa bờ, từ tín dụng đóng tàu, bảo hiểm, đến hỗ trợ nhiên liệu và thông tin dự báo, nội dung cụ thể thay đổi theo từng giai đoạn. Lực lượng kiểm ngư, cảnh sát biển, hải quân và bộ đội biên phòng làm nhiệm vụ hỗ trợ, cứu nạn khi ngư dân gặp sự cố trên biển.

Khi kể cho học sinh, bạn có thể dùng cách nói giản dị: mỗi con tàu cá ra khơi vừa là nghề nuôi sống gia đình, vừa góp phần giữ gìn vùng biển quê hương. Không cần thêm những bình luận hay suy đoán khác; câu chuyện về người thật, việc thật đã đủ sức nặng.

Câu hỏi thường gặp

Ngư trường Hoàng Sa, Trường Sa có những loại hải sản gì?

Nổi bật là cá ngừ đại dương, các loại mực, cá rạn như cá mú, cá hồng, cùng ốc, hải sâm, tôm hùm ở vùng rạn. Ngoài ra còn nhiều loại cá nổi nhỏ như cá nục, cá trích, cá chuồn.

Vì sao vùng biển quanh hai quần đảo nhiều cá?

Vì có rạn san hô làm nơi sinh sản, địa hình đáy biển đổi đột ngột tạo nước trồi mang dinh dưỡng lên gần mặt, và gió mùa làm dòng chảy thay đổi theo mùa, tạo nên các mùa cá khác nhau.

Vụ cá Nam và vụ cá Bắc là gì?

Đó là cách ngư dân miền Trung chia mùa đánh bắt theo gió: vụ cá Nam trong thời kỳ gió mùa tây nam, khoảng giữa năm; vụ cá Bắc trong thời kỳ gió đông bắc, khoảng cuối năm đến đầu năm sau. Lịch cụ thể mỗi nơi một khác.

Vì sao cá ngừ phải sơ chế ngay trên tàu?

Thịt cá ngừ hỏng nhanh nếu cá giãy đập lâu, còn máu đọng hoặc để nóng. Sơ chế đúng và làm lạnh ngay giúp giữ màu, giữ chất lượng thịt, nhờ đó con cá được giá cao hơn nhiều.

Ngư dân cần lưu ý gì để giữ nguồn lợi hải sản?

Không dùng chất nổ, xung điện, hoá chất; không khai thác dưới kích cỡ cho phép; không thả neo lên rạn; mang rác về bờ; ghi nhật ký khai thác và tuân thủ quy định về thiết bị giám sát hành trình.

Làm sao biết lịch mùa vụ đúng ở một làng biển?

Cách tốt nhất là hỏi trực tiếp ngư dân, tổ đội sản xuất trên biển hoặc hội nghề cá địa phương. Lịch vụ thay đổi theo nghề, theo tỉnh và theo từng năm, nên một con số chung trên mạng thường không chính xác.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138