ChuQuyen.comChủ Quyền
Công dân và chủ quyền

Giữ môi trường biển đảo: việc mỗi người làm được khi ra biển, ra đảo và ngay ở nhà

Mang rác về bờ, không mua san hô và đồ từ rùa biển, nhặt rác bãi biển an toàn, giảm đồ nhựa dùng một lần: việc cụ thể cho du khách, ngư dân, trường học.

Group of Vietnamese schoolchildren in sun hats collecting plastic litter into woven baskets on a wide sandy beach, teacher walking beside them, seen from behind, bright morning

Mỗi người giữ môi trường biển đảo được bằng những việc rất cụ thể: mang rác của mình về đất liền, không mua san hô, vỏ ốc quý, sản phẩm từ rùa biển, không xả rác xuống biển khi đi tàu, giảm đồ nhựa dùng một lần ngay từ bữa ăn ở nhà, và tham gia những buổi nhặt rác bãi biển được tổ chức an toàn.

Biển đảo không chỉ là đường cơ sở, vùng biển hay tên gọi trên bản đồ; đó còn là rạn san hô, bãi cát, nguồn cá nuôi sống hàng triệu người dân ven biển. Giữ cho biển sạch là một cách thiết thực để gìn giữ những gì thuộc về đất nước. Phần dưới đây chia việc theo từng vai: du khách, ngư dân, trường học và mỗi gia đình.

Việc nên làm theo từng vai

Mỗi người ở một vị trí có những việc phù hợp. Không ai phải làm tất cả; làm tốt phần của mình đã là đóng góp. Bạn tìm dòng đúng với mình và chọn trước một hai việc dễ nhất.

VaiViệc nên làmViệc không nên làm
Du khách ra đảoMang túi đựng rác riêng, đem rác về đất liền, dùng bình nước cá nhânMua san hô, vỏ ốc quý, đồ lưu niệm từ rùa biển; giẫm lên san hô khi lặn ngắm
Ngư dânMang rác sinh hoạt, lưới hỏng, can dầu về bờ; báo khi thấy rác lớn trôi dạtVứt lưới cũ xuống biển; xả dầu thải; khai thác bằng chất nổ, hoá chất
Trường họcTổ chức buổi nhặt rác có người lớn giám sát, dạy phân loại rác, góc trưng bày về biểnCho học sinh tự đi ra bãi đá, mép nước mà không có người lớn
Gia đình ở đất liềnGiảm túi nilon, ống hút, hộp xốp; phân loại rác tại nhàĐổ rác xuống kênh, sông vì nghĩ "xa biển"

Ví dụ: tàu cá của ông Lực ở Bình Thuận cũ, nay thuộc tỉnh Lâm Đồng, mỗi chuyến biển mang theo vài bao lớn đựng rác sinh hoạt và lưới hỏng. Về đến cảng, ông đưa rác vào điểm tập kết. Thời gian đầu bạn tàu thấy phiền, sau vài tháng thành nếp, không ai còn ném vỏ chai xuống biển nữa.

Vì sao rác ở đất liền lại thành rác ở biển

Nhiều người nghĩ rác biển là do khách du lịch hay tàu thuyền. Thực tế, một phần lớn rác nhựa trên biển xuất phát từ đất liền: túi nilon bị gió cuốn, rác đổ xuống kênh mương rồi theo sông ra cửa biển, rác ở bãi tập kết không được che chắn trôi đi trong mùa mưa. Một chiếc túi vứt ở bờ kênh cách biển hàng trăm ki-lô-mét vẫn có thể kết thúc hành trình trên một bãi cát ngoài đảo.

Khi ra biển, nhựa không mất đi mà vỡ dần thành mảnh nhỏ. Rùa biển nuốt túi nilon vì tưởng là sứa, chim biển nuốt mảnh nhựa, lưới bỏ đi tiếp tục quấn cá và san hô nhiều năm. Những mảnh vi nhựa có thể đi vào chuỗi thức ăn, quay lại bữa cơm của chính chúng ta.

Vì vậy, giữ biển sạch bắt đầu từ thùng rác trong bếp. Ví dụ: gia đình chị Vân ở Cần Thơ, cách biển khá xa, mua một bộ hộp đựng thức ăn mang theo khi đi chợ, từ chối ống hút nhựa và cho con mang bình nước riêng tới trường. Mỗi tuần nhà chị bớt được một túi rác nhựa, một việc nhỏ nhưng lặp lại suốt năm.

Tổ chức một buổi nhặt rác bãi biển an toàn

Hoạt động này phù hợp với lớp học, đoàn thanh niên, nhóm bạn hay cơ quan. Làm đúng thì vui, có ích và an toàn.

  1. Liên hệ chính quyền địa phương nơi có bãi biển để thông báo kế hoạch, hỏi đoạn bãi nên làm và nơi tập kết rác sau buổi.
  2. Chọn giờ và thời tiết: buổi sáng sớm hoặc chiều mát, tránh lúc triều lên, tránh ngày có cảnh báo gió mạnh.
  3. Chuẩn bị dụng cụ: găng tay, kẹp gắp, bao tải, nước uống, túi sơ cứu; mỗi nhóm nhỏ có một người lớn phụ trách.
  4. Dặn quy tắc an toàn: không nhặt vật sắc nhọn bằng tay, không chạm ống tiêm, vật lạ hình trụ, thùng kín; thấy vật lạ thì báo người phụ trách để báo chính quyền.
  5. Phân loại tại chỗ: chai nhựa, lon, lưới, rác khác; cân hoặc đếm số bao để ghi lại.
  6. Đưa rác tới đúng nơi tập kết đã thống nhất, không để bao rác lại trên bãi qua đêm.
  7. Rút kinh nghiệm cùng nhau: loại rác nào nhiều nhất, có thể giảm từ đâu.

Với học sinh, phần rút kinh nghiệm cuối buổi thường là phần đáng nhớ nhất. Khi tự tay đếm hàng trăm nắp chai, ống hút trên một đoạn bãi ngắn, các em hiểu chuyện rác nhựa rõ hơn mọi bài giảng.

Đồ lưu niệm từ biển: thứ nên tránh mua

San hô. San hô là sinh vật sống, mọc rất chậm, là nhà của nhiều loài cá. Khai thác san hô làm đồ trang trí làm suy giảm rạn, và việc khai thác, mua bán nhiều loài san hô bị pháp luật hạn chế hoặc cấm.

Sản phẩm từ rùa biển, đồi mồi. Rùa biển là nhóm loài nguy cấp được bảo vệ. Vòng, lược, đồ mỹ nghệ làm từ mai đồi mồi không nên mua dưới bất kỳ hình thức nào, và mua bán có thể vi phạm pháp luật.

Vỏ ốc quý, cá ngựa khô, sao biển khô. Nhiều loài trong số này bị khai thác quá mức. Mua làm quà khuyến khích người ta tiếp tục khai thác.

Cát, đá, sỏi lấy từ bãi đảo. Một túi cát nhỏ của mỗi du khách, nhân lên hàng chục nghìn lượt khách, làm thay đổi bãi biển. Một số địa phương đã nhắc du khách không mang cát, đá ra khỏi đảo.

Thay bằng gì. Đặc sản chế biến hợp pháp của địa phương, đồ thủ công từ vật liệu tái chế, ảnh chụp, tranh vẽ. Người bán địa phương vẫn có thu nhập, biển không mất gì, và món quà mang về cũng kể được câu chuyện về vùng đất bạn vừa đến.

Giữ môi trường biển cũng là giữ chủ quyền

Theo Công ước Liên hợp quốc về Luật biển 1982, quốc gia ven biển có quyền chủ quyền đối với tài nguyên trong vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của mình, đồng thời các quốc gia có nghĩa vụ bảo vệ và gìn giữ môi trường biển. Luật Biển Việt Nam năm 2012 cũng có những quy định về bảo vệ tài nguyên và môi trường biển. Nói cách khác, quyền đối với vùng biển luôn đi kèm trách nhiệm giữ cho vùng biển ấy lành mạnh.

Ở mức công dân, điều đó có nghĩa là nguồn cá, rạn san hô, bãi cát, rừng ngập mặn ven biển là tài sản chung của đất nước, của cả những thế hệ sau. Một rạn san hô bị phá, một bãi biển ngập rác không chỉ là chuyện cảnh quan; đó là sinh kế của làng chài bị mất đi, là nguồn lợi mà đất nước có quyền khai thác bị suy giảm.

Ví dụ: thầy Nam, giáo viên Sinh học ở Quảng Ninh, mở đầu tiết ngoại khoá bằng câu hỏi "vùng biển của nước mình rộng bao nhiêu, ai giữ cho nó sạch". Học sinh trả lời phần đầu bằng kiến thức Địa lý, phần sau thì cả lớp cùng nhận ra câu trả lời là chính mình. Buổi học kết thúc bằng kế hoạch nhặt rác ở bãi gần trường vào cuối tháng.

Lặn ngắm san hô và tắm biển đúng cách

Lặn ngắm san hô ở các vùng biển như Côn Đảo, Phú Quốc, Nha Trang thu hút nhiều du khách. Điều đầu tiên cần nhớ là không đứng, không giẫm, không chạm vào san hô. Chỉ một lần đạp chân có thể làm gãy nhánh san hô mất nhiều năm mới mọc lại. Nếu bơi chưa vững, hãy mặc áo phao và nhờ hướng dẫn viên giữ khoảng cách an toàn với rạn.

Không cho cá ăn bằng bánh mì hay thức ăn mang theo, vì làm thay đổi tập tính của cá và làm bẩn nước quanh rạn. Kem chống nắng nên bôi trước khi xuống nước khá lâu để bớt trôi ra biển. Không bắt sinh vật lên thuyền để chụp ảnh, kể cả khi định thả lại ngay. Đi theo các tuyến, các đơn vị dịch vụ được cấp phép; những nơi này thường có quy định về số khách, khu vực được lặn và hướng dẫn bảo vệ rạn.

Ở các khu bảo tồn biển và vườn quốc gia có vùng biển như Côn Đảo, quy định có thể chặt hơn: có khu không được lặn, có mùa không được vào để bảo vệ rùa đẻ trứng. Bạn hỏi ban quản lý khu bảo tồn trước khi đi và làm theo hướng dẫn tại chỗ. Những quy định đó có thể làm chuyến đi bớt tự do một chút, nhưng nhờ vậy mà vài năm sau bạn và con cháu vẫn còn rạn san hô để ngắm.

Câu hỏi tự kiểm sau chuyến đi biển

Trả lời thật lòng năm câu sau sau mỗi chuyến đi. Không cần hoàn hảo; mỗi lần cải thiện một câu là đủ. Bạn có thể làm cùng cả nhà trên đường về, vừa là ôn lại chuyến đi vừa là bài học nhỏ cho trẻ.

  • Rác của mình trong chuyến đi đã được mang về hoặc bỏ đúng nơi chưa?
  • Mình có mua món đồ lưu niệm nào làm từ sinh vật biển không?
  • Khi lặn ngắm, mình có chạm hay đứng lên san hô lần nào không?
  • Mình đã dùng bao nhiêu chai nhựa, ống hút dùng một lần?
  • Mình có nhắc người đi cùng khi thấy họ xả rác xuống biển không?

Giữ môi trường biển đảo là việc của từng ngày, từng chuyến đi. Khi nhiều người cùng làm những việc nhỏ như vậy, bãi biển sạch hơn, rạn san hô có cơ hội hồi phục và biển tiếp tục nuôi sống những làng chài ven bờ. Bạn cũng có thể chia sẻ kinh nghiệm của mình với người thân, bạn bè trước chuyến đi của họ, để thói quen tốt lan rộng hơn.

Câu hỏi thường gặp

Nhặt rác bãi biển có cần xin phép không?

Nhặt rác cá nhân thì không cần. Tổ chức theo nhóm đông nên báo trước với chính quyền địa phương để được hướng dẫn đoạn bãi, nơi tập kết rác và hỗ trợ khi cần.

Thấy rùa biển mắc lưới hoặc mắc cạn thì làm gì?

Bạn giữ khoảng cách, không kéo lê con vật, giữ người xung quanh tránh xa và báo ngay cho chính quyền địa phương, ban quản lý khu bảo tồn hoặc kiểm lâm, đồn biên phòng gần nhất để được xử lý đúng cách.

Mua san hô ở cửa hàng có hoá đơn có sao không?

Nhiều loài san hô bị pháp luật hạn chế hoặc cấm khai thác, mua bán. Có hoá đơn không có nghĩa là món hàng hợp pháp. Cách an toàn nhất là không mua san hô làm đồ trang trí.

Học sinh tiểu học tham gia nhặt rác bãi biển được không?

Được, nếu có người lớn giám sát chặt, chia nhóm nhỏ, có găng tay, kẹp gắp và chỉ làm ở khu vực bãi cát an toàn. Không cho các em nhặt vật sắc nhọn hay lại gần mép nước.

Ở xa biển thì làm gì để góp phần giữ biển sạch?

Giảm đồ nhựa dùng một lần, phân loại rác, không đổ rác xuống sông, kênh, mương. Rác từ đất liền theo dòng chảy ra biển, nên mỗi việc nhỏ ở nhà đều có tác dụng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138