Ba vùng này lồng vào nhau từ rộng đến hẹp. Khu vực biên giới đất liền là các xã, phường có một phần địa giới hành chính trùng với đường biên giới quốc gia; vành đai biên giới là dải đất chạy dọc sát đường biên, rộng ít nhất 100 m và nhiều nhất 1.000 m tính từ biên giới vào; vùng cấm là những khu vực được khoanh riêng trong khu vực biên giới, muốn vào phải được người đứng đầu cơ quan quản lý vùng đó cho phép.
Các định nghĩa trên nằm trong Nghị định 34/2014/NĐ-CP về quy chế khu vực biên giới đất liền, cùng các văn bản sửa đổi và hướng dẫn. Càng vào sâu về phía đường biên, quy định càng chặt. Dưới đây là bảng so sánh, cách nhận ra mình đang ở vùng nào, những việc bị cấm và một ví dụ để bạn hình dung.
So sánh ba vùng trong một bảng
Cách nhớ dễ nhất là hình dung ba vòng: vòng ngoài là cả xã biên giới, vòng giữa là dải sát đường biên, còn vùng cấm là những ô được khoanh riêng.
| Tiêu chí | Khu vực biên giới | Vành đai biên giới | Vùng cấm |
|---|---|---|---|
| Phạm vi | Toàn bộ các xã, phường giáp đường biên | Dải đất sát đường biên, rộng 100 m đến 1.000 m; trường hợp đặc biệt do Thủ tướng quyết định | Khu vực khoanh riêng trong khu vực biên giới |
| Ai xác định | Danh sách xã kèm theo nghị định, được cập nhật khi có thay đổi | Hội đồng nhân dân tỉnh, sau khi có ý kiến các bộ liên quan | Hội đồng nhân dân tỉnh; Bộ Quốc phòng với khu vực quốc phòng, công trình biên giới |
| Người không thường trú vào cần gì | Mang giấy tờ tuỳ thân hợp lệ | Mang giấy tờ và trình báo đồn biên phòng hoặc Uỷ ban nhân dân xã | Mang giấy tờ và được người đứng đầu cơ quan quản lý vùng cấm cho phép |
| Ngủ lại qua đêm | Khai báo lưu trú với công an xã | Khai báo lưu trú và thông báo bằng văn bản cho đồn biên phòng | Theo quy định riêng của vùng cấm |
| Biển báo | Biển "Khu vực biên giới" | Biển "Vành đai biên giới" | Biển "Vùng cấm" |
Vì vành đai do từng tỉnh xác định theo địa hình, bề rộng thực tế ở mỗi nơi khác nhau trong giới hạn nói trên. Bạn không cần tự đo; biển báo và hướng dẫn của đồn biên phòng là căn cứ thực tế.
Nhận ra mình đang ở vùng nào
Trên thực địa, dấu hiệu rõ nhất là biển báo. Nghị định quy định phải cắm biển "Khu vực biên giới", "Vành đai biên giới" và "Vùng cấm"; mẫu biển và vị trí cắm do Bộ Quốc phòng quy định phối hợp với tỉnh. Biển khu vực biên giới thường đặt ở các trục đường dẫn vào xã biên giới; biển vành đai và vùng cấm đặt gần hơn với đường biên hoặc ở lối vào khu vực được khoanh.
Khi không thấy biển, bạn vẫn có thể tự hỏi ba câu. Xã mình đang đến có giáp nước ngoài không? Nếu có, bạn đã ở khu vực biên giới. Mình có đang đi về phía đường biên, qua những con đường mòn lên đồi sát biên không? Nếu có, nhiều khả năng bạn sắp vào vành đai. Có hàng rào, trạm gác hay công trình nào có người quản lý không? Nếu có, đừng tự vào.
Anh Tuấn, một người làm du lịch tự túc ở Hà Nội, kể lần đầu đi xe máy lên vùng cao Lào Cai đã định theo một lối mòn để ra sát cột mốc chụp ảnh. Đi được một đoạn, anh gặp biển vành đai biên giới và quay lại hỏi đồn biên phòng gần đó. Cán bộ hướng dẫn anh đi theo lối được phép, cùng đi đến điểm tham quan. Anh rút ra một kinh nghiệm đơn giản: thấy biển là dừng lại hỏi, không đi tiếp theo cảm tính.
Vì sao phải chia thành nhiều lớp như vậy
Nhiều người thắc mắc sao không áp một quy định chung cho cả vùng biên. Lý do là mỗi lớp có rủi ro khác nhau. Ở khu vực biên giới nói chung, đời sống diễn ra như mọi xã khác: chợ búa, trường học, đồng ruộng, khách du lịch. Áp quy định chặt cho cả xã sẽ làm khó người dân và khách mà không đem lại thêm an toàn gì.
Càng gần đường biên, nguy cơ vô tình vượt biên, làm hư hỏng mốc, gây cháy lan qua biên giới hay bị kẻ xấu lợi dụng để vận chuyển hàng trái phép càng cao. Vì vậy vành đai cần người vào phải trình báo, để đồn biên phòng biết ai đang ở sát đường biên, giúp đỡ khi cần và nhắc nhở khi có nguy cơ vi phạm. Vùng cấm là nơi có công trình hay hoạt động cần bảo vệ đặc biệt, nên phải xin phép từng trường hợp.
Các quy định này cũng phù hợp với hiệp định về quy chế biên giới mà Việt Nam đã ký với từng nước láng giềng, trong đó hai bên cùng cam kết quản lý người và hoạt động ở vùng sát đường biên. Hiểu lý do như vậy, người dân và khách sẽ thấy việc trình báo là chuyện hợp lý chứ không phải thủ tục làm khó. Một giáo viên Giáo dục công dân có thể dùng chính đoạn lý giải này để mở đầu tiết học về biên giới, trước khi đi vào bảng quy định.
Những việc bị cấm trong khu vực biên giới
Điều 4 của nghị định liệt kê các hành vi bị cấm trong khu vực biên giới đất liền. Diễn lại bằng lời thường:
- Làm hư hỏng, phá huỷ, xê dịch, làm mất cột mốc, dấu hiệu đường biên, biển báo khu vực biên giới, vành đai biên giới, vùng cấm và công trình biên giới.
- Làm thay đổi dòng chảy tự nhiên, làm cạn kiệt nguồn nước, gây ngập úng, ô nhiễm sông suối biên giới.
- Cư trú trái phép, khai thác lâm thổ sản, thăm dò, khai thác khoáng sản, thuỷ sản khi chưa được phép.
- Vượt biên giới để canh tác, săn bắt, chăn thả gia súc.
- Đưa qua biên giới thi thể, hài cốt, động vật, thực vật, hoặc chôn cất, di chuyển mồ mả khi chưa được cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam cho phép.
- Bắn súng qua biên giới, gây nổ, chặt phá cây, đốt cây để làm nương rẫy trong vành đai biên giới.
- Quay phim, chụp ảnh, ghi âm, đo vẽ cảnh vật ở nơi có biển cấm.
- Buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hoá qua biên giới, gian lận thương mại.
- Các hành vi khác bị pháp luật Việt Nam và các hiệp định về quy chế biên giới cấm.
Để ý rằng việc chụp ảnh chỉ bị cấm ở nơi có biển cấm, không phải mọi nơi trong khu vực biên giới. Còn đốt cây làm nương bị cấm cụ thể trong vành đai, nơi đám cháy có thể lan qua đường biên hoặc làm hỏng mốc.
Những chỗ người ngoài vùng biên hay hiểu sai
Nghĩ rằng cả tỉnh biên giới đều là khu vực biên giới. Khu vực biên giới tính theo xã. Đi phố thị trấn ở trung tâm tỉnh không chịu các quy định riêng này.
Nghĩ rằng vành đai rộng đúng 1.000 m. Con số 1.000 m là bề rộng tối đa. Có nơi vành đai chỉ rộng vài trăm mét, có nơi rộng hơn, tuỳ quyết định của tỉnh theo địa hình.
Nghĩ rằng vào khu vực biên giới phải xin giấy phép. Công dân Việt Nam vào khu vực biên giới chỉ cần mang giấy tờ tuỳ thân hợp lệ. Thủ tục chặt hơn áp dụng khi vào vành đai, vùng cấm, khi ngủ lại, hoặc khi có người nước ngoài đi cùng.
Nghĩ rằng hoạt động trong vành đai lúc nào cũng được. Khi có tình huống như thiên tai, dịch bệnh, mất an ninh trật tự, đồn trưởng đồn biên phòng có thể tạm dừng hoạt động trong vành đai tối đa 12 giờ, chỉ huy trưởng bộ đội biên phòng tỉnh tối đa 24 giờ; gia hạn thêm phải do Uỷ ban nhân dân tỉnh quyết định. Khi gặp thông báo tạm dừng, bạn chỉ cần chấp hành.
Người dân vùng biên sống với ba vùng này thế nào
Với người thường trú ở xã biên giới, phần lớn quy định trên đã thành nếp sống. Bà con lên nương trong vành đai, chăn thả gia súc sát đường biên, đi chợ biên giới, và quen với việc giữ gia súc không cho sang bên kia, không đốt nương lan rộng, không đào đá quanh mốc. Nhiều thôn bản có tổ tự quản đường biên, cột mốc, phối hợp với đồn biên phòng để nhắc nhau.
Chị Lò Thị Hoa, một người dân ở vùng cao Sơn La, kể rằng mỗi khi có khách từ xa đến thăm và ngủ lại nhà, gia đình chị khai báo lưu trú với công an xã; nếu nhà nằm trong vành đai thì báo thêm cho đồn biên phòng. Việc này chỉ mất ít phút nhưng giúp chính quyền nắm được ai đang ở trên địa bàn, nhất là khi có mưa lũ, sạt lở cần tìm người.
Với người từ nơi khác đến, cách cư xử tốt là học theo nếp đó: hỏi chủ nhà, hỏi trưởng thôn, hỏi đồn biên phòng trước khi đi sâu về phía đường biên. Người vùng biên thường sẵn lòng chỉ đường và giải thích, vì chính họ hiểu rõ nhất vùng nào được đi, vùng nào không.
Tự kiểm hiểu đúng sau khi đọc
Thử trả lời năm tình huống dưới đây. Nếu bạn trả lời đúng cả năm, bạn đã phân biệt được ba vùng:
- Bạn nghỉ ở một khách sạn tại phường trung tâm của một tỉnh giáp Lào, phường này không giáp đường biên. Bạn có đang ở khu vực biên giới không?
- Bạn đến thăm người quen ở một xã giáp Campuchia, ngủ lại một đêm trong làng, làng không thuộc vành đai. Bạn cần làm gì?
- Bạn đi theo đường mòn và gặp biển "Vành đai biên giới". Bạn nên làm gì trước khi đi tiếp?
- Bạn thấy một khu có hàng rào, biển "Vùng cấm" và muốn vào chụp ảnh. Có được không?
- Bạn thấy một nhóm người chặt cây, đốt để làm nương sát cột mốc. Đó là hành vi gì và báo ai?
Gợi ý: không, vì phường không giáp biên; khai báo lưu trú với công an xã; mang giấy tờ và trình báo đồn biên phòng hoặc Uỷ ban nhân dân xã; không, trừ khi được người đứng đầu cơ quan quản lý cho phép; đó là hành vi bị cấm trong vành đai, báo đồn biên phòng hoặc chính quyền xã.
Câu hỏi thường gặp
Vành đai biên giới rộng bao nhiêu mét?
Theo Nghị định 34/2014/NĐ-CP, vành đai biên giới rộng ít nhất 100 m ở nơi hẹp nhất và nhiều nhất 1.000 m ở nơi rộng nhất, tính từ đường biên giới vào; trường hợp đặc biệt do Thủ tướng Chính phủ quyết định.
Ai quyết định vành đai biên giới ở từng địa phương?
Hội đồng nhân dân tỉnh quyết định phạm vi vành đai biên giới trên địa bàn sau khi có ý kiến bằng văn bản của Bộ Quốc phòng, Bộ Công an và Bộ Ngoại giao. Trường hợp đặc biệt thì trình Thủ tướng Chính phủ.
Có được chụp ảnh trong khu vực biên giới không?
Được, trừ những nơi có biển cấm quay phim, chụp ảnh, ghi âm, đo vẽ. Ở các điểm tham quan cột mốc có tổ chức đón khách, bạn chụp ảnh theo hướng dẫn của bộ đội biên phòng tại chỗ.
Vào vùng cấm cần những gì?
Bạn cần mang giấy tờ tuỳ thân hợp lệ và phải được người đứng đầu cơ quan, đơn vị quản lý vùng cấm đó cho phép. Người thường trú hoặc làm việc hợp pháp trong vùng cấm thì theo quy định riêng của nơi đó.
Khu vực biên giới có thay đổi sau khi nhập xã năm 2025 không?
Danh sách xã, phường thuộc khu vực biên giới được rà soát lại sau khi sắp xếp đơn vị hành chính. Muốn biết một xã cụ thể có thuộc khu vực biên giới hay không, bạn hỏi Uỷ ban nhân dân xã hoặc đồn biên phòng phụ trách.
Đồn biên phòng có quyền tạm dừng hoạt động trong vành đai không?
Có. Khi xảy ra những tình huống như thiên tai, dịch bệnh hay mất an ninh trật tự, đồn trưởng đồn biên phòng có thể tạm dừng hoạt động trong vành đai tối đa 12 giờ và phải báo cáo cấp trên theo quy định.