ChuQuyen.comChủ Quyền
Biên giới đất liền và cột mốc

Cột mốc biên giới là gì: mốc chính, mốc phụ, mốc đơn, mốc đôi, mốc ba khác nhau

Cột mốc biên giới đánh dấu đường biên trên thực địa. Phân biệt mốc chính, mốc phụ, mốc đơn, mốc đôi, mốc ba, cọc dấu và vì sao một mốc lại có nhiều cột.

Close view of a pale granite boundary marker standing on a grassy ridge in the northern Vietnam highlands, morning fog rolling over distant peaks, low camera angle, cool diffused light

Cột mốc biên giới, còn gọi là mốc quốc giới, là vật cố định được cắm trên thực địa để đánh dấu vị trí đường biên giới đã được hai nước thoả thuận. Mốc chính đặt ở các điểm then chốt, mốc phụ cắm thêm để đường biên rõ hơn; mốc đơn là một cột ở một vị trí, còn mốc đôi và mốc ba là hai hoặc ba cột mang cùng một số hiệu, thường đặt ở hai bờ sông suối.

Đường biên giới vốn là một đường tưởng tượng mô tả trong hiệp ước và bản đồ kèm theo. Cột mốc là cách biến đường tưởng tượng ấy thành thứ người dân, bộ đội biên phòng và cơ quan quản lý nhìn thấy, đo được và giữ gìn được. Dưới đây là giải thích từng loại mốc, chất liệu, vì sao có mốc nằm sâu trong đất mỗi bên, và những câu hỏi hay gặp khi học sinh đi tham quan.

Cột mốc làm nhiệm vụ gì trên thực địa

Trên giấy, đường biên được mô tả bằng lời và bằng toạ độ: đi theo đường phân thuỷ, theo một con suối, theo đỉnh núi này sang đỉnh núi kia. Ra thực địa, rừng rậm, sương mù, dòng suối đổi dòng sau mỗi mùa lũ khiến người đứng tại chỗ không thể tự biết mình đang ở bên nào. Cột mốc giải quyết đúng chỗ khó đó: nó là điểm cố định có toạ độ được hai bên cùng đo, cùng ký xác nhận, ai đến cũng đối chiếu được.

Quy trình làm rõ một đường biên thường được nói gọn thành ba bước: hoạch định trên văn bản và bản đồ, phân giới để xác định cụ thể trên mặt đất, rồi cắm mốc để đánh dấu. Bài này chỉ nói về bước cuối cùng ở góc độ vật thể: cột mốc trông ra sao, có những loại nào, đọc nó thế nào cho đúng. Phần lịch sử từng đợt phân giới cắm mốc là một chủ đề riêng.

Một điều nên nói rõ với học sinh: cột mốc không tạo ra đường biên, mà đánh dấu đường biên đã được thoả thuận. Vì vậy, xê dịch một cột mốc không làm đường biên dịch theo, mà chỉ làm sai dấu hiệu trên thực địa và gây khó khăn cho việc quản lý. Đó là lý do pháp luật cấm làm hư hại, di chuyển cột mốc.

Phân biệt các loại mốc thường gặp

Tên gọi các loại mốc có thể khác chút ít giữa các tuyến, nhưng ý nghĩa cơ bản giống nhau. Bảng dưới gom lại theo cách hiểu phổ thông:

LoạiLà gìThường đặt ở đâu
Mốc chínhMốc đánh dấu các điểm then chốt của đường biên, được đánh số liên tục dọc tuyếnĐỉnh núi, điểm đổi hướng, cửa khẩu, chỗ đường biên rời hoặc gặp sông suối
Mốc phụMốc cắm thêm giữa hai mốc chính để đường biên rõ hơn ở đoạn dài hoặc địa hình phức tạpĐoạn có đường mòn, khu dân cư, ruộng nương sát biên
Mốc đơnMột cột duy nhất tại một vị tríThường nằm ngay trên đường biên ở đoạn đất liền
Mốc đôiHai cột cùng số hiệu, mỗi cột nằm một bênHai bờ một con sông, con suối biên giới
Mốc baBa cột cùng số hiệuChỗ ngã ba sông suối, nơi đường biên đi theo dòng chảy và có nhánh nhập vào
Cọc dấuVật đánh dấu nhỏ hơn cột mốc, bổ sung cho mốcĐoạn cần chỉ dấu thêm mà chưa đến mức cắm mốc

Trên tuyến Việt Nam – Trung Quốc, hai bên đã cắm 1.971 cột mốc, gồm 1.548 mốc chính, 422 mốc phụ và một mốc ở điểm ngã ba biên giới Việt Nam – Lào – Trung Quốc. Tuyến Việt Nam – Lào có 835 cột mốc sau khi hoàn thành việc tăng dày và tôn tạo hệ thống mốc. Những con số này cho thấy mật độ mốc khá dày, nhưng giữa hai mốc vẫn có thể là nhiều cây số đường rừng.

Vì sao mốc đôi, mốc ba lại nằm sâu trong đất mỗi bên

Cột mốc không phải lúc nào cũng đứng đúng trên đường biên. Ở đoạn đường biên đi theo sông suối, không thể cắm cột giữa dòng nước. Người ta cắm hai cột trên hai bờ, mỗi cột nằm trong lãnh thổ một nước, và mô tả trong văn bản rằng đường biên đi theo dòng chảy ở giữa.

Nhìn thấy một cột mốc trong đất Việt Nam không có nghĩa là đường biên đi qua cột đó. Đây là chỗ khách tham quan hay hiểu sai nhất. Với mốc đôi, cột phía Việt Nam đứng trên bờ phía Việt Nam; đường biên nằm ở dòng nước trước mặt, không phải dưới chân cột.

Bên nào cắm cột nào được thoả thuận rõ. Ví dụ, theo Nghị định thư về phân giới cắm mốc biên giới trên đất liền Việt Nam – Trung Quốc, với mốc đôi và mốc ba, cột nằm trong lãnh thổ nước nào thì do nước đó cắm. Các tuyến khác có thoả thuận riêng với nội dung tương tự.

Mốc ba khác với điểm ngã ba biên giới. Mốc ba là ba cột cùng số trên một tuyến hai nước, đặt ở chỗ sông suối giao nhau. Điểm ngã ba biên giới là nơi ba nước tiếp giáp, như khu vực A Pa Chải ở Điện Biên hay vùng ngã ba Việt Nam – Lào – Campuchia ở Quảng Ngãi. Hai khái niệm nghe giống nhau nhưng khác hẳn.

Cột mốc làm bằng gì và vì sao bền như vậy

Phần lớn cột mốc hiện nay được làm bằng đá hoa cương hoặc bê tông cốt thép, có móng chôn sâu và đế rộng. Trên tuyến Việt Nam – Trung Quốc, nghị định thư ghi rõ cột mốc do phía Việt Nam cắm làm bằng đá hoa cương hoặc bê tông, cột do phía Trung Quốc cắm làm bằng đá hoa cương. Lựa chọn chất liệu này nhằm chịu được mưa nắng, sương muối, lũ quét và sự bào mòn trong nhiều chục năm.

Nhiều mốc nằm ở độ cao lớn hoặc trong rừng sâu, nơi xe không vào được. Vật liệu, nước, dụng cụ phải gùi bộ nhiều ngày; có mốc được dựng nhờ công sức của cả bộ đội, công nhân và người dân địa phương. Biết điều này giúp học sinh hiểu vì sao mỗi cột mốc được coi là tài sản chung cần giữ gìn chứ không phải một hòn đá bình thường bên đường.

Thầy Quang, giáo viên Lịch sử ở Lạng Sơn, thường cho lớp so sánh cột mốc với cột cây số ven quốc lộ: cả hai đều có số, đều cắm cố định, nhưng cột cây số do một cơ quan trong nước quản lý, còn cột mốc biên giới là kết quả thoả thuận giữa hai quốc gia, có toạ độ ghi trong văn kiện có giá trị pháp lý quốc tế. Sửa cột cây số là việc của ngành giao thông; sửa hay thay cột mốc phải theo quy trình hai bên cùng làm.

Cột mốc trong đời sống người dân vùng biên

Với người sống ở xã biên giới, cột mốc là một phần quen thuộc của cảnh vật hằng ngày. Anh Páo, một nông dân ở vùng cao tỉnh Tuyên Quang, có nương ngô cách cột mốc gần nhà chừng vài trăm mét. Mỗi lần lên nương, anh đi ngang qua mốc và để ý xem cỏ có mọc trùm lên không, đất quanh chân mốc có bị nước xói không. Khi thấy bất thường, anh báo cho tổ tự quản của thôn hoặc cán bộ đồn biên phòng phụ trách địa bàn.

Cách làm của anh Páo cũng là cách nhiều thôn bản đang làm: mỗi hộ hoặc mỗi nhóm hộ nhận một đoạn đường biên, một số cột mốc để thường xuyên để mắt tới. Họ không sửa chữa mốc, không phát quang tuỳ tiện quanh mốc, mà chỉ quan sát và báo tin kịp thời.

Người dân vùng biên cũng được hướng dẫn những việc cần tránh gần mốc: không đào đất, không lấy đá, không đốt nương lan tới chân mốc, không xây dựng hay rào chắn tự phát sát đường biên. Những việc tưởng nhỏ như kéo một hàng rào lưới cho gà có thể làm che khuất hay sai lệch dấu hiệu trên thực địa. Khi có nhu cầu làm gì gần đường biên, cách đúng là hỏi đồn biên phòng trước.

Những hiểu lầm phổ biến về cột mốc

Khi đi tham quan hay đọc bài trên mạng, bạn sẽ gặp một số cách hiểu chưa đúng. Biết trước giúp bạn giải thích lại bình tĩnh cho người khác:

  • "Cột cờ là cột mốc." Không phải. Các cột cờ nổi tiếng ở vùng biên là công trình biểu tượng, không phải mốc quốc giới.
  • "Số mốc càng nhỏ càng quan trọng." Số hiệu chỉ là thứ tự dọc tuyến, không thể hiện tầm quan trọng.
  • "Mốc bị nghiêng là đường biên bị lấn." Mốc có thể nghiêng do sạt lở, lũ. Việc cần làm là báo cho đồn biên phòng để kiểm tra và phục hồi theo quy trình, không tự kết luận.
  • "Đứng sau cột mốc là đã sang nước bạn." Với mốc đôi, mốc ba, cột có thể nằm hoàn toàn trong lãnh thổ một bên.
  • "Cột mốc đẹp thì được phép tự sơn lại, khắc thêm." Mọi tác động lên cột mốc đều thuộc quản lý của cơ quan có thẩm quyền; người dân không tự tu sửa.

Khi gặp một bài viết khẳng định chắc nịch về một cột mốc cụ thể mà không có nguồn, hãy tìm thông tin từ báo chính thống hoặc trang của cơ quan nhà nước trước khi chia sẻ.

Kiểm tra lại hiểu biết của bạn sau khi đọc

Thử trả lời năm câu dưới đây mà không nhìn lại phần trên. Nếu trả lời được bốn câu, bạn đã nắm đủ để giải thích cho người khác:

  1. Vì sao người ta không cắm cột mốc giữa lòng sông biên giới, và thay vào đó làm gì?
  2. Một cột mốc mang số hiệu dạng phân số, ví dụ có gạch chéo và số phía sau, nhiều khả năng là mốc chính hay mốc phụ?
  3. Mốc ba và điểm ngã ba biên giới khác nhau ở chỗ nào?
  4. Nếu thấy một cột mốc bị nghiêng sau trận lũ, việc đúng cần làm là gì?
  5. Cột mốc tạo ra đường biên hay đánh dấu đường biên đã thoả thuận?

Đáp án ngắn: cắm hai cột trên hai bờ; mốc phụ; mốc ba là ba cột cùng số trên tuyến hai nước, ngã ba biên giới là nơi ba nước gặp nhau; báo đồn biên phòng hoặc chính quyền xã; cột mốc đánh dấu đường biên đã thoả thuận. Ai sai câu nào thì đọc lại mục tương ứng, không cần học thuộc toàn bài.

Câu hỏi thường gặp

Cột mốc biên giới và mốc quốc giới có phải là một không?

Trong cách nói thông thường, hai cụm này chỉ cùng một thứ: vật cố định cắm trên thực địa để đánh dấu đường biên giới quốc gia. Văn bản chính thức hay dùng chữ mốc quốc giới, còn người dân quen gọi là cột mốc.

Mốc phụ có giá trị pháp lý thấp hơn mốc chính không?

Mốc phụ cũng được hai bên thoả thuận và ghi nhận trong văn kiện, chỉ khác ở vai trò là làm rõ thêm đường biên giữa hai mốc chính. Mọi hành vi làm hư hại hay di chuyển mốc phụ đều bị cấm như với mốc chính.

Vì sao có mốc đặt trong lãnh thổ Việt Nam mà vẫn gọi là mốc biên giới?

Đó thường là mốc đôi hoặc mốc ba ở đoạn đường biên đi theo sông suối. Cột phía Việt Nam đứng trên bờ phía Việt Nam, còn đường biên nằm ở dòng nước theo mô tả trong văn kiện hai bên ký.

Tuyến Việt Nam – Trung Quốc có bao nhiêu cột mốc?

Theo kết quả phân giới cắm mốc đã công bố, tuyến này có 1.971 cột mốc, gồm 1.548 mốc chính, 422 mốc phụ và một mốc tại điểm ngã ba biên giới Việt Nam – Lào – Trung Quốc.

Cọc dấu khác cột mốc thế nào?

Cọc dấu là vật đánh dấu nhỏ hơn, cắm thêm để chỉ rõ đường biên ở những chỗ cần, bổ sung cho hệ thống cột mốc. Cọc dấu cũng thuộc hệ thống đánh dấu biên giới và cũng phải được giữ gìn như cột mốc.

Học sinh có được chạm tay vào cột mốc khi tham quan không?

Ở những mốc được tổ chức cho khách tham quan, việc đứng cạnh, chụp ảnh thường được hướng dẫn tại chỗ. Bạn nên làm theo hướng dẫn của bộ đội biên phòng, không leo lên, không viết vẽ, không đẩy hay tác động vào mốc.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138