Một bình luận tốt về chủ quyền biển đảo dựa trên căn cứ đã công bố (Luật Biển Việt Nam năm 2012, Công ước Liên hợp quốc về Luật biển 1982, tư liệu lịch sử chính thống), dùng giọng bình tĩnh, nói về sự việc chứ không công kích con người hay dân tộc nào, và dừng lại khi cuộc trao đổi chỉ còn là cãi nhau.
Nhiều người trẻ muốn lên tiếng khi thấy bình luận sai về Hoàng Sa, Trường Sa, nhưng lại lo nói không khéo thành gây gổ hoặc vi phạm quy định. Phần dưới đây giúp bạn chọn khi nào nên trả lời, viết thế nào cho có trọng lượng, những gì tuyệt đối tránh, kèm câu mẫu sửa sẵn.
Trước khi viết: ba câu hỏi để quyết định có nên trả lời
Không phải bình luận sai nào cũng cần bạn trả lời. Câu hỏi đầu tiên là người kia hiểu sai hay cố tình khiêu khích. Người hiểu sai thường hỏi lại, dùng giọng thắc mắc, sẵn sàng đọc thêm. Người khiêu khích dùng lời lẽ xúc phạm, đổi chủ đề liên tục và không đọc bất kỳ căn cứ nào bạn đưa ra. Với nhóm thứ hai, một bình luận ngắn có căn cứ cho người đọc khác là đủ, không nên đôi co.
Câu hỏi thứ hai là bạn có đủ căn cứ không. Nếu chỉ nhớ mang máng, hãy dành vài phút tra lại sách giáo khoa Lịch sử và Địa lý, văn bản Luật Biển Việt Nam hoặc thông tin trên cổng Bộ Ngoại giao. Một bình luận sai số liệu sẽ làm yếu đi chính lập luận đúng mà bạn muốn bảo vệ.
Câu hỏi thứ ba là bạn đang bình tĩnh không. Nếu đang giận, hãy viết nháp vào ghi chú, đợi mười lăm phút rồi đọc lại. Gần như lúc nào bản viết sau cũng ngắn hơn, rõ hơn và không còn những chữ khiến bạn hối hận.
Có một câu hỏi phụ nhưng hữu ích: ai sẽ đọc câu trả lời của bạn. Dưới một bài báo lớn, người đọc là hàng nghìn người lặng lẽ, phần đông chưa có ý kiến rõ ràng. Viết cho họ chứ không viết cho người đang cãi với bạn, bạn sẽ tự khắc chọn được giọng ôn tồn, câu ngắn và căn cứ dễ kiểm.
Nên và không nên khi bình luận về chủ quyền
Bảng dưới gom những điều người làm truyền thông và giáo viên hay nhắc học sinh, sinh viên khi tham gia thảo luận trên mạng.
| Nên | Không nên | Vì sao |
|---|---|---|
| Nêu căn cứ: tên văn bản, năm thông qua, loại tư liệu | Chỉ khẳng định suông "ai cũng biết rồi" | Người đọc trung lập bị thuyết phục bởi căn cứ, không phải bởi giọng to |
| Nói về sự việc, lập luận | Xúc phạm cá nhân, dân tộc, quốc gia khác | Lời lẽ thù hằn làm mất giá trị lập luận và có thể vi phạm pháp luật |
| Dùng số liệu chắc chắn: lãnh hải 12 hải lý, vùng đặc quyền kinh tế 200 hải lý | Đưa con số tự nhớ hoặc phóng đại | Một con số sai sẽ bị dùng để bác bỏ cả bình luận |
| Viết ngắn, một hai ý chính | Dán cả trang chữ, viết hoa toàn bộ | Bình luận dài và gay gắt ít ai đọc hết |
| Dừng khi đối phương chỉ chửi bới | Đáp trả từng câu một | Đôi co làm cuộc trao đổi thành ồn ào, người đọc chỉ nhớ sự gay gắt |
Ví dụ: Minh, sinh viên năm hai ở Đà Nẵng, thấy một bình luận viết sai rằng Hoàng Sa "không thuộc đơn vị hành chính nào của Việt Nam". Minh trả lời bằng hai câu: theo tổ chức hành chính hiện hành, Hoàng Sa là đặc khu thuộc thành phố Đà Nẵng, Trường Sa là đặc khu thuộc tỉnh Khánh Hoà; thông tin này có trong nghị quyết về sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025 và trên các báo chính thống. Không thêm lời bình nào khác.
Câu mẫu dùng được ngay
Những câu dưới đây giữ giọng chừng mực mà vẫn rõ lập trường. Bạn sửa chi tiết cho đúng tình huống của mình.
- "Bạn có thể tham khảo Luật Biển Việt Nam được Quốc hội thông qua năm 2012, trong đó quy định rõ các vùng biển và hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa."
- "Theo Công ước Liên hợp quốc về Luật biển 1982 mà Việt Nam phê chuẩn năm 1994, lãnh hải rộng 12 hải lý tính từ đường cơ sở, chứ không phải tính từ bờ như bài viết nói."
- "Ảnh này đã được đăng từ nhiều năm trước trong một bài báo khác, không phải sự việc mới. Mình nghĩ nên kiểm lại trước khi chia sẻ."
- "Mình hiểu bạn rất bức xúc, nhưng lời lẽ xúc phạm một dân tộc không giúp gì cho lập luận về chủ quyền. Mình đề nghị mình bàn vào căn cứ."
- "Mình xin dừng trao đổi ở đây. Ai quan tâm có thể đọc thông tin trên cổng thông tin của Bộ Ngoại giao để tự đối chiếu."
Để ý rằng không câu nào dùng chữ mỉa mai, biệt danh xấu hay suy đoán ý đồ của người khác. Đó là lý do chúng đứng vững được khi người khác đọc lại sau nhiều ngày.
Những điều tuyệt đối tránh
Lời lẽ thù hằn với một dân tộc hay quốc gia. Lập trường chủ quyền của Việt Nam được trình bày dựa trên luật pháp quốc tế và tư liệu lịch sử. Lời lẽ thù hằn không thuộc về lập trường đó và có thể bị xử lý theo quy định về ứng xử trên mạng.
Kêu gọi tụ tập, hành động tự phát. Việc bảo vệ chủ quyền được thực hiện qua các kênh chính thức của Nhà nước. Lời kêu gọi tự phát dễ bị lợi dụng và gây mất trật tự.
Đăng thông tin về vị trí, hoạt động của lực lượng làm nhiệm vụ. Những thông tin này cần được giữ kín vì an toàn của chính những người đang làm nhiệm vụ. Không chia sẻ dù bạn biết từ người thân.
Suy đoán và phán đoán tương lai. Các câu như "sắp có chuyện lớn" gây hoang mang mà không có căn cứ. Chỉ nói điều đã được công bố.
Bịa căn cứ để thắng tranh luận. Gán tên một cuốn sách cổ, một bản đồ không có thật hoặc trích sai lời ai đó là cách nhanh nhất làm hỏng uy tín của cả những người nói đúng.
Khi bình luận bị phản bác bằng lý lẽ lạ
Đôi khi bạn sẽ gặp lập luận chưa từng nghe, kèm đường dẫn, ảnh tài liệu và giọng rất tự tin. Phản ứng tốt nhất là không trả lời ngay. Bạn có quyền nói "mình sẽ tìm hiểu thêm" và rời cuộc trao đổi. Không ai bắt buộc bạn phải đối đáp trong năm phút mọi lập luận trên đời.
Sau đó, hãy tìm câu trả lời ở nguồn chính thống: các bài viết về tư liệu lịch sử trên báo chính thống, ấn phẩm của Uỷ ban Biên giới quốc gia, sách tham khảo của các nhà nghiên cứu được giới thiệu rộng rãi. Nếu vẫn chưa rõ, hỏi thầy cô dạy Lịch sử, Địa lý hoặc người làm công tác tuyên truyền ở địa phương. Hiểu thấu một vấn đề rồi mới viết sẽ giúp bình luận lần sau của bạn chắc chắn hơn.
Ví dụ: Thảo, nhân viên văn phòng ở Hải Phòng, gặp một bình luận dẫn một tấm bản đồ cổ để lập luận ngược. Thay vì cãi, Thảo ghi lại tên tấm bản đồ, tìm đọc các bài phân tích trên báo chính thống và nhận ra bình luận kia đã cắt bỏ phần chú giải. Lần sau gặp lại, Thảo trả lời ngắn gọn bằng những gì đã đọc.
Khi chính bình luận của bạn bị công kích
Lên tiếng có căn cứ đôi khi vẫn nhận lại lời lẽ nặng nề, thậm chí tin nhắn riêng khó chịu. Điều đầu tiên là đừng để cảm xúc kéo bạn vào vòng đáp trả. Một bình luận đúng đã nằm đó cho mọi người đọc; bạn không cần bảo vệ nó bằng mười bình luận gay gắt phía sau.
Với tin nhắn riêng mang tính đe doạ hoặc xúc phạm, bạn có thể chặn tài khoản đó, chụp màn hình lưu lại và dùng chức năng báo cáo của nền tảng. Nếu bị đe doạ nghiêm trọng hoặc thông tin cá nhân bị đăng công khai, hãy báo cho người thân và trình báo với công an nơi cư trú, mang theo ảnh chụp đã lưu.
Cũng nên tự xem lại: có câu nào của mình bị hiểu nhầm không, có con số nào cần đính chính không. Nếu có, sửa ngay bằng một dòng ngắn "mình xin đính chính chi tiết này". Việc tự sửa công khai không làm bạn yếu đi, mà cho người đọc thấy bạn tôn trọng sự thật hơn tôn trọng chuyện thắng thua. Ví dụ: Quân, học sinh lớp 11 ở Huế, ghi nhầm năm Việt Nam phê chuẩn Công ước Liên hợp quốc về Luật biển. Bị nhắc, Quân sửa thành năm 1994 và cảm ơn người góp ý; cuộc trao đổi dịu xuống ngay.
Viết một bình luận chuẩn trong năm bước
Áp dụng mỗi khi bạn quyết định lên tiếng, dù là dưới bài báo, trong nhóm hay trên trang cá nhân.
- Đọc kỹ bài gốc và các bình luận phía trên để biết điểm sai thật sự nằm ở đâu.
- Chọn một điểm sai rõ nhất để trả lời, không cố sửa mọi thứ cùng lúc.
- Tra lại căn cứ: tên văn bản, năm, con số. Không chắc thì viết chung hoặc bỏ chi tiết đó.
- Viết tối đa ba bốn câu: một câu nêu điểm sai, một hai câu nêu căn cứ, một câu gợi ý nơi đọc thêm.
- Đọc lại một lần với câu hỏi: nếu người nước ngoài hoặc em nhỏ đọc câu này, có thấy chỗ nào gay gắt, xúc phạm không. Có thì sửa.
Năm bước này mất chừng năm phút. Một bình luận như vậy có thể không được nhiều lượt thích, nhưng sẽ là thông tin đúng cho những người lặng lẽ đọc mà không lên tiếng — thường là số đông.
Câu hỏi thường gặp
Có nên dùng tài khoản ẩn danh khi bình luận về chủ quyền không?
Không cần thiết. Bình luận có căn cứ và giọng chừng mực thì bạn không có gì phải giấu. Viết bằng tài khoản thật còn giúp bạn tự giữ chuẩn mực vì biết lời mình gắn với tên mình.
Thấy trang nước ngoài đăng thông tin sai thì có nên vào bình luận không?
Bạn có thể để lại một bình luận ngắn, lịch sự, bằng ngôn ngữ của trang đó, nêu căn cứ luật pháp quốc tế. Tránh kéo nhiều người vào bình luận dồn dập vì dễ biến thành công kích và bị nền tảng gỡ.
Bình luận gay gắt nhưng xuất phát từ lòng yêu nước có sao không?
Tình cảm yêu nước là đáng quý, nhưng lời lẽ xúc phạm vẫn có thể vi phạm quy định về ứng xử trên mạng và làm giảm sức thuyết phục. Cách thể hiện yêu nước hiệu quả là nói đúng, nói có căn cứ.
Có nên chụp màn hình bình luận sai để đăng lên trang mình phê phán không?
Nên cân nhắc. Việc đó thường làm bình luận sai lan rộng hơn và dễ dẫn tới công kích cá nhân. Nếu muốn giải thích, bạn hãy viết bài riêng trình bày thông tin đúng mà không cần nêu tên người khác.
Làm sao biết lập trường chính thức của Việt Nam về một sự việc?
Bạn đọc phát ngôn của người phát ngôn Bộ Ngoại giao tại các buổi họp báo thường kỳ, được đăng trên cổng thông tin của Bộ và trên báo chí chính thống. Đó là cách diễn đạt chuẩn để dựa vào khi bình luận.