ChuQuyen.comChủ Quyền
Biên giới đất liền và cột mốc

Luật Biên giới quốc gia 2003: biên giới gồm những gì, khu vực biên giới, điều bị cấm

Luật Biên giới quốc gia 2003 định nghĩa biên giới, khu vực biên giới, các hành vi bị cấm và trách nhiệm giữ biên giới. Tóm tắt theo chương, kèm ví dụ dễ hiểu.

Vietnamese civics teacher seen from behind writing on a blank chalkboard while teenage pupils listen in a sunlit rural classroom in the north, window light, medium shot

Luật Biên giới quốc gia số 06/2003/QH11 được Quốc hội thông qua ngày 17/6/2003, có hiệu lực từ 1/1/2004. Luật định nghĩa biên giới quốc gia là đường và mặt thẳng đứng theo đường đó, xác định giới hạn lãnh thổ đất liền, các đảo, quần đảo trong đó có Hoàng Sa và Trường Sa, vùng biển, lòng đất và vùng trời của Việt Nam; đồng thời quy định khu vực biên giới, cửa khẩu, các hành vi bị cấm và trách nhiệm xây dựng, quản lý, bảo vệ biên giới.

Luật có 6 chương và 41 điều, viết ngắn và khá dễ đọc. Bài này không chép lại điều luật mà tóm theo câu hỏi người dân và học sinh hay đặt ra: biên giới là gì, khu vực biên giới là đâu, điều gì bị cấm, ai có trách nhiệm. Khi cần trích dẫn chính xác cho văn bản, bạn nên tra nguyên văn trên cổng văn bản pháp luật chính thức.

Biên giới quốc gia không chỉ là một đường trên mặt đất

Đường và mặt thẳng đứng. Theo Điều 1, biên giới quốc gia là đường và mặt thẳng đứng theo đường đó. Hình dung một bức tường vô hình dựng đứng trên đường biên, kéo lên trời và xuống lòng đất: bên trong bức tường là lãnh thổ Việt Nam.

Trên đất liền. Đây là phần người ta hay nghĩ tới nhất: đường biên với Trung Quốc, Lào, Campuchia, được đánh dấu bằng hệ thống mốc quốc giới.

Trên biển. Biên giới quốc gia trên biển là ranh giới ngoài của lãnh thổ trên biển. Luật quy định lãnh hải rộng 12 hải lý tính từ đường cơ sở; một hải lý bằng 1.852 m.

Trong lòng đất và trên không. Mặt thẳng đứng của biên giới đi xuống lòng đất và lên vùng trời. Vì vậy tàu bay nước ngoài muốn bay vào vùng trời Việt Nam phải được phép, và việc khai thác dưới lòng đất cũng phải tôn trọng biên giới.

Câu tự kiểm. Nếu một bạn học nói "biên giới chỉ có trên bản đồ đất liền", bạn sửa thế nào? Câu trả lời gọn: biên giới quốc gia gồm cả trên đất liền, trên biển, trong lòng đất và trên không, và luật nêu rõ lãnh thổ có các đảo, quần đảo, trong đó có Hoàng Sa và Trường Sa.

Luật gồm những phần nào

Bảng dưới tóm sáu chương của luật để bạn biết cần tìm nội dung gì ở đâu:

ChươngNội dung chínhĐiều đáng nhớ cho người dân
I. Quy định chungĐịnh nghĩa biên giới, cách xác định, khu vực biên giới, nội thuỷ, lãnh hải, chính sách biên giới, hành vi bị cấmĐiều 1 định nghĩa; Điều 14 liệt kê hành vi bị cấm
II. Chế độ pháp lýQua lại biên giới, cửa khẩu, đi qua không gây hại trên lãnh hải, bay qua vùng trời, xây dựng trong khu vực biên giớiNgười, hàng hoá qua lại biên giới tại cửa khẩu hoặc nơi được phép
III. Xây dựng, quản lý, bảo vệPhát triển khu vực biên giới, đầu tư công trình và mốc, phục hồi mốc, trách nhiệm bảo vệBảo vệ biên giới là việc chung, có sự tham gia của người dân
IV. Quản lý nhà nướcNội dung quản lý, trách nhiệm của Chính phủ, bộ ngành và chính quyền địa phươngChính quyền địa phương có trách nhiệm theo phân công
V. Khen thưởng, xử lý vi phạmKhen thưởng người có thành tích, xử lý người vi phạmVi phạm có thể bị xử lý kỷ luật, hành chính hoặc hình sự, phải bồi thường nếu gây thiệt hại
VI. Điều khoản thi hànhHiệu lực và giao Chính phủ hướng dẫnHiệu lực từ 1/1/2004

Các quy định chi tiết về khu vực biên giới đất liền, như giấy tờ khi vào, việc ngủ lại qua đêm hay biển báo, nằm trong nghị định hướng dẫn chứ không nằm trực tiếp trong luật. Ngoài ra, Luật Biên phòng Việt Nam năm 2020 quy định riêng về nhiệm vụ biên phòng; hai luật bổ sung cho nhau.

Sáu nhóm hành vi bị cấm theo Điều 14

Điều 14 là điều người dân vùng biên nên biết rõ nhất. Diễn lại bằng lời thường, luật cấm sáu nhóm việc sau:

  • Xê dịch, phá hoại mốc quốc giới; làm sai lệch, chệch hướng đi của đường biên giới; làm thay đổi dòng chảy tự nhiên của sông, suối biên giới; làm hư hại mốc quốc giới.
  • Phá hoại an ninh, trật tự, an toàn xã hội ở khu vực biên giới; xâm canh, xâm cư ở khu vực biên giới; phá hoại công trình biên giới.
  • Làm cạn kiệt nguồn nước, gây ngập úng, gây ô nhiễm môi trường, xâm phạm tài nguyên thiên nhiên và lợi ích quốc gia.
  • Qua lại trái phép biên giới; buôn lậu, vận chuyển trái phép qua biên giới hàng hoá, tiền tệ, vũ khí, ma tuý, chất cháy, chất nổ, văn hoá phẩm độc hại và những thứ khác bị nhà nước cấm xuất nhập khẩu.
  • Bay vào khu vực cấm bay; bắn, phóng, thả, đưa qua biên giới qua đường hàng không vật thể, chất gây hại hoặc có nguy cơ gây hại cho quốc phòng, an ninh, kinh tế, sức khoẻ, môi trường, an toàn hàng không và trật tự xã hội.
  • Các hành vi khác vi phạm pháp luật về biên giới quốc gia.

Đọc kỹ nhóm thứ nhất và thứ năm, bạn sẽ thấy vài việc người ngoài vùng biên ít nghĩ tới: kè bờ, nắn dòng suối biên giới tự phát cũng là vi phạm; thả vật thể bay qua biên giới, kể cả với mục đích tưởng như vô hại, cũng cần hết sức thận trọng và phải theo quy định.

Luật Biên giới quốc gia và Luật Biển Việt Nam khác nhau thế nào

Hai luật hay bị nhắc lẫn vào nhau vì cùng nói tới lãnh hải và chủ quyền. Bảng dưới giúp bạn biết khi nào nên dẫn luật nào:

Tiêu chíLuật Biên giới quốc giaLuật Biển Việt Nam
Năm thông qua2003, hiệu lực 1/1/20042012, hiệu lực 1/1/2013
Phạm viBiên giới quốc gia nói chung: đất liền, biển, lòng đất, vùng trời; khu vực biên giới; cửa khẩuCác vùng biển: nội thuỷ, lãnh hải, vùng tiếp giáp lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế, thềm lục địa; đảo, quần đảo
Câu hỏi hay dùng tớiKhu vực biên giới là đâu, hành vi nào bị cấm ở biên giới, ai bảo vệ biên giớiVùng biển nào rộng bao nhiêu, tàu nước ngoài đi qua thế nào, quyền của Việt Nam ở từng vùng biển
Người đọc thường gặpNgười dân vùng biên, khách du lịch vùng biên, học sinh học giáo dục công dânNgư dân, người làm nghề biển, học sinh học địa lý biển

Nói về cột mốc, cửa khẩu, xã biên giới thì dẫn Luật Biên giới quốc gia; nói về chiều rộng các vùng biển thì dẫn Luật Biển Việt Nam và Công ước Liên hợp quốc về Luật biển năm 1982. Dẫn đúng luật làm bài viết hay bài giảng của bạn chặt chẽ hơn nhiều.

Áp dụng vào một tình huống cụ thể

Chị Mai là cán bộ văn hoá của một xã vùng cao ở Lạng Sơn, giáp Trung Quốc. Xã muốn tổ chức một buổi tuyên truyền ngắn về Luật Biên giới quốc gia cho người dân trước mùa làm nương. Thay vì đọc điều luật, chị chọn ba tình huống thật gần với đời sống của bà con và hỏi lại từng câu.

Tình huống thứ nhất: một hộ muốn đắp bờ suối sát biên để giữ nước cho ruộng. Bà con thảo luận và nhận ra đây có thể làm thay đổi dòng chảy suối biên giới; việc đúng là hỏi đồn biên phòng và chính quyền xã trước khi làm. Tình huống thứ hai: có người lạ nhờ mang hộ một bao hàng qua lối mòn sang bên kia, trả công cao. Bà con thống nhất đây là qua lại trái phép và vận chuyển trái phép, phải từ chối và báo cho biên phòng. Tình huống thứ ba: trẻ con nghịch, lấy đá ở chân cột mốc về kê bếp. Mọi người đồng ý phải nhắc nhở ngay và báo để kiểm tra mốc.

Cách làm của chị Mai có hai điểm đáng học: chọn tình huống thật thay vì đọc chữ luật, và luôn kết thúc bằng hành động cụ thể "hỏi ai, báo ai". Người nghe nhớ lâu hơn hẳn so với nghe giảng điều khoản.

Trách nhiệm của người dân theo luật

Luật khẳng định xây dựng, quản lý, bảo vệ biên giới quốc gia là nhiệm vụ của nhà nước và của toàn dân. Lực lượng nòng cốt là bộ đội biên phòng, nhưng luật nói rõ chính quyền địa phương và nhân dân khu vực biên giới cùng có trách nhiệm. Với người dân, trách nhiệm đó trong thực tế là những việc rất cụ thể: chấp hành quy định khi ra vào khu vực biên giới, giữ gìn mốc quốc giới, không tiếp tay cho buôn lậu hay qua lại trái phép, và báo tin khi phát hiện điều bất thường.

Luật cũng quy định nhà nước có chính sách ưu tiên phát triển kinh tế, xã hội ở khu vực biên giới và khuyến khích người dân định cư ở đó. Đây là mặt còn lại của trách nhiệm: người dân vùng biên giữ đất giữ mốc, nhà nước đầu tư đường, trường, trạm và hỗ trợ đời sống.

Với người không sống ở vùng biên, trách nhiệm chủ yếu là hiểu đúng và nói đúng: không lan truyền thông tin sai về biên giới, chấp hành quy định khi đi du lịch vùng biên, và dạy con em hiểu biên giới quốc gia gồm những gì.

Đọc luật thế nào cho hiệu quả nếu bạn là giáo viên hoặc học sinh

Luật chỉ có 41 điều nhưng đọc từ đầu đến cuối vẫn dễ chán. Thứ tự dưới đây giúp bạn nắm cái chính trong khoảng một giờ:

  1. Đọc Điều 1 để nắm định nghĩa và phạm vi lãnh thổ được nhắc tên.
  2. Đọc Điều 6 về khu vực biên giới, để biết vùng nào chịu quy định riêng.
  3. Đọc Điều 14 về hành vi bị cấm, liên hệ với một tình huống ở địa phương mình.
  4. Đọc lướt Chương II để hiểu nguyên tắc qua lại biên giới và cửa khẩu.
  5. Đọc các điều ở Chương III về giữ gìn, phục hồi mốc quốc giới và trách nhiệm bảo vệ.
  6. Ghi lại ba câu hỏi bạn chưa rõ và hỏi giáo viên hoặc cán bộ địa phương, thay vì tự đoán.

Không cần học thuộc số điều. Cái cần là giải thích được bằng lời của mình biên giới là gì, khu vực biên giới là đâu và vì sao những hành vi kia bị cấm.

Câu hỏi thường gặp

Luật Biên giới quốc gia hiện hành là luật năm nào?

Là Luật Biên giới quốc gia số 06/2003/QH11, được Quốc hội thông qua ngày 17/6/2003 và có hiệu lực từ ngày 1/1/2004. Bên cạnh đó còn có Luật Biên phòng Việt Nam năm 2020 quy định riêng về công tác biên phòng.

Luật có nhắc tới Hoàng Sa và Trường Sa không?

Có. Ngay Điều 1, khi định nghĩa biên giới quốc gia, luật nêu biên giới xác định giới hạn lãnh thổ đất liền, các đảo, các quần đảo trong đó có quần đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa.

Khu vực biên giới trên đất liền gồm những nơi nào?

Theo luật, khu vực biên giới trên đất liền gồm các xã, phường, thị trấn có một phần địa giới hành chính trùng với đường biên giới quốc gia trên đất liền. Quy định chi tiết về hoạt động ở đó nằm trong nghị định hướng dẫn.

Tự ý kè bờ suối biên giới có vi phạm không?

Có thể vi phạm, vì luật cấm làm thay đổi dòng chảy tự nhiên của sông, suối biên giới. Trước khi làm bất cứ công trình nào sát đường biên, người dân nên hỏi đồn biên phòng và chính quyền xã để được hướng dẫn.

Vi phạm Luật Biên giới quốc gia bị xử lý thế nào?

Tuỳ tính chất và mức độ, người vi phạm có thể bị xử lý kỷ luật, xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự, và nếu gây thiệt hại thì phải bồi thường theo quy định của pháp luật.

Học sinh cần nhớ những điều nào của luật?

Học sinh chỉ cần hiểu ba điểm: biên giới quốc gia gồm cả trên đất liền, trên biển, trong lòng đất và trên không; khu vực biên giới là các xã giáp đường biên; và các hành vi như phá mốc, qua lại trái phép, buôn lậu đều bị cấm.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138