ChuQuyen.comChủ Quyền
Các vùng biển theo luật

Hải lý là gì: 1 hải lý bằng bao nhiêu mét, km và vì sao đo biển không dùng ki-lô-mét

Một hải lý bằng 1.852 mét. Nguồn gốc gắn với một phút vĩ độ, bảng đổi nhanh 12, 24, 200, 350 hải lý ra km và cách tính tốc độ tàu theo hải lý mỗi giờ.

Hands of an elderly fisherman resting on the wooden wheel of a small boat at sea, close-up from the side, soft overcast morning light

Hải lý là đơn vị đo khoảng cách dùng trên biển và trên không, một hải lý bằng đúng 1.852 mét. Như vậy 12 hải lý bằng 22,224 km, 24 hải lý bằng 44,448 km và 200 hải lý bằng 370,4 km.

Đơn vị này ra đời vì nó gắn với hình dạng Trái Đất: một hải lý xấp xỉ độ dài của một phút cung theo kinh tuyến, tức một phần sáu mươi của một độ vĩ. Nhờ vậy người đi biển đọc khoảng cách thẳng trên hải đồ bằng thang vĩ độ, không cần tính đổi. Bài này giải thích nguồn gốc, đưa bảng đổi nhanh cho những con số hay gặp trong luật biển và hướng dẫn cách tính quãng đường, thời gian đi tàu.

Nguồn gốc gắn với một phút vĩ độ

Trái Đất được chia thành 360 độ theo vòng tròn, mỗi độ chia thành 60 phút. Đi dọc một kinh tuyến từ bắc xuống nam, mỗi phút vĩ độ tương ứng một quãng đường gần bằng nhau, khoảng 1,85 km. Các nhà hàng hải từ lâu đã dùng quãng đường này làm đơn vị, vì trên hải đồ có sẵn thang vĩ độ ở hai mép: muốn đo khoảng cách, chỉ cần mở compa áp vào thang vĩ độ, đếm số phút là ra số hải lý.

Vì Trái Đất không tròn tuyệt đối mà hơi dẹt ở hai cực, độ dài một phút vĩ độ thay đổi chút ít theo vị trí. Để thống nhất, Hội nghị Thuỷ đạo quốc tế năm 1929 đã chọn con số 1.852 mét làm hải lý quốc tế. Từ đó đến nay, đây là giá trị được dùng trong hàng hải, hàng không và trong các văn kiện luật biển, kể cả Công ước Liên hợp quốc về Luật biển 1982.

Một lưu ý cho người hay đọc hải đồ: không đo khoảng cách bằng thang kinh độ ở mép trên và mép dưới. Độ dài một phút kinh độ co lại dần khi đi về phía hai cực, chỉ ở xích đạo mới gần bằng một hải lý. Thang vĩ độ mới là thước đo đúng.

Ở vùng biển Việt Nam, trải từ khoảng vĩ độ 6 tới gần 22 độ bắc, sai lệch giữa độ dài thật của một phút vĩ độ và con số 1.852 mét rất nhỏ, chưa tới mười mét. Vì vậy với người đi biển, quy tắc một phút vĩ độ bằng một hải lý hoàn toàn đủ dùng trong thực tế. Còn trong văn bản pháp lý, con số 1.852 mét được dùng cố định để mọi phép tính ranh giới cho cùng một kết quả.

Bảng đổi nhanh những con số hay gặp trong luật biển

Bảng dưới tính theo 1 hải lý bằng 1.852 mét. Bạn có thể chép vào vở hoặc dán ở góc học tập:

Số hải lýBằng métBằng km (làm tròn)Gắn với khái niệm
11.8521,85Đơn vị gốc
1222.22422,2Chiều rộng lãnh hải
2444.44844,4Ranh giới ngoài vùng tiếp giáp lãnh hải
100185.200185,2Khoảng cách tối đa tính từ đường đẳng sâu 2.500 mét khi mở rộng thềm lục địa
200370.400370,4Ranh giới ngoài vùng đặc quyền kinh tế, thềm lục địa tối thiểu
350648.200648,2Giới hạn tối đa thềm lục địa mở rộng tính từ đường cơ sở

Mẹo nhẩm: nhân số hải lý với 2 rồi trừ khoảng 7 phần trăm sẽ ra số km gần đúng. Ví dụ 200 hải lý nhân 2 bằng 400, trừ 7 phần trăm còn khoảng 372, sát với kết quả đúng là 370,4 km. Khi viết bài thi, bạn vẫn nên ghi phép nhân chính xác với 1.852.

Hai con số đáng thuộc lòng là 22,2 km cho lãnh hải và 370,4 km cho vùng đặc quyền kinh tế. Các con số còn lại có thể suy ra nhanh từ hai mốc này khi cần.

Hải lý, dặm và ki-lô-mét khác nhau thế nào

Ki-lô-mét. Đơn vị hệ mét, bằng 1.000 mét, dùng trên đất liền và trong đời sống hằng ngày ở Việt Nam.

Dặm thường. Đơn vị dùng ở một số nước nói tiếng Anh, bằng 1.609,344 mét. Phim ảnh, sách dịch hay nhắc tới, và đây là nguồn gây nhầm khi người dịch viết dặm cho cả hai loại.

Hải lý. Bằng 1.852 mét, dài hơn dặm thường khoảng 243 mét. Trong tài liệu tiếng Anh, hải lý được gọi là dặm biển; chữ biển là phần không được bỏ.

Dặm trong văn cổ. Trong văn chương Việt, chữ dặm thường chỉ khoảng cách ước lệ, không tương ứng chính xác với đơn vị nào. Đừng đổi những câu thơ có chữ dặm sang ki-lô-mét.

Ký hiệu hay gặp. Trên thiết bị và tài liệu quốc tế, hải lý thường được viết tắt bằng hai hoặc ba chữ cái Latinh. Khi dịch sang tiếng Việt, bạn ghi đầy đủ chữ hải lý để người đọc phổ thông không phải đoán.

Chỗ hay sai nhất. Viết lãnh hải 12 dặm rồi đổi bằng 1.609 mét. Kết quả lệch gần 3 km so với thực tế. Với văn bản pháp lý, chỉ dùng chữ hải lý.

Những lỗi hay gặp khi đổi đơn vị

Dùng hệ số 1,6 thay cho 1,852. Đây là hệ số của dặm thường. Với 200 hải lý, dùng nhầm 1,6 cho ra 320 km, hụt hơn 50 km so với thực tế. Lỗi này hay xuất hiện khi người viết nhớ mang máng từ phim ảnh hoặc sách dịch.

Làm tròn quá sớm thành 1,8. Làm tròn hệ số trước khi nhân khiến sai số lớn dần theo con số. 350 hải lý nhân 1,8 ra 630 km, trong khi đúng là 648,2 km. Nên nhân với 1,852 rồi mới làm tròn kết quả.

Đổi diện tích bằng hệ số độ dài. Một hải lý vuông không bằng 1,852 km vuông mà bằng khoảng 3,43 km vuông, vì phải nhân hệ số với chính nó. Khi đọc số liệu diện tích vùng biển, bạn kiểm tra xem đơn vị là km vuông hay hải lý vuông.

Nhầm hải lý với hải lý trên giờ. Một bên là khoảng cách, một bên là tốc độ. Câu tàu chạy 12 hải lý không cho biết tàu nhanh hay chậm, chỉ cho biết tàu đã đi bao xa.

Ghi đơn vị sai trong bài thi. Nhiều học sinh tính đúng nhưng ghi đơn vị km cho kết quả còn đang ở hải lý. Tập thói quen viết đơn vị sau mỗi con số, kể cả ở bước trung gian.

Tính quãng đường và thời gian đi tàu

Ngư dân và thuyền viên dùng hải lý cùng với đơn vị tốc độ hải lý trên giờ, thường gọi là nút. Cách tính đơn giản theo các bước:

  1. Xác định khoảng cách cần đi theo hải lý, đọc trên hải đồ hoặc thiết bị định vị.
  2. Xác định tốc độ tàu theo hải lý trên giờ. Một hải lý trên giờ bằng 1,852 km mỗi giờ.
  3. Chia khoảng cách cho tốc độ để ra số giờ chạy tàu.
  4. Cộng thêm thời gian dự phòng cho gió, dòng chảy, sóng; trên biển hiếm khi chạy đúng tốc độ lý thuyết.
  5. Nếu cần báo cho người trên bờ, đổi sang ki-lô-mét để người không đi biển dễ hình dung.

Ví dụ: anh Sơn, ngư dân ở Khánh Hoà, cần chạy từ cảng ra một ngư trường cách khoảng 60 hải lý, tàu chạy ổn định 8 hải lý trên giờ. 60 chia 8 bằng 7,5 giờ. Thêm dự phòng một giờ vì gió mùa, anh tính khoảng 8 giờ rưỡi. Khi gọi về cho vợ, anh nói ngư trường cách bờ khoảng 111 km, tức 60 nhân 1,852.

Dạy trẻ cảm nhận độ dài một hải lý

Với học sinh tiểu học và trung học cơ sở, con số 1.852 mét khó hình dung. Cô Nga, giáo viên ở Hải Phòng, dùng cách so sánh với quãng đường quen thuộc: từ cổng trường tới một điểm mốc mà cả lớp biết, rồi đo bằng ứng dụng bản đồ trên điện thoại của cô. Một quãng chừng 1,8 đến 1,9 km là khoảng một hải lý. Từ đó, cô hỏi: lãnh hải bằng 12 lần quãng đường đó, các em đi bộ hết bao lâu?

Một hoạt động khác cho lớp lớn hơn: phát cho mỗi nhóm một sợi dây dài 18,52 mét, tức một phần trăm hải lý, cho các em trải ra sân trường. Một trăm sợi như vậy nối lại là một hải lý. Học sinh hình dung được rằng 200 hải lý là một quãng biển rất lớn, gần bằng khoảng cách đường chim bay giữa nhiều tỉnh.

Với học sinh trung học phổ thông, có thể thêm một bước: cho các em tự tra trên hải đồ giấy hay ảnh chụp hải đồ cách dùng thang vĩ độ ở mép để đo khoảng cách giữa hai điểm, rồi so với kết quả của ứng dụng bản đồ. Sai lệch nhỏ giữa hai cách đo là dịp để giải thích vì sao Trái Đất không phải hình cầu hoàn hảo.

Cái không cần làm: bắt học sinh nhỏ thuộc các con số 22.224 hay 370.400. Điều quan trọng với các em là nhớ một hải lý dài gần gấp đôi một ki-lô-mét, và mọi vùng biển trong luật đều tính bằng hải lý.

Câu hỏi tự kiểm sau khi đọc

Năm câu ngắn, đáp án nằm trong bài. Nếu trả lời đúng hết, bạn đã nắm chắc đơn vị này:

  • Một hải lý bằng bao nhiêu mét, được thống nhất từ năm nào?
  • Vì sao đo khoảng cách trên hải đồ dùng thang vĩ độ chứ không dùng thang kinh độ?
  • Tàu chạy 10 hải lý trên giờ thì tương đương bao nhiêu km mỗi giờ?
  • Một hải lý dài hơn dặm thường khoảng bao nhiêu mét?
  • Vùng đặc quyền kinh tế 200 hải lý bằng bao nhiêu km?
  • Một hải lý vuông bằng khoảng bao nhiêu ki-lô-mét vuông?

Đáp án: 1.852 mét, năm 1929; vì độ dài một phút kinh độ thay đổi theo vĩ độ; 18,52 km mỗi giờ; khoảng 243 mét; 370,4 km. Nếu sai câu ba, bạn tập lại phép nhân với 1,852 vài lần với các tốc độ khác nhau như 6, 8, 12 hải lý trên giờ cho quen tay.

Câu sáu là câu khó nhất, đáp án khoảng 3,43 km vuông. Nếu bạn là giáo viên, câu này phù hợp làm câu hỏi thêm cho học sinh khá giỏi, vì nó kiểm tra hiểu bản chất chứ không chỉ nhớ con số.

Câu hỏi thường gặp

Một hải lý bằng bao nhiêu km?

Một hải lý bằng 1,852 km, tức 1.852 mét. Đây là giá trị hải lý quốc tế được thống nhất từ năm 1929 và được dùng trong hàng hải, hàng không và các văn kiện luật biển.

12 hải lý bằng bao nhiêu km?

Mười hai hải lý bằng 22.224 mét, khoảng 22,2 km. Đây là chiều rộng lãnh hải tính từ đường cơ sở theo Luật Biển Việt Nam và Công ước Liên hợp quốc về Luật biển 1982.

Hải lý và dặm có giống nhau không?

Không. Dặm thường bằng 1.609,344 mét, còn hải lý bằng 1.852 mét. Trong tài liệu tiếng Anh, hải lý được gọi là dặm biển, nên khi dịch cần giữ chữ biển để không nhầm với dặm thường.

Một nút bằng bao nhiêu km mỗi giờ?

Một nút là một hải lý mỗi giờ, bằng 1,852 km mỗi giờ. Tàu chạy 10 nút tức là đi được 10 hải lý, khoảng 18,5 km, trong một giờ.

Vì sao trên biển không dùng ki-lô-mét?

Vì hải lý gắn với một phút vĩ độ, giúp đọc khoảng cách trực tiếp trên hải đồ. Hàng hải và hàng không quốc tế đã quen dùng đơn vị này, và các văn kiện luật biển cũng dùng hải lý nên giữ thống nhất là thuận tiện nhất.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138