Đi tham quan cột mốc biên giới cho đúng gồm ba việc chính: hỏi trước đồn biên phòng hoặc điểm đón khách về lối đi và thời gian; tại mốc thì đứng, chụp ảnh theo hướng dẫn, không trèo, không viết vẽ, không mang đá đất về làm kỷ niệm; và chuẩn bị kỹ cho an toàn vì nhiều mốc nằm trên núi cao, đường dốc, thời tiết đổi nhanh.
Những năm gần đây, chuyến đi tới các cột mốc như điểm ngã ba biên giới A Pa Chải ở Điện Biên, ngã ba Đông Dương ở Quảng Ngãi hay các mốc gần cửa khẩu ở Lạng Sơn, Quảng Ninh thu hút nhiều người, từ học sinh đến người cao tuổi. Đây là một trải nghiệm ý nghĩa nếu đi đúng cách. Bài này là danh sách chuẩn bị, quy tắc ứng xử và kinh nghiệm thực tế, bổ sung cho phần giấy tờ khi vào khu vực biên giới đã có ở bài riêng.
Chuẩn bị trước chuyến đi
Nhóm bạn của chị Thu ở Hải Phòng lên kế hoạch thăm một cột mốc ở vùng cao phía Bắc. Họ chuẩn bị theo sáu bước sau, và chuyến đi diễn ra suôn sẻ:
- Tìm hiểu mốc định đến có được tổ chức đón khách tham quan không, qua báo chí chính thống, cơ quan du lịch của tỉnh hoặc hỏi trực tiếp đồn biên phòng phụ trách.
- Hỏi trước thời gian phù hợp trong năm và trong ngày. Mùa mưa, đường lên nhiều mốc trơn trượt và có nguy cơ sạt lở.
- Ước lượng sức của cả nhóm: có mốc phải đi bộ, leo dốc nhiều giờ. Người có bệnh tim mạch, huyết áp nên hỏi ý kiến bác sĩ.
- Chuẩn bị giày leo núi đế bám, áo mưa, áo ấm, nước uống, đồ ăn nhẹ, túi đựng rác, đèn pin và thuốc cá nhân.
- Mang giấy tờ tuỳ thân bản gốc của từng người.
- Báo lịch trình cho người thân ở nhà, ghi rõ ngày đi, ngày về và nơi lưu trú.
Điều chị Thu thấy quan trọng nhất là bước một: biết trước mốc nào đón khách giúp nhóm không phải tự tìm đường mòn, vừa an toàn vừa đúng quy định.
Quy tắc ứng xử tại cột mốc
Khi đến nơi, mọi người thường xúc động và muốn lưu lại khoảnh khắc. Những quy tắc dưới đây giúp chuyến đi trọn vẹn mà vẫn đúng mực:
- Gặp cán bộ biên phòng hoặc người hướng dẫn trước khi lên mốc, nghe giới thiệu và làm theo chỉ dẫn.
- Đứng cạnh mốc, không trèo lên, không ngồi lên, không tựa đẩy vào mốc.
- Không viết, vẽ, khắc tên, dán bất cứ thứ gì lên mốc hay bệ mốc.
- Không bước qua phía bên kia mốc hay đường biên dù chỉ để chụp ảnh; đi đúng lối và phạm vi được hướng dẫn.
- Không nhặt đá, bốc đất quanh mốc mang về làm kỷ niệm.
- Mang rác xuống núi, không để lại chai nhựa, giấy gói.
- Giữ không khí trang nghiêm: nói chuyện vừa phải, không bật nhạc to, không trêu đùa phản cảm tại mốc.
Nhiều đoàn có lễ chào cờ hoặc phút đứng lặng ngắn tại mốc. Nếu muốn tổ chức, đoàn nên hỏi trước đồn biên phòng để được hướng dẫn phù hợp, không tự ý mang cờ, băng rôn khổ lớn lên mốc.
Chụp ảnh và quay phim: điều nên và không nên
Chụp ảnh lưu niệm là việc bình thường ở các mốc đón khách. Vài nguyên tắc dưới đây giúp ảnh đẹp mà không vi phạm:
| Nên | Không nên |
|---|---|
| Chụp ảnh đứng cạnh mốc theo vị trí được hướng dẫn | Chụp ở nơi có biển cấm quay phim, chụp ảnh |
| Chụp cảnh núi rừng, mây, trời từ vị trí cho phép | Chụp, quay công trình, khu vực của lực lượng chức năng khi không được phép |
| Hỏi trước khi chụp người dân địa phương, nhất là trẻ em | Tạo dáng phản cảm, gác chân, ngồi lên mốc để có ảnh lạ |
| Viết chú thích ảnh đúng: tên tuyến, số mốc, tỉnh hiện nay | Viết chú thích suy diễn về đường biên, về nước láng giềng |
| Hỏi trước nếu muốn dùng thiết bị bay | Tự mang thiết bị bay lên vùng biên khi chưa tìm hiểu quy định |
Một bức ảnh với chú thích đúng, kiểu "Tại mốc số ... trên tuyến biên giới Việt Nam – Lào, tỉnh ...", có giá trị hơn nhiều so với một bức ảnh lạ mắt kèm lời bình thiếu căn cứ.
Giữ an toàn trên đường lên mốc
Thời tiết vùng cao đổi rất nhanh. Trời đang nắng có thể kéo mây, mưa và lạnh chỉ trong một giờ. Luôn mang áo mưa, áo ấm dù xuất phát lúc trời đẹp.
Đi theo đoàn, không tách lẻ. Đường mòn trong rừng nhiều ngả, sương mù dày có thể làm mất phương hướng. Người đi cuối nên là người khoẻ, có kinh nghiệm.
Tính giờ quay về. Đặt giờ quay đầu cố định, dù chưa tới mốc. Đi xuống trong bóng tối trên dốc trơn rất nguy hiểm.
Nghe theo hướng dẫn của người địa phương. Người dẫn đường và cán bộ biên phòng hiểu địa hình, biết đoạn nào dễ sạt. Khi họ bảo dừng hoặc quay lại, hãy làm theo.
Chăm sóc người lớn tuổi và trẻ nhỏ. Leo dốc lâu có thể làm người lớn tuổi mệt, trẻ nhỏ mất nước. Nghỉ thường xuyên, uống nước từng ngụm, không cố.
Tìm hiểu trước về cột mốc sẽ đến
Một chuyến đi có ý nghĩa bắt đầu từ trước khi lên xe. Dành một buổi tối tìm hiểu về cột mốc sẽ đến: nó nằm trên tuyến biên giới với nước nào, thuộc xã, tỉnh nào hiện nay, là mốc chính hay mốc phụ, mốc đơn hay mốc đôi, có gì đặc biệt về địa hình. Nguồn nên dùng là báo chí chính thống, trang của cơ quan nhà nước, sách địa lý phổ thông.
Nếu là điểm ngã ba biên giới, như khu vực A Pa Chải ở Điện Biên hay ngã ba Đông Dương ở Quảng Ngãi, bạn nên hiểu trước sự khác nhau giữa điểm ba nước tiếp giáp và mốc ba trên một tuyến hai nước, để khi nghe giới thiệu không bị lẫn. Nếu là mốc ven sông, nên đọc trước về mốc đôi, mốc ba để hiểu vì sao cột mốc đứng trên bờ mà đường biên ở giữa dòng.
Với gia đình có trẻ nhỏ, buổi tìm hiểu này có thể biến thành một trò chơi: cùng con tìm tỉnh trên bản đồ hành chính, đoán xem phải đi qua những tỉnh nào, nói về những người giữ biên giới. Đến nơi, trẻ nhận ra những gì đã nghe, và chuyến đi trở thành bài học tự nhiên chứ không phải chỉ là một điểm chụp ảnh.
Nếu gặp sự cố trên đường
Bị lạc đường hoặc sương mù quá dày. Dừng lại, không cố đi tiếp theo cảm tính, nhất là khi không chắc mình đang đi về phía nào. Gọi người trong đoàn tập trung lại, liên hệ người dẫn đường hoặc cơ quan cứu hộ qua kênh khẩn cấp. Ở vùng biên, đi lạc có thể đưa bạn tới sát đường biên mà không biết.
Gặp mưa lớn, đường trơn, nước suối dâng. Không lội qua suối khi nước đục và chảy xiết, không đứng dưới vách đất dễ sạt. Tìm chỗ cao, thoáng để chờ, báo tình hình cho người thân và người dẫn đường.
Có người trong đoàn mệt, chấn thương. Cho nghỉ ngay, giữ ấm, cho uống nước. Nếu không thể tự đi, báo người dẫn đường và cơ quan chức năng địa phương để được hỗ trợ, không cố dìu người bệnh đi tiếp trên dốc trơn.
Gặp người lạ rủ đi lối khác hoặc nhờ mang đồ. Lịch sự từ chối, đi đúng lối đã được hướng dẫn. Nếu thấy dấu hiệu bất thường, báo cho đồn biên phòng khi xuống núi.
Đưa học sinh đi thăm cột mốc: vài kinh nghiệm cho giáo viên
Thầy Bình, giáo viên Lịch sử một trường trung học phổ thông ở Lào Cai, mỗi năm tổ chức cho học sinh lớp 11 đi thăm một cột mốc gần trường. Thầy luôn liên hệ trước với đồn biên phòng, gửi danh sách học sinh, giáo viên đi cùng và thống nhất lịch trình. Mỗi nhóm mười em có một giáo viên phụ trách.
Trước chuyến đi, lớp có một tiết chuẩn bị: các em tìm hiểu cột mốc là gì, số hiệu được đọc thế nào, những việc không được làm tại mốc. Tại mốc, cán bộ biên phòng nói chuyện ngắn với các em về công việc giữ mốc, giữ đường biên. Sau chuyến đi, mỗi em viết một trang thu hoạch, tách rõ điều mình thấy với điều mình được nghe.
Thầy Bình nhận xét rằng buổi thăm mốc có tác dụng hơn nhiều tiết học trên lớp, vì các em được tận mắt thấy cột mốc và nghe người giữ mốc kể chuyện. Thầy cũng lưu ý không biến chuyến đi thành buổi chấm điểm hay thi đua; mục tiêu là để các em hiểu và nhớ, không phải để so ai viết hay hơn.
Những điều không nên làm sau chuyến đi
Không đăng bài kiểu "đã chạm tay vào đất nước bạn" hay chụp cảnh bước chân qua đường biên làm trò vui. Những nội dung này dễ gây hiểu sai, và nếu thật sự đã bước qua thì đó là vi phạm quy định.
Không chia sẻ lộ trình đường mòn để người khác tự đi tới mốc mà không qua đồn biên phòng hay điểm đón khách. Một chỉ dẫn tưởng hữu ích có thể khiến người khác đi lạc vào vành đai, vùng cấm hoặc gặp nguy hiểm trên núi.
Cũng đừng vội đăng ngay khi vừa xuống núi, lúc còn mệt và nhớ chưa chính xác. Đợi về nhà, xem lại ảnh, kiểm tra tên tuyến, số mốc, tên xã, tỉnh hiện nay rồi hãy viết chú thích; một bài đăng đúng giúp người khác hiểu đúng.
Không mang đá, đất, cây cỏ từ quanh mốc về làm quà. Hãy mang về những thứ có ý nghĩa hơn: một bức ảnh đúng mực, vài dòng ghi chép về những người đang ngày đêm giữ đường biên, và câu chuyện kể lại cho con cháu. Nếu muốn góp sức cho vùng biên, hãy tìm hiểu các hoạt động chính thức của địa phương và tham gia qua kênh minh bạch.
Câu hỏi thường gặp
Có thể tự đi tới bất kỳ cột mốc nào không?
Không nên. Nhiều cột mốc nằm trong vành đai biên giới hoặc ở địa hình hiểm trở. Bạn nên chọn các mốc có tổ chức đón khách và liên hệ trước với đồn biên phòng phụ trách để được hướng dẫn lối đi được phép.
Có được chạm tay hay ôm cột mốc khi chụp ảnh không?
Bạn nên hỏi và làm theo hướng dẫn của cán bộ biên phòng tại chỗ. Nguyên tắc chung là không trèo, không ngồi, không tựa đẩy vào mốc, không viết vẽ và giữ thái độ trang nghiêm.
Mang một hòn đá ở chân mốc về làm kỷ niệm có sao không?
Không nên mang bất cứ thứ gì quanh mốc về. Đất đá quanh chân mốc góp phần giữ mốc ổn định, và việc lấy đi dù ít cũng là thói quen xấu khi nhiều người cùng làm.
Nên đi thăm cột mốc vào mùa nào?
Thường nên tránh mùa mưa lũ vì đường lên nhiều mốc trơn trượt, dễ sạt lở. Thời điểm cụ thể tuỳ từng vùng, bạn nên hỏi trước đồn biên phòng hoặc cơ quan du lịch của tỉnh.
Trường học muốn tổ chức cho học sinh đi thăm mốc cần làm gì?
Nhà trường nên liên hệ trước với đồn biên phòng và chính quyền xã, gửi danh sách học sinh, giáo viên, thống nhất lịch trình, phân công giáo viên phụ trách từng nhóm và chuẩn bị kỹ về an toàn.
Có được mang thiết bị bay để quay cảnh cột mốc không?
Việc bay thiết bị không người lái chịu quy định riêng và có thể bị hạn chế ở khu vực biên giới. Bạn cần tìm hiểu quy định và hỏi cơ quan có thẩm quyền trước, không tự bay tại mốc.