ChuQuyen.comChủ Quyền
Hoàng Sa, Trường Sa: địa lý và tự nhiên

Đảo san hô có nước ngọt không: thấu kính nước ngầm, nước mưa và cách dùng tiết kiệm

Đảo san hô ở Trường Sa, Hoàng Sa lấy nước ngọt từ đâu: lớp nước ngầm hình thấu kính, nước mưa hứng trên mái, cách tính lượng nước mưa và vì sao phải dùng dè sẻn.

Rainwater pouring from a low tiled roof gutter into a large round concrete tank on a small sandy island, palm trees, heavy tropical rain, eye level shot

Đảo san hô có nước ngọt, nhưng rất ít: nước mưa thấm xuống cát tạo thành một lớp nước ngọt mỏng nổi trên nước biển bên dưới, có hình như một thấu kính, và nước mưa hứng trên mái nhà là nguồn quan trọng nhất cho ăn uống. Đảo càng nhỏ, lớp nước ngầm càng mỏng và càng dễ lợ; mùa khô kéo dài thì nguồn nước cạn dần.

Vì thế trên các đảo ở Trường Sa, Hoàng Sa, nước ngọt luôn được dùng dè sẻn: nước ăn uống trước, nước tắm giặt sau, nước đã dùng được tận dụng để tưới cây. Phần dưới đây giải thích vì sao nước ngọt có thể nằm ngay trên nước biển, cách tính lượng nước mưa hứng được và những thói quen tiết kiệm nước của người trên đảo.

Thấu kính nước ngọt: vì sao nước ngọt nổi được trên nước mặn

Nước ngọt nhẹ hơn nước biển một chút. Khi mưa rơi xuống đảo, nước thấm qua lớp cát san hô xốp và gặp nước biển đã ngấm sẵn bên dưới. Thay vì trộn lẫn ngay, phần lớn nước ngọt nằm thành một lớp nổi bên trên, dày nhất ở giữa đảo và mỏng dần ra mép, giống hình một thấu kính lồi. Các nhà thuỷ văn gọi đó là thấu kính nước ngọt.

Có một quy tắc gần đúng rất đáng nhớ: phần nước ngọt nhô cao hơn mực nước biển bao nhiêu thì bên dưới mực nước biển lớp nước ngọt sâu xuống khoảng bốn mươi lần như thế. Nếu mực nước ngầm ở giữa đảo chỉ cao hơn mực biển vài chục phân, lớp nước ngọt bên dưới có thể sâu vài mét đến hơn chục mét. Đó là lý do đảo càng rộng thì thấu kính càng dày.

Lớp chuyển tiếp giữa nước ngọt và nước mặn là nước lợ. Nếu bơm hút quá nhiều, mặt tiếp giáp dâng lên, giếng chuyển lợ. Sóng tràn trong bão và mực nước biển dâng cũng có thể làm nước mặn xâm nhập vào thấu kính.

Một học sinh lớp 9 ở Đà Nẵng mô phỏng điều này bằng một cốc nước muối pha màu, rồi rót nhẹ nước ngọt lên trên theo thìa. Lớp nước ngọt nằm trên trong một lúc rồi mới hoà dần. Thí nghiệm không giống hoàn toàn thực tế trong cát, nhưng đủ để thấy ý chính.

Ba nguồn nước trên đảo và giới hạn của từng nguồn

Mỗi nguồn có ưu và nhược điểm riêng. Người trên đảo thường kết hợp cả ba để có đủ nước qua mùa khô.

Nguồn nướcLấy bằng cách nàoƯu điểmGiới hạn
Nước mưahứng từ mái nhà, sân, dẫn vào bể chứangọt, dùng ăn uống được sau khi xử lýchỉ có nhiều vào mùa mưa, phải trữ cho cả mùa khô
Nước ngầmgiếng đào nông ở khu giữa đảocó quanh năm ở đảo đủ rộngthường hơi lợ, dễ mặn nếu hút nhiều, cần lọc
Nước lọc từ nước biểnthiết bị khử mặnkhông phụ thuộc mưacần năng lượng và bảo dưỡng, sản lượng có hạn
Nước chở từ đất liềntàu chở ra theo chuyếnchủ động được chất lượngphụ thuộc thời tiết, chi phí vận chuyển lớn

Với học sinh, bảng này cho thấy một điều: không nguồn nào hoàn hảo. Vì vậy việc tiết kiệm nước trên đảo không phải là phong trào nhất thời, mà là nếp sống bắt buộc.

Một kỹ sư cấp nước ở TP Hồ Chí Minh từng giải thích với con mình rằng mỗi lít nước trên đảo đều có cái giá của nó: nước mưa phải có bể và mái, nước giếng phải lọc, nước khử mặn tốn điện, nước chở ra phải chờ tàu. Hiểu cái giá ấy, người ta tự khắc dùng nước cẩn thận hơn.

Tính lượng nước mưa một mái nhà hứng được

Phép tính này dùng được ở mọi nơi, kể cả nhà bạn ở đất liền. Nguyên tắc: mưa một milimét trên một mét vuông cho một lít nước.

  1. Đo diện tích mái hứng nước theo hình chiếu mặt bằng, ví dụ mái dài 12 m, rộng 8 m là 96 m².
  2. Lấy lượng mưa của một trận theo bản tin, ví dụ 30 mm.
  3. Nhân hai số: 96 nhân 30 bằng 2.880 lít.
  4. Trừ phần hao hụt do nước bắn ra ngoài, bốc hơi và phần nước đầu trận dùng để rửa mái, thường bỏ đi. Lấy khoảng tám phần mười, còn chừng 2.300 lít.
  5. Chia cho lượng nước một người cần cho ăn uống, nấu nướng mỗi ngày để biết trận mưa ấy đủ cho bao nhiêu người, bao nhiêu ngày.

Một cô giáo dạy Toán ở Khánh Hoà dùng đúng bài toán này cho học sinh lớp 7, thay số liệu bằng mái nhà của chính lớp học. Các em ngạc nhiên vì một trận mưa lớn cho được rất nhiều nước, rồi lại hiểu vì sao mùa khô vài tháng không mưa thì bể chứa lớn đến mấy cũng phải dè sẻn.

Vì sao phải bỏ phần nước đầu trận mưa

Mái nhà bám bụi và muối. Trên đảo, gió mang hơi muối và cát bụi bám lên mái trong những ngày không mưa. Phần nước chảy đầu tiên cuốn theo những thứ này.

Có phân chim và lá mục. Chim đậu trên mái, lá cây rơi xuống, nên nước đầu trận không sạch. Người trên đảo thường để nước chảy bỏ một lúc rồi mới dẫn vào bể.

Bể phải đậy kín. Bể chứa có nắp đậy giúp tránh muỗi đẻ trứng, tránh rác và ánh sáng làm rêu tảo phát triển. Định kỳ, bể được xả cặn và cọ rửa vào cuối mùa khô, trước khi mùa mưa mới bắt đầu.

Vẫn phải xử lý trước khi uống. Nước mưa trong bể thường được lọc, đun sôi hoặc xử lý theo hướng dẫn trước khi dùng để uống.

Áp dụng ở đất liền. Gia đình ở vùng ven biển hay hải đảo ven bờ hứng nước mưa cũng nên làm đúng các bước này: rửa mái bằng nước đầu trận, đậy bể, vệ sinh bể định kỳ.

Những thói quen tiết kiệm nước của người trên đảo

Các phóng sự về đời sống ở Trường Sa thường nhắc tới những thói quen dưới đây. Đó cũng là bài học tốt cho gia đình ở đất liền:

  • Nước dùng theo thứ tự ưu tiên: uống và nấu ăn trước, vệ sinh cá nhân sau, giặt giũ sau cùng.
  • Nước vo gạo, rửa rau được giữ lại để tưới cây, tưới rau.
  • Tắm bằng gáo, dùng chậu, không để nước chảy liên tục.
  • Giặt quần áo gom lại một lần, có khi giặt bằng nước lợ rồi xả lại bằng nước ngọt.
  • Kiểm tra đường ống, vòi, bể thường xuyên vì một chỗ rò nhỏ trên đảo là mất mát lớn.
  • Vào mùa khô, cả đảo thống nhất định mức dùng nước để không ai thiếu.

Câu hỏi để tự kiểm: “Nếu một đảo chỉ có nước mưa và nước giếng lợ, em sẽ dùng nguồn nào để uống, nguồn nào để tưới cây?”. Trả lời đúng là nước mưa đã xử lý để uống, nước lợ dùng cho việc khác và tưới những cây chịu mặn.

Khi sóng bão tràn qua: nước giếng bị mặn và hồi lại thế nào

Trong những cơn bão lớn, sóng có thể tràn qua mặt rạn và đổ nước biển lên đảo. Nước mặn thấm xuống cát, đè lên thấu kính nước ngọt, làm giếng đang ngọt bỗng chuyển mặn. Với đảo nhỏ, lớp nước ngọt mỏng, chỉ một lần tràn là đủ làm giếng mặn trong thời gian dài.

Nước giếng sẽ ngọt dần trở lại khi có nhiều trận mưa thấm xuống, đẩy nước mặn ra xa. Quá trình này có thể mất vài tuần đến vài tháng tuỳ lượng mưa và kích thước đảo. Trong thời gian đó, nước mưa trong bể kín và nước từ nguồn khác trở thành nguồn chính.

Bể chứa nước mưa cũng có thể bị nhiễm mặn nếu nắp không kín hoặc ống dẫn bị sóng đánh vỡ. Vì vậy trước mùa bão, việc kiểm tra nắp bể, gia cố đường ống là việc quen thuộc trên đảo. Ở đất liền, các gia đình vùng ven biển gặp triều cường hay nước dâng cũng làm điều tương tự với giếng và bể nhà mình.

Những hiểu lầm hay gặp về nước trên đảo

Các ý dưới đây giúp bạn kể đúng về chuyện nước ngọt ở hai quần đảo:

  • “Biển nhiều nước thế thì thiếu gì nước”. Nước biển không uống được; muốn dùng phải khử mặn, tốn năng lượng và thiết bị.
  • “Đảo nào đào giếng cũng có nước ngọt”. Chỉ đảo đủ rộng mới có thấu kính đủ dày; đảo nhỏ, đá và bãi thì không có.
  • “Mưa nhiều thì quanh năm đủ nước”. Mưa dồn vào vài tháng, mùa khô kéo dài, nên phải trữ và chia dùng.
  • “Nước mưa sạch tuyệt đối, uống ngay được”. Nước mưa hứng trên mái có bụi, muối, phân chim; phải bỏ nước đầu trận và xử lý trước khi uống.
  • “Đào giếng sâu hơn sẽ ngọt hơn”. Trên đảo san hô thì ngược lại: càng sâu càng gần nước mặn; giếng nên nông và hút vừa phải.

Muốn tự kiểm, hãy giải thích cho một người bạn câu cuối cùng: vì sao trên đảo san hô giếng sâu lại dễ mặn hơn. Nói được ý lớp nước ngọt nổi trên nước mặn là bạn đã hiểu thấu kính nước ngọt.

Đất trên đảo san hô: thứ cũng quý như nước

Cùng với nước ngọt, đất trồng là thứ thiếu trên đảo san hô. Nền đảo là cát san hô, giàu vôi, thoát nước nhanh, gần như không có mùn. Lớp đất mặt nếu có thì rất mỏng, hình thành chậm từ lá cây mục và phân chim qua nhiều năm.

Đó là lý do người trên đảo coi mỗi bao đất mang từ đất liền là quý, và giữ lại mọi thứ có thể làm phân: lá rụng, vỏ rau, thức ăn thừa ủ hoai. Đất và nước đi liền với nhau: đất có mùn giữ nước tốt hơn, nước tưới ít đi mà cây vẫn sống.

Một phụ huynh ở Cần Thơ kể con gái mình, học lớp 8, sau khi đọc về đất trên đảo đã tự làm một thùng ủ phân từ vỏ rau trong bếp. Đó là cách để bài học về một nơi rất xa trở thành việc làm cụ thể ngay trong căn nhà mình.

Câu hỏi thường gặp

Đảo san hô có nước ngầm không?

Có, nhưng ít. Nước mưa thấm xuống cát tạo thành lớp nước ngọt mỏng nổi trên nước biển, gọi là thấu kính nước ngọt. Đảo càng nhỏ, lớp này càng mỏng và nước giếng càng dễ lợ.

Thấu kính nước ngọt là gì?

Đó là lớp nước ngọt nằm trong lòng đảo, dày ở giữa và mỏng dần ra mép, nổi trên nước mặn bên dưới vì nước ngọt nhẹ hơn. Nếu hút quá nhiều, nước mặn dâng lên và giếng chuyển lợ.

Trên đảo Trường Sa lấy nước uống từ đâu?

Nguồn chính là nước mưa hứng trên mái, trữ trong bể và xử lý trước khi dùng. Ngoài ra có nước giếng, nước từ thiết bị khử mặn và nước chở từ đất liền, tuỳ điều kiện từng đảo.

Một mái nhà hứng được bao nhiêu nước mưa?

Mưa một milimét trên một mét vuông cho một lít nước. Mái 96 mét vuông gặp trận mưa 30 milimét cho khoảng 2.880 lít, trừ hao hụt và phần nước đầu trận bỏ đi còn khoảng 2.300 lít.

Vì sao không hứng ngay nước đầu trận mưa?

Vì nước chảy đầu tiên cuốn theo bụi, muối, phân chim và lá mục bám trên mái. Để nước chảy bỏ một lúc rồi mới dẫn vào bể giúp nước trong bể sạch hơn.

Học sinh ở đất liền học được gì từ cách dùng nước trên đảo?

Học được cách dùng nước theo thứ tự ưu tiên, tận dụng nước vo gạo tưới cây, sửa chỗ rò, tắm bằng gáo. Đó là những thói quen tiết kiệm dùng được ngay ở nhà và ở trường.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138