Đường cơ sở thẳng của Việt Nam theo Tuyên bố của Chính phủ ngày 12/11/1982 nối 11 điểm từ A1 đến A11, phần lớn đặt trên các đảo ven bờ: Hòn Nhạn ở quần đảo Thổ Chu, Hòn Đá Lẻ gần Hòn Khoai, ba hòn của Côn Đảo, Hòn Hải ở cụm Phú Quý, Hòn Đôi, mũi Đại Lãnh, Hòn Ông Căn, đảo Lý Sơn và đảo Cồn Cỏ.
Đoạn trong vịnh Bắc Bộ được công bố sau, bằng Tuyên bố của Chính phủ ngày 21/02/2025, nối tiếp từ điểm A11 ở Cồn Cỏ lên tới điểm A24 ở khu vực Trà Cổ; riêng đảo Bạch Long Vĩ dùng đường ngấn nước triều thấp nhất dọc bờ đảo làm đường cơ sở. Bảng dưới liệt kê từng điểm để bạn tra nhanh và dạy lại cho đúng.
Đường cơ sở là gì và vì sao lại đặt trên đảo
Đường cơ sở là đường làm mốc để tính chiều rộng các vùng biển. Lãnh hải rộng 12 hải lý tính từ đường cơ sở; vùng tiếp giáp lãnh hải rộng thêm 12 hải lý tính từ ranh giới ngoài lãnh hải; vùng đặc quyền kinh tế rộng 200 hải lý tính từ đường cơ sở. Phần nước nằm phía trong đường cơ sở, hướng vào đất liền, là nội thuỷ.
Ở nơi bờ biển khúc khuỷu hoặc có chuỗi đảo chạy sát bờ, Công ước Liên hợp quốc về Luật biển năm 1982 cho phép dùng đường cơ sở thẳng, tức là nối các điểm thích hợp bằng những đoạn thẳng thay vì đi men theo từng mép nước. Bờ biển Việt Nam có nhiều đảo ven bờ, nên các điểm nối thường được đặt trên những hòn đảo nhô ra ngoài cùng.
Vì vậy, một hòn đảo nhỏ, có khi chỉ là một khối đá với ngọn hải đăng, lại có giá trị rất lớn: nó là chỗ bắt đầu để đo các vùng biển rộng hàng trăm hải lý phía ngoài. Đó là lý do tên những hòn đảo như Hòn Nhạn, Hòn Hải hay Cồn Cỏ thường được nhắc trong sách giáo khoa và các cuộc thi tìm hiểu biển đảo.
Mười một điểm theo Tuyên bố năm 1982
Tên điểm và mô tả vị trí dưới đây theo phụ lục của Tuyên bố ngày 12/11/1982. Cột cuối ghi vùng tương ứng sau sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025 để bạn dễ hình dung; khi cần dùng cho văn bản chính thức, hãy trích nguyên văn tuyên bố.
| Điểm | Vị trí theo tuyên bố | Hình dung theo vùng hiện nay |
|---|---|---|
| Điểm 0 | Nằm trên biển, trên đường nối quần đảo Thổ Chu với đảo Poulo Wai | Vùng biển Tây Nam, điểm khởi đầu của đường cơ sở |
| A1 | Hòn Nhạn, quần đảo Thổ Chu | Vùng biển An Giang (Kiên Giang cũ) |
| A2 | Hòn Đá Lẻ, phía đông nam Hòn Khoai | Vùng biển Cà Mau |
| A3 | Hòn Tài Lớn, Côn Đảo | Côn Đảo, TP Hồ Chí Minh |
| A4 | Hòn Bông Lang, Côn Đảo | Côn Đảo, TP Hồ Chí Minh |
| A5 | Hòn Bảy Cạnh, Côn Đảo | Côn Đảo, TP Hồ Chí Minh |
| A6 | Hòn Hải, nhóm đảo Phú Quý | Phú Quý, Lâm Đồng (Bình Thuận cũ) |
| A7 | Hòn Đôi | Vùng biển Nam Trung Bộ |
| A8 | Mũi Đại Lãnh | Bờ biển Nam Trung Bộ, điểm duy nhất nằm trên đất liền |
| A9 | Hòn Ông Căn | Vùng biển Nam Trung Bộ |
| A10 | Đảo Lý Sơn | Lý Sơn, Quảng Ngãi |
| A11 | Đảo Cồn Cỏ | Cồn Cỏ, Quảng Trị |
Đếm lại bạn sẽ thấy: trong 11 điểm có số hiệu, 10 điểm đặt trên đảo, chỉ mũi Đại Lãnh là một mũi đất liền. Riêng Côn Đảo giữ tới ba điểm liên tiếp. Đây là bằng chứng rõ nhất cho vai trò của đảo ven bờ trong việc xác lập các vùng biển.
Đoạn trong vịnh Bắc Bộ theo Tuyên bố năm 2025
Tuyên bố năm 1982 dừng ở đảo Cồn Cỏ và ghi rằng đường cơ sở từ Cồn Cỏ đến cửa vịnh sẽ được xác định sau. Đến ngày 21/02/2025, căn cứ Luật Biển Việt Nam và nghị quyết phê chuẩn của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ công bố đường cơ sở dùng để tính chiều rộng lãnh hải trong vịnh Bắc Bộ.
Đoạn mới gồm các điểm từ A11 (chính là điểm ở đảo Cồn Cỏ theo tuyên bố năm 1982) đến A24. Các điểm ở giữa đặt trên những hòn đảo ven bờ chạy dọc vịnh, trong đó có Hòn Gió Lớn, Hòn Chim, Hòn Mắt Con, đảo Hòn Mê, đảo Long Châu Đông, đảo Hạ Mai, đảo Thanh Lam, Hòn Bồ Cát và đảo Trà Cổ. Một số đảo giữ hai điểm liền nhau, như Hạ Mai, Thanh Lam, Bồ Cát. Điểm cuối A24 trùng với điểm số 1 của đường phân định trong vịnh Bắc Bộ.
Tuyên bố này cũng ghi rõ: đường cơ sở để tính lãnh hải của đảo Bạch Long Vĩ là đường ngấn nước triều thấp nhất dọc theo bờ biển của đảo. Nói cách khác, Bạch Long Vĩ có đường cơ sở thông thường bao quanh chính hòn đảo, không nối vào chuỗi đường cơ sở thẳng ven bờ, vì đảo nằm giữa vịnh, cách đất liền khá xa.
Ba điều dễ nhầm khi đọc danh sách điểm chuẩn
Anh Toàn, hướng dẫn viên ở Khánh Hoà, hay được khách hỏi về đường cơ sở khi tàu chạy ngang các hòn đảo. Anh gom lại những chỗ khách thường hiểu sai:
- Nhầm đường cơ sở với đường biên giới trên biển. Đường cơ sở nằm sát bờ, dùng để đo các vùng biển; nó không phải ranh giới ngoài cùng của vùng biển Việt Nam.
- Nghĩ rằng vùng nước phía trong đường cơ sở là "biển quốc tế". Ngược lại, đó là nội thuỷ, có quy chế như lãnh thổ trên đất liền.
- Cho rằng các quần đảo xa bờ cũng nằm trên chuỗi điểm này. Tuyên bố năm 1982 nói rõ đường cơ sở của hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa sẽ được xác định trong một văn bản khác, nên chúng không có trong danh sách A1 đến A11.
Khi giải thích cho người khác, anh Toàn thường chỉ một hòn đảo ngoài khơi và nói: "Đây là cái đinh ghim. Người ta căng sợi dây giữa các đinh ghim này, rồi đo từ sợi dây ra ngoài 12 hải lý là lãnh hải." Hình ảnh đơn giản nhưng đúng bản chất.
Dạy học sinh vẽ đường cơ sở bằng tay
Một tiết hoạt động 45 phút có thể giúp học sinh lớp 8, lớp 9 nhớ danh sách này mà không cần học thuộc. Cô Lan, giáo viên Địa lý ở Huế, làm như sau:
- Phát cho mỗi nhóm một bản đồ hành chính Việt Nam khổ lớn do nhà xuất bản chính thống phát hành, thể hiện đủ hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa.
- Đọc tên từng điểm theo thứ tự từ A1 đến A11, để học sinh tự tìm hòn đảo đó trên bản đồ và đánh dấu bằng chấm nhỏ.
- Cho học sinh nối các chấm bằng thước, rồi so với hình đường cơ sở trong sách giáo khoa hoặc tài liệu chính thức.
- Hỏi: phần nước nằm giữa đường vừa nối và bờ biển gọi là gì. Đáp án đúng là nội thuỷ.
- Cho học sinh ước lượng bằng thước tỉ lệ một khoảng 12 hải lý (khoảng 22 km) tính từ đường cơ sở ra ngoài để thấy lãnh hải rộng cỡ nào.
- Kết thúc bằng câu hỏi mở: vì sao đường không đi qua các quần đảo xa bờ. Để học sinh tìm câu trả lời trong chính tuyên bố.
Không cần chấm điểm hoạt động này. Mục tiêu là học sinh tự thấy vai trò của từng hòn đảo nhỏ; lần sau nghe tên Hòn Hải hay Hòn Đá Lẻ, các em sẽ biết vì sao người ta nhắc tới.
Tự kiểm: bạn đã hiểu đúng chưa
Hãy thử trả lời năm câu sau mà không xem lại bảng. Một: có bao nhiêu điểm chuẩn đánh số trong tuyên bố năm 1982, và có bao nhiêu điểm trong số đó nằm trên đảo. Hai: hòn đảo nào giữ nhiều điểm nhất trong đoạn từ A1 đến A11. Ba: điểm nào là điểm nối giữa tuyên bố năm 1982 và tuyên bố năm 2025. Bốn: đường cơ sở của Bạch Long Vĩ được xác định theo cách nào. Năm: vùng nước phía trong đường cơ sở gọi là gì.
Đáp án: 11 điểm có số hiệu, 10 điểm trên đảo; Côn Đảo giữ ba điểm A3, A4, A5; điểm nối là A11 ở đảo Cồn Cỏ; Bạch Long Vĩ dùng đường ngấn nước triều thấp nhất dọc bờ đảo; vùng nước phía trong là nội thuỷ.
Nếu bạn trả lời đúng cả năm câu, bạn đã nắm chắc hơn phần lớn người đọc tin tức thông thường. Nếu sai câu nào, quay lại đọc đúng mục đó, và khi kể lại cho người khác, hãy nói theo đúng tên điểm và tên đảo như trong văn bản chính thức thay vì đoán.
Đọc nguyên văn tuyên bố: mấy điều cần để ý
Tên tỉnh trong tuyên bố năm 1982 là tên thời đó. Phụ lục ghi các tỉnh Kiên Giang, Minh Hải, Thuận Hải, Phú Khánh, Nghĩa Bình, Bình Trị Thiên và đặc khu Vũng Tàu – Côn Đảo. Nhiều tỉnh này về sau đã tách rồi lại sáp nhập, nên đừng ngạc nhiên khi tên tỉnh trong văn bản khác tên tỉnh hiện nay; điểm chuẩn vẫn là hòn đảo đó.
Tọa độ hai văn bản dùng cách ghi khác nhau. Tuyên bố năm 1982 ghi độ và phút theo hải đồ thời đó. Tuyên bố năm 2025 ghi tọa độ theo hệ WGS-84, chi tiết tới giây. Khi so sánh, đừng lấy con số của văn bản này đặt cạnh văn bản kia rồi kết luận "lệch".
Văn bản dịch có thể phiên âm tên đảo khác đi. Bản tiếng Anh viết tên đảo không dấu, đôi khi kèm chữ "Islet" hay "Island". Muốn biết tên đúng, hãy dùng bản tiếng Việt.
Đừng trích một đoạn rồi bỏ phần còn lại. Tuyên bố năm 1982 có cả những đoạn nói về vịnh Bắc Bộ, về hai quần đảo xa bờ và về việc giải quyết khác biệt bằng thương lượng. Trích một bảng tọa độ mà không nói rõ phạm vi của nó dễ khiến người nghe hiểu sai.
Câu hỏi thường gặp
Tuyên bố về đường cơ sở năm 1982 có còn hiệu lực không?
Có. Tuyên bố của Chính phủ ngày 12/11/1982 vẫn là căn cứ xác định đường cơ sở từ điểm 0 đến A11. Tuyên bố năm 2025 bổ sung đoạn trong vịnh Bắc Bộ, nối tiếp từ điểm A11 ở đảo Cồn Cỏ.
Vì sao Côn Đảo có tới ba điểm chuẩn?
Quần đảo Côn Đảo gồm nhiều hòn nằm ngoài khơi, các hòn phía ngoài như Hòn Tài Lớn, Hòn Bông Lang, Hòn Bảy Cạnh tạo thành những điểm nhô ra thích hợp để nối đường cơ sở thẳng.
Mũi Đại Lãnh có phải là đảo không?
Không. Mũi Đại Lãnh là một mũi đất liền nhô ra biển. Đây là điểm A8 và là điểm duy nhất trong chuỗi A1 đến A11 không nằm trên đảo.
Đường cơ sở có phải là đường biên giới trên biển không?
Không. Đường cơ sở chỉ là mốc để đo các vùng biển. Từ đường này đo ra 12 hải lý là lãnh hải, ra 200 hải lý là vùng đặc quyền kinh tế. Ranh giới ngoài của các vùng biển nằm xa hơn nhiều.
Hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa có đường cơ sở chưa?
Tuyên bố năm 1982 ghi rằng đường cơ sở để tính lãnh hải của hai quần đảo này sẽ được xác định trong một văn bản khác. Vì vậy chúng không nằm trong danh sách điểm A1 đến A11 hay A11 đến A24.
Tìm nguyên văn danh sách tọa độ ở đâu?
Nguyên văn hai tuyên bố được đăng trên các cổng thông tin chính thức của Chính phủ, Bộ Ngoại giao và báo chính thống. Khi trích dẫn cho bài thi hay tài liệu dạy học, hãy lấy từ các nguồn này.