ChuQuyen.comChủ Quyền
Các vùng biển theo luật

Công ước Luật biển 1982 là gì: ra đời thế nào, gồm gì, Việt Nam phê chuẩn năm nào

Công ước Liên hợp quốc về Luật biển 1982 gồm 320 điều, hiệu lực từ 16/11/1994. Việt Nam phê chuẩn năm 1994. Cấu trúc, ba cơ quan và vì sao gọi là hiến pháp của biển.

Large cargo ship sailing far away past a green island under a wide clear sky, viewed from a quiet beach with a child sitting on the sand, morning light

Công ước Liên hợp quốc về Luật biển năm 1982 là điều ước quốc tế quy định toàn diện về các vùng biển, quyền và nghĩa vụ của các quốc gia trên biển. Công ước gồm 320 điều chia thành 17 phần và 9 phụ lục, mở ký ngày 10/12/1982, có hiệu lực từ ngày 16/11/1994. Quốc hội Việt Nam phê chuẩn Công ước ngày 23/6/1994.

Công ước thường được gọi là hiến pháp của biển cả vì nó đặt ra khung chung cho gần như mọi hoạt động trên biển: từ chiều rộng lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế, thềm lục địa đến hàng hải, nghiên cứu khoa học, bảo vệ môi trường và giải quyết tranh chấp. Luật Biển Việt Nam năm 2012 được xây dựng phù hợp với Công ước. Bài dưới giải thích Công ước ra đời thế nào, gồm những phần nào, có những cơ quan gì và có ý nghĩa ra sao với Việt Nam.

Từ biển tự do đến một bộ luật chung

Trong nhiều thế kỷ, luật lệ trên biển chủ yếu là tập quán: một dải lãnh hải hẹp sát bờ, còn lại là biển tự do. Sang thế kỷ hai mươi, khi kỹ thuật khai thác dầu khí ngoài khơi và đội tàu đánh cá công nghiệp phát triển, các quốc gia bắt đầu đưa ra những yêu sách khác nhau về chiều rộng vùng biển. Không có một chuẩn chung, va chạm về quyền lợi trên biển ngày càng nhiều.

Liên hợp quốc đã tổ chức ba hội nghị về luật biển. Hai hội nghị đầu, năm 1958 và năm 1960, thông qua một số công ước nhưng chưa thống nhất được chiều rộng lãnh hải. Hội nghị lần thứ ba bắt đầu năm 1973 và kéo dài gần mười năm, với sự tham gia của hầu hết các quốc gia trên thế giới. Kết quả là một văn kiện trọn gói, các nước chấp nhận toàn bộ thay vì chọn từng phần.

Ngày 10/12/1982, Công ước được mở ký tại Montego Bay, Jamaica, và Việt Nam nằm trong số các quốc gia ký ngay từ ngày đầu. Công ước có hiệu lực ngày 16/11/1994, một năm sau khi có đủ 60 văn kiện phê chuẩn hoặc gia nhập. Đến nay, Công ước có hơn 160 thành viên, là một trong những điều ước quốc tế được tham gia rộng rãi nhất.

Công ước gồm những phần nào

Không cần đọc hết 320 điều để hiểu Công ước. Bảng dưới gom 17 phần thành các nhóm nội dung chính để bạn biết cần tìm ở đâu:

Nhóm nội dungPhần tương ứngĐiều cần biết
Các vùng biển gần bờPhần IILãnh hải 12 hải lý, đường cơ sở, quyền đi qua không gây hại, vùng tiếp giáp
Eo biển và quốc gia quần đảoPhần III, IVChế độ quá cảnh qua eo biển quốc tế; quy định riêng cho quốc gia cấu thành từ các quần đảo
Vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địaPhần V, VI200 hải lý; thềm lục địa có thể tới 350 hải lý
Biển cả và đảoPhần VII, VIIITự do biển cả; chế độ của đảo
Vùng đáy đại dương quốc tếPhần XIĐáy biển ngoài quyền tài phán quốc gia là di sản chung của loài người
Môi trường và khoa họcPhần XII, XIII, XIVBảo vệ môi trường biển, nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ
Giải quyết tranh chấpPhần XVNghĩa vụ giải quyết bằng biện pháp hoà bình, các cơ chế được lựa chọn

Phần II, V và VI là ba phần học sinh, sinh viên gặp nhiều nhất vì chúng quy định các vùng biển mà Luật Biển Việt Nam cũng quy định. Các phần còn lại phục vụ người làm nghề chuyên sâu như hàng hải, môi trường biển, luật quốc tế. Việt Nam không phải quốc gia quần đảo theo Công ước, nên Phần IV không áp dụng cho việc vạch đường cơ sở của Việt Nam.

Ba cơ quan được lập theo Công ước

Toà án quốc tế về Luật biển. Đặt trụ sở tại Hamburg, Đức. Đây là một trong các cơ quan tài phán mà quốc gia có thể lựa chọn để giải quyết tranh chấp về giải thích và áp dụng Công ước.

Cơ quan quyền lực đáy đại dương quốc tế. Đặt trụ sở tại Kingston, Jamaica. Cơ quan này quản lý hoạt động thăm dò, khai thác tài nguyên khoáng sản ở vùng đáy đại dương nằm ngoài quyền tài phán quốc gia.

Uỷ ban Ranh giới thềm lục địa. Gồm các chuyên gia về địa chất, địa vật lý, thuỷ đạc. Uỷ ban xem xét thông tin các nước nộp về thềm lục địa mở rộng ngoài 200 hải lý và đưa ra khuyến nghị.

Cách nhớ. Một cơ quan xử tranh chấp, một cơ quan quản lý đáy đại dương chung, một cơ quan khoa học về ranh giới thềm lục địa. Ba chức năng khác nhau, không thay thế cho nhau.

Ngoài ba cơ quan. Công ước còn cho phép các quốc gia đưa tranh chấp ra Toà án Công lý quốc tế hoặc trọng tài, tuỳ lựa chọn. Vì vậy khi đọc tin về một vụ việc luật biển, bạn để ý xem cơ quan nào đang xem xét, đừng mặc định là toà án ở Hamburg.

Việt Nam với Công ước

Ngày 23/6/1994, Quốc hội Việt Nam thông qua nghị quyết phê chuẩn Công ước, trước khi Công ước có hiệu lực vài tháng. Nghị quyết khẳng định chủ quyền của Việt Nam đối với nội thuỷ, lãnh hải, quyền chủ quyền và quyền tài phán đối với vùng tiếp giáp, vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa theo Công ước, đồng thời khẳng định chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa, và chủ trương giải quyết các bất đồng bằng thương lượng hoà bình trên tinh thần bình đẳng, hiểu biết và tôn trọng lẫn nhau, tôn trọng luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước.

Sau khi phê chuẩn, Việt Nam từng bước đưa các quy định của Công ước vào pháp luật trong nước. Mốc quan trọng nhất là Luật Biển Việt Nam năm 2012. Các luật chuyên ngành về hàng hải, thuỷ sản, tài nguyên môi trường biển cũng được xây dựng trên nền Công ước.

Với người dân, ý nghĩa thực tế là các con số và khái niệm trong sách giáo khoa Việt Nam, như lãnh hải 12 hải lý hay vùng đặc quyền kinh tế 200 hải lý, là những chuẩn mực được cộng đồng quốc tế thừa nhận, không phải quy định riêng của một quốc gia. Khi trình bày quan điểm về biển đảo, dẫn chiếu Công ước là cách lập luận có sức thuyết phục nhất.

Những chỗ hay hiểu sai về Công ước

Hiểu sai: Công ước quyết định đảo nào thuộc nước nào. Công ước quy định chế độ các vùng biển, không phải văn kiện phân xử chủ quyền lãnh thổ đối với đảo. Câu hỏi về chủ quyền lãnh thổ được xem xét theo các nguyên tắc khác của luật quốc tế.

Hiểu sai: nước nào cũng tự động có trọn 200 hải lý. Nơi vùng biển các nước chồng lấn, ranh giới phải được phân định bằng thoả thuận theo luật quốc tế.

Hiểu sai: Công ước chỉ nói về biên giới. Phần lớn điều khoản nói về hàng hải, môi trường, khoa học, tài nguyên và hợp tác. Biên giới, ranh giới chỉ là một phần.

Hiểu sai: ký là đủ. Ký thể hiện ý định; phê chuẩn mới làm phát sinh nghĩa vụ ràng buộc. Việt Nam ký năm 1982 và phê chuẩn năm 1994.

Hiểu sai: Công ước chỉ dành cho nước có biển. Công ước có quy định riêng về quyền của quốc gia không có biển, như quyền ra vào biển và quyền tham gia khai thác tài nguyên sinh vật trong một số trường hợp.

Đọc Công ước thế nào khi bạn mới bắt đầu

Với một văn kiện dài, cách đọc có trình tự giúp không bị ngợp. Gợi ý cho sinh viên, giáo viên hoặc người tự học:

  1. Đọc lời nói đầu để nắm tinh thần chung: trật tự pháp lý cho biển, sử dụng hoà bình, công bằng, bảo vệ môi trường.
  2. Đọc Phần II, chú ý các điều về đường cơ sở, lãnh hải và quyền đi qua không gây hại.
  3. Đọc Phần V và VI về vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa, so với Chương II Luật Biển Việt Nam.
  4. Đọc Phần VIII ngắn gọn về chế độ đảo.
  5. Đọc lướt Phần XV để biết các biện pháp giải quyết tranh chấp hoà bình mà Công ước đặt ra.
  6. Ghi lại câu hỏi chưa rõ và tra trong tài liệu giải thích của cơ quan nhà nước, giáo trình luật quốc tế.

Giả sử em Hà, sinh viên năm hai ngành Luật ở Hà Nội, cần viết tiểu luận về vùng đặc quyền kinh tế. Theo trình tự trên, em đọc Phần V trước, đặt cạnh Luật Biển Việt Nam, rồi lập bảng đối chiếu từng quyền. Cách làm này giúp em tránh lỗi trích sai số điều và hiểu vì sao luật trong nước dùng đúng những thuật ngữ đó.

Ngày 16/11 và cách nhớ các mốc

Ngày Công ước có hiệu lực, 16/11, là dịp nhiều trường học, cơ quan nghiên cứu tổ chức hoạt động tìm hiểu về luật biển. Bạn không cần thuộc mọi ngày tháng, chỉ cần nhớ chuỗi bốn mốc nối tiếp nhau: Việt Nam ra tuyên bố về các vùng biển năm 1977, Công ước được mở ký năm 1982, Việt Nam phê chuẩn và Công ước có hiệu lực cùng năm 1994, Luật Biển Việt Nam ra đời năm 2012.

Một mẹo cho học sinh: mốc 1982 xuất hiện hai lần, vừa là năm Công ước được mở ký, vừa là năm Chính phủ công bố đường cơ sở. Mốc 1994 cũng xuất hiện hai lần, vừa là năm Việt Nam phê chuẩn, vừa là năm Công ước có hiệu lực.

Khi giáo viên tổ chức hoạt động vào dịp này, nên giữ trọng tâm vào nội dung pháp lý và giá trị của một trật tự trên biển dựa trên luật lệ, tránh biến buổi học thành nơi bình luận thời sự. Hình thức hiệu quả là trò chơi ghép mốc thời gian với sự kiện, hoặc mỗi nhóm học sinh trình bày một phần của Công ước bằng ngôn ngữ của mình.

Câu hỏi thường gặp

Công ước Liên hợp quốc về Luật biển 1982 có hiệu lực khi nào?

Công ước được mở ký ngày 10/12/1982 tại Montego Bay, Jamaica và có hiệu lực từ ngày 16/11/1994, một năm sau khi có đủ 60 văn kiện phê chuẩn hoặc gia nhập theo quy định.

Việt Nam phê chuẩn Công ước Luật biển năm nào?

Quốc hội Việt Nam thông qua nghị quyết phê chuẩn Công ước ngày 23/6/1994, vài tháng trước khi Công ước có hiệu lực. Trước đó, Việt Nam đã ký Công ước ngay ngày mở ký 10/12/1982 tại Montego Bay.

Công ước Luật biển 1982 có bao nhiêu điều?

Công ước gồm 320 điều chia thành 17 phần, kèm 9 phụ lục. Ngoài ra còn có các hiệp định bổ sung, trong đó có hiệp định về thực hiện Phần XI liên quan đến vùng đáy đại dương quốc tế.

Vì sao gọi Công ước là hiến pháp của biển cả?

Vì Công ước đặt khung pháp lý chung cho gần như mọi hoạt động trên biển, từ các vùng biển, hàng hải, tài nguyên đến môi trường và giải quyết tranh chấp, giống vai trò của hiến pháp trong một quốc gia.

Công ước có quy định đảo nào thuộc chủ quyền nước nào không?

Không. Công ước quy định chế độ pháp lý các vùng biển và quyền, nghĩa vụ của các quốc gia trên biển. Chủ quyền lãnh thổ đối với đảo được xem xét theo các nguyên tắc khác của luật pháp quốc tế.

Luật Biển Việt Nam có phải bản dịch của Công ước không?

Không phải. Luật Biển Việt Nam là luật trong nước, được xây dựng phù hợp với Công ước và nội luật hoá các quy định cơ bản của nó, đồng thời có thêm nội dung riêng như phát triển kinh tế biển, tuần tra kiểm soát.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138