ChuQuyen.comChủ Quyền
Các đảo ven bờ

Đảo ven bờ là gì: khác đảo xa bờ, đảo tiền tiêu ra sao và vì sao quan trọng

Đảo ven bờ là những đảo nằm gần đất liền, nhiều đảo giữ điểm chuẩn của đường cơ sở. Phân biệt với đảo xa bờ, đảo tiền tiêu và cách tự kiểm hiểu đúng.

A small green island seen from a fishing boat deck at early morning, calm turquoise water, wooden bow in foreground, soft golden light, wide angle

Đảo ven bờ là những hòn đảo nằm gần đất liền, trong vùng biển sát bờ, có hoặc không có người ở. Chúng quan trọng vì nhiều đảo giữ điểm chuẩn của đường cơ sở, tức đường dùng để tính chiều rộng lãnh hải và các vùng biển phía ngoài, đồng thời là nơi neo đậu, trú bão và là chỗ dựa cho ngư dân ra khơi.

Trong cách nói thông thường còn có "đảo xa bờ" và "đảo tiền tiêu". Ba cách gọi này không phải ba loại pháp lý tách biệt: luật chỉ định nghĩa thế nào là đảo, còn "ven bờ", "xa bờ", "tiền tiêu" là cách mô tả vị trí và vai trò. Phần dưới giúp bạn phân biệt cho đúng, kèm bảng so sánh và vài câu tự kiểm để dạy lại cho học sinh hoặc con ở nhà.

Luật định nghĩa đảo thế nào

Luật Biển Việt Nam được Quốc hội thông qua năm 2012, có hiệu lực từ ngày 1/1/2013, định nghĩa đảo là một vùng đất tự nhiên có nước bao bọc, khi thuỷ triều lên vùng đất này vẫn nhô trên mặt nước. Quần đảo là một tập hợp các đảo, gồm cả bộ phận của các đảo, vùng nước tiếp liền và các thành phần tự nhiên khác có liên quan chặt chẽ với nhau. Cách định nghĩa này thống nhất với Công ước Liên hợp quốc về Luật biển năm 1982, văn kiện Việt Nam phê chuẩn năm 1994.

Có ba chữ đáng chú ý trong định nghĩa. Thứ nhất là "tự nhiên": một bãi do người đổ đất, đổ cát tạo thành không trở thành đảo theo nghĩa pháp lý. Thứ hai là "nước bao bọc": phần đất nối liền với bờ bằng dải cát lộ ra quanh năm thì là bán đảo, không phải đảo. Thứ ba là "khi thuỷ triều lên vẫn nhô": một bãi chỉ lộ ra lúc triều xuống rồi chìm khi triều lên được gọi là bãi cạn lúc chìm lúc nổi, có quy chế khác với đảo.

Luật cũng phân biệt một loại đặc biệt là đảo đá không thích hợp cho đời sống con người hoặc cho đời sống kinh tế riêng. Loại này chỉ có lãnh hải và vùng tiếp giáp lãnh hải, không có vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa riêng. Nhờ vậy bạn hiểu vì sao khi nói về một hòn đảo, người ta thường hỏi thêm đảo đó có nước ngọt, có cây, có người sống được hay không.

Ven bờ, xa bờ, tiền tiêu: ba cách gọi khác nhau ở đâu

Bảng dưới đặt ba cách gọi cạnh nhau. Lưu ý cột "mốc khoảng cách": luật không quy định một con số cố định để chia ven bờ và xa bờ, nên đừng dạy học sinh một con số kiểu "dưới bao nhiêu cây số là ven bờ".

Cách gọiÝ nghĩa thường dùngMốc khoảng cáchVí dụ quen thuộc
Đảo ven bờĐảo nằm gần đất liền, thường nhìn thấy từ bờ hoặc đi tàu vài giờ là tớiKhông có mốc cố định trong luậtCác đảo trong vịnh Hạ Long, Cù Lao Chàm, nhiều hòn quanh vịnh Nha Trang
Đảo xa bờĐảo nằm ngoài khơi, đi lại phụ thuộc nhiều vào thời tiếtKhông có mốc cố định; thường cách bờ hàng chục đến hơn trăm cây sốBạch Long Vĩ, Phú Quý, Thổ Chu
Đảo tiền tiêuĐảo ở tuyến ngoài cùng, như "tiền đồn" của vùng biểnGắn với vai trò hơn là khoảng cáchCồn Cỏ, Lý Sơn, Côn Đảo, Bạch Long Vĩ
Quần đảoMột tập hợp đảo liên quan chặt chẽ với nhauKhông liên quan khoảng cáchCôn Đảo, Thổ Chu, Hoàng Sa, Trường Sa

Một hòn đảo có thể mang nhiều cách gọi cùng lúc. Bạch Long Vĩ vừa là đảo xa bờ vừa được gọi là đảo tiền tiêu giữa vịnh Bắc Bộ. Côn Đảo là một quần đảo, đồng thời có những hòn giữ điểm chuẩn đường cơ sở. Khi gặp đề kiểm tra hỏi "đảo này thuộc loại nào", câu trả lời tốt là nêu đúng vị trí và vai trò, thay vì cố xếp vào một ô duy nhất.

Đảo ven bờ làm được những việc gì cho vùng biển

Giữ điểm chuẩn của đường cơ sở. Đường cơ sở thẳng của Việt Nam được vẽ bằng cách nối các điểm, và phần lớn các điểm này đặt trên những hòn đảo ngoài cùng ven bờ như Hòn Nhạn ở quần đảo Thổ Chu, các hòn của Côn Đảo, đảo Lý Sơn, đảo Cồn Cỏ. Đường cơ sở đẩy ra xa thì lãnh hải và vùng đặc quyền kinh tế, vốn được tính từ đường này, cũng được tính từ xa hơn.

Làm chỗ trú bão, neo đậu cho tàu cá. Ngư dân đánh bắt dài ngày cần nơi tránh gió, tiếp nước ngọt, sửa máy. Các âu tàu, khu neo đậu trên đảo giúp tàu không phải chạy cả trăm cây số về bờ mỗi khi trời trở.

Là nơi có người sống, có chính quyền. Sự hiện diện thường xuyên của cư dân, trường học, trạm y tế, đồn biên phòng trên đảo là cách quản lý thực tế và liên tục đối với vùng đất, vùng biển xung quanh.

Giữ hệ sinh thái biển. Quanh nhiều đảo có rạn san hô, thảm cỏ biển, bãi đẻ của rùa biển. Đây là nơi cá con lớn lên trước khi ra vùng khơi, nên giữ được đảo là giữ được nguồn lợi hải sản cho cả vùng.

Làm trạm quan sát tự nhiên. Các trạm khí tượng, hải văn và hải đăng trên đảo cung cấp số liệu gió, sóng, bão cho dự báo, giúp tàu thuyền đi biển an toàn hơn.

Những chỗ hay hiểu sai

Khi dạy hoặc khi trao đổi trên mạng, bạn sẽ gặp mấy cách hiểu sai lặp đi lặp lại. Cô Hạnh, giáo viên Địa lý ở Quảng Ngãi, kể học sinh lớp 8 của cô thường mắc bốn lỗi sau:

  • "Đảo ven bờ là đảo nhỏ, không quan trọng." Sai, vì nhiều điểm chuẩn đường cơ sở nằm trên chính những hòn đảo nhỏ, thậm chí không có người ở.
  • "Cứ cách bờ dưới một con số nào đó là ven bờ." Luật không quy định như vậy; đó là cách nói mô tả.
  • "Hòn nào nổi lên mặt nước lúc triều xuống cũng là đảo." Phải nhô lên cả khi triều lên mới là đảo; còn lại là bãi cạn lúc chìm lúc nổi.
  • "Đảo nào cũng có vùng đặc quyền kinh tế 200 hải lý." Đảo đá không thích hợp cho đời sống con người hoặc đời sống kinh tế riêng thì không có vùng này.

Cô Hạnh dùng mẹo nhỏ: cho học sinh xem hai bức ảnh cùng một bãi đá chụp lúc triều lên và lúc triều xuống, rồi hỏi "đây có phải đảo không". Cả lớp tự tìm ra tiêu chí "nhô lên khi triều lên" mà không cần học thuộc lòng định nghĩa.

Cách tự tìm hiểu một hòn đảo ven bờ gần nơi bạn ở

Nếu bạn sống ở tỉnh có biển, có thể tự lập "hồ sơ" một hòn đảo gần nhà để hiểu đúng hơn. Anh Dũng, phụ huynh ở Hải Phòng, làm cùng con theo các bước sau trong một buổi cuối tuần:

  1. Chọn một hòn đảo cụ thể và ghi tên đúng như trên bản đồ hành chính chính thức hoặc sách giáo khoa, không lấy tên theo cách gọi trên mạng xã hội.
  2. Tìm xem đảo thuộc đơn vị hành chính nào sau sắp xếp năm 2025, ghi theo tên tỉnh, thành phố mới.
  3. Ghi vài nét tự nhiên: đảo đá hay đảo cát, có nước ngọt không, có rừng không, có rạn san hô quanh đảo không.
  4. Ghi vai trò: có dân sinh sống không, có cảng cá, khu neo đậu, hải đăng hay trạm khí tượng không.
  5. Hỏi thêm: đảo có nằm trong danh sách điểm chuẩn của đường cơ sở không. Nếu có, đó là điểm thứ mấy.
  6. Đối chiếu lại các thông tin với nguồn chính thống như cổng thông tin của tỉnh, báo chính thống, sách giáo khoa; chỗ nào các nguồn ghi khác nhau thì ghi "khoảng" hoặc bỏ.

Kết quả là một trang ghi chép ngắn mà con hiểu và nhớ lâu hơn nhiều so với đọc một đoạn tổng quát. Việc đối chiếu nguồn ở bước cuối cũng dạy con thói quen không tin ngay con số trôi nổi.

Đảo ven bờ trong bức tranh chung của biển Việt Nam

Việt Nam có bờ biển dài hơn 3.260 km và hàng nghìn hòn đảo lớn nhỏ ven bờ; các tài liệu phổ thông thường nêu con số hơn 2.700 đảo. Phần lớn là đảo nhỏ, tập trung đông ở vùng biển Quảng Ninh và Hải Phòng, rồi rải rác dọc miền Trung và vùng biển Tây Nam. Ngoài khơi xa hơn là hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa, có quy chế và cách tiếp cận riêng.

Có thể hình dung các đảo ven bờ như một chuỗi hạt chạy song song bờ biển. Phía Bắc, chuỗi hạt dày đặc trong vịnh Bắc Bộ; ở miền Trung, đảo thưa hơn nhưng có những hòn rất quan trọng như Cồn Cỏ, Lý Sơn; xuống phía Nam là Phú Quý, Côn Đảo, Hòn Khoai, rồi vòng sang vịnh Thái Lan có Phú Quốc, Thổ Chu và nhiều cụm đảo khác.

Khi đọc tin tức về biển đảo, bạn sẽ thấy các đảo này được nhắc theo ba lớp nghĩa: lớp tự nhiên (đá, cát, san hô, khí hậu), lớp đời sống (người dân, nghề cá, trường học) và lớp pháp lý (điểm chuẩn, vùng biển). Hiểu đủ ba lớp giúp bạn nói về một hòn đảo đầy đặn mà không lẫn lộn.

Những việc không cần làm khi tìm hiểu đảo ven bờ

Tìm hiểu đúng không có nghĩa là phải biết mọi con số. Có mấy việc nhiều người làm vì tưởng cần, nhưng thật ra không giúp hiểu thêm mà còn dễ sai:

  • Không cần học thuộc số lượng đảo đến từng đơn vị. Các nguồn khác nhau đếm theo cách khác nhau, có nguồn tính cả hòn đá nhỏ, có nguồn không. Nói "hơn 2.700 đảo" hay "hàng nghìn hòn đảo" là đủ.
  • Không cần thuộc tọa độ từng điểm chuẩn. Biết tên điểm và hòn đảo đặt điểm đó có ích hơn nhiều; tọa độ khi cần thì tra nguyên văn văn bản.
  • Không cần tự suy ra vùng biển của từng đảo bằng cách đo trên ảnh vệ tinh. Việc xác định vùng biển dựa vào văn bản pháp lý và hải đồ chính thức, không dựa vào phép đo tay.
  • Không cần chia sẻ lại những bài "bí mật về hòn đảo" không rõ nguồn. Thông tin về biển đảo nên lấy từ cơ quan nhà nước, sách giáo khoa và báo chính thống.

Thay vào đó, hãy dành thời gian cho ba việc: hiểu định nghĩa đảo, biết vai trò điểm chuẩn đường cơ sở, và biết vài hòn đảo cụ thể gần nơi mình sống. Ba việc này đủ để bạn trả lời đúng hầu hết câu hỏi của học sinh hay của người thân, và đủ để nhận ra khi một thông tin nghe có vẻ lạ.

Câu hỏi thường gặp

Đảo ven bờ và đảo gần bờ có phải là một không?

Trong cách nói thông thường, hai cách gọi này gần như dùng thay nhau để chỉ đảo nằm gần đất liền. Luật không đặt ra một định nghĩa riêng hay một mốc khoảng cách để tách hai cách gọi này.

Bán đảo có được tính là đảo không?

Không. Bán đảo là phần đất nhô ra biển nhưng vẫn nối với đất liền, nên không thoả điều kiện có nước bao bọc xung quanh. Ví dụ một mũi đất nối bờ bằng dải cát lộ quanh năm là bán đảo.

Đảo không có người ở thì có ý nghĩa gì với vùng biển không?

Có. Nhiều hòn đảo nhỏ không có dân vẫn là điểm chuẩn của đường cơ sở, vẫn có lãnh hải bao quanh. Chúng cũng là nơi trú ẩn của chim biển và sinh vật biển, góp phần giữ nguồn lợi cho ngư dân.

Tại sao gọi một số đảo là đảo tiền tiêu?

Đó là cách gọi những hòn đảo ở tuyến ngoài cùng của vùng biển, giống như tiền đồn. Cách gọi này nói về vị trí và vai trò, không phải một loại đảo được luật quy định riêng.

Học sinh nên nhớ con số nào về đảo ven bờ?

Nên nhớ ý chính hơn là con số: đảo phải nhô lên khi triều lên, nhiều đảo ven bờ giữ điểm chuẩn đường cơ sở, và lãnh hải rộng 12 hải lý tính từ đường cơ sở. Các con số về số lượng đảo thì nên nói là khoảng.

Làm sao biết một thông tin về đảo trên mạng là đúng?

Đối chiếu với cổng thông tin của tỉnh, thành phố, các báo chính thống và sách giáo khoa. Nếu chỉ một trang lạ đưa ra con số, không ghi nguồn, thì chưa nên dùng hay chia sẻ lại.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138