ChuQuyen.comChủ Quyền
Biên giới đất liền và cột mốc

Biên giới trên sông suối được xác định thế nào: dòng chảy, mốc hai bờ và điều cấm

Nhiều đoạn biên giới đất liền đi theo sông suối. Đường biên xác định theo văn kiện hai nước, mốc đặt hai bờ; vì sao cấm nắn dòng, kè bờ tự phát, khai thác cát trái phép.

Calm jade green river flowing between forested banks in a northern Vietnam valley, small wooden boat moored on the near shore, villagers washing vegetables from behind, morning light

Ở những đoạn biên giới đi theo sông suối, vị trí đường biên được xác định theo văn kiện hai nước đã ký, thường gắn với dòng chảy hoặc lạch chính của con sông, chứ không phải theo mép nước nhìn thấy mỗi mùa. Vì không thể cắm cột giữa dòng nước, người ta đặt mốc đôi hoặc mốc ba trên các bờ làm điểm đối chiếu. Luật Biên giới quốc gia cấm làm thay đổi dòng chảy tự nhiên của sông, suối biên giới.

Đoạn đi theo sông suối chiếm một phần đáng kể của biên giới đất liền. Chẳng hạn, theo số liệu báo chí chính thống, đường biên Việt Nam – Lào dài khoảng 2.337 km, trong đó hơn 300 km đi theo sông suối. Với người dân sống ven những con sông này, hiểu đúng quy định giúp tránh vi phạm vô ý trong những việc rất đời thường như kè bờ, lấy cát, thả lưới hay chèo đò.

Vì sao sông suối là ranh giới khó nhất

Trên núi, đường biên có thể đi theo đường phân thuỷ hay sống núi, những thứ hầu như không đổi qua hàng trăm năm. Sông suối thì khác: mỗi mùa lũ có thể xói lở bờ này, bồi bãi bờ kia, có khi đổi hẳn dòng. Nếu đường biên được hiểu đơn giản là "mép nước", thì mỗi trận lũ sẽ làm đường biên xê dịch, và việc người dân hai bên làm ăn trên bãi bồi sẽ trở thành tranh cãi không dứt.

Vì vậy các văn kiện về biên giới luôn mô tả cụ thể đường biên trên từng đoạn sông suối, kèm bản đồ, và quy định cách xử lý khi dòng chảy thay đổi. Mốc đôi, mốc ba đặt trên bờ là các điểm cố định giúp đo đạc lại khi cần. Người dân không cần biết chi tiết kỹ thuật này, nhưng cần nhớ một điều: không ai được tự ý tác động để làm dòng sông đổi hướng, vì việc đó ảnh hưởng tới chính dấu hiệu của đường biên.

Đây cũng là lý do sông suối biên giới thường được nhắc riêng trong các văn bản về quy chế biên giới giữa hai nước, với những điều khoản về sử dụng nước, đánh bắt, giao thông thuỷ và bảo vệ bờ.

Những việc thường ngày trên sông biên giới: được hay không

Bảng dưới gom các hoạt động người dân ven sông hay làm, kèm nguyên tắc chung. Quy định cụ thể ở mỗi đoạn sông có thể khác, nên khi không chắc hãy hỏi đồn biên phòng.

Hoạt độngNguyên tắc chungNên làm gì
Lấy nước tưới, tắm giặt ở bờ phía mìnhSinh hoạt bình thường của cư dânGiữ vệ sinh, không xả rác, hoá chất xuống sông
Kè bờ, đắp đập, đào kênh dẫn nướcCó thể làm thay đổi dòng chảy, bị cấm nếu tự phátHỏi đồn biên phòng và chính quyền xã trước khi làm
Khai thác cát, sỏiCần được cấp phép; khai thác trái phép làm sạt lở bờ, đổi dòngKhông tham gia, báo khi thấy khai thác trái phép
Đánh bắt cáTheo quy định của địa phương và thoả thuận hai bênHỏi rõ phạm vi được đánh bắt, không dùng chất nổ, xung điện
Chèo đò, bơi sang bờ bên kiaLà qua lại biên giới, chỉ được tại nơi cho phépKhông tự sang, kể cả chỉ vài phút
Trồng trọt trên bãi bồiBãi bồi có thể nằm ở bên này hoặc bên kia đường biênHỏi rõ trước khi canh tác bãi mới nổi

Dòng cuối cùng hay bị bỏ qua: một bãi bồi mới nổi sát bờ phía mình không mặc nhiên thuộc về phía mình. Việc xác định phải căn cứ văn kiện và hướng dẫn của cơ quan có thẩm quyền.

Hiểu đúng các mốc trên bờ sông

Mốc đôi là hai cột cùng số, mỗi bờ một cột. Đứng ở bờ phía Việt Nam, bạn nhìn thấy cột phía mình; cột kia ở bờ bên kia, thuộc lãnh thổ nước láng giềng. Đường biên nằm giữa, theo mô tả trong văn kiện.

Mốc ba là ba cột cùng số ở chỗ sông suối giao nhau. Khi một nhánh suối đổ vào con sông biên giới, ba bờ tạo thành ba vị trí cắm mốc. Mốc ba khác với điểm ngã ba biên giới của ba nước.

Mốc trên bờ có thể nằm khá xa mép nước. Để tránh bị lũ cuốn, mốc thường được đặt ở chỗ đất cao, vững. Đừng lấy khoảng cách từ mốc tới mép nước để suy ra vị trí đường biên.

Mốc ven sông dễ bị ảnh hưởng nhất. Xói lở bờ là nguyên nhân phổ biến làm mốc nghiêng hay bị đe doạ. Người dân ven sông là những người phát hiện sớm nhất; thấy bờ quanh mốc bị xói, hãy báo đồn biên phòng ngay.

Nguồn nước chung: giữ sạch là giữ cho cả hai bên

Một con sông biên giới là nguồn nước chung của cư dân hai bờ. Nước tưới ruộng, nước sinh hoạt, cá tôm của cả hai bên đều phụ thuộc vào cùng một dòng chảy. Vì vậy Luật Biên giới quốc gia và quy chế khu vực biên giới đều nhắc tới việc cấm làm cạn kiệt nguồn nước, gây ngập úng, gây ô nhiễm sông suối biên giới.

Với người dân, giữ sạch sông là những việc rất cụ thể: không đổ rác, xác gia súc xuống sông; không xả nước thải chăn nuôi trực tiếp ra suối; không rửa bình thuốc trừ sâu ở mép nước; không đánh bắt bằng chất độc. Với cơ sở sản xuất ven sông, việc xử lý nước thải đúng quy định còn quan trọng hơn, vì một sự cố ô nhiễm trên sông biên giới ảnh hưởng tới người dân cả hai nước.

Chị Hương, giáo viên tiểu học ở một xã ven sông tỉnh Đồng Tháp, tổ chức cho học sinh nhặt rác ven bờ phía thôn mỗi tháng một lần, kèm một câu chuyện ngắn: con sông này chảy qua nhiều nước rồi mới tới nhà mình, và từ nhà mình còn chảy tiếp ra biển. Các em hiểu rằng giữ sông sạch là việc chung, không phải chuyện của riêng ai.

Bốn câu hỏi trước khi làm bất cứ việc gì ở bờ sông biên giới

Khi định làm một việc gì đó chạm tới bờ hay lòng sông biên giới, từ dựng một cái chòi giữ vườn đến đặt ống bơm nước, bạn tự hỏi bốn câu sau:

  1. Việc này có làm thay đổi dòng chảy, xói lở hay bồi lấp bờ không? Nếu có hoặc không chắc, dừng lại hỏi.
  2. Chỗ mình làm có gần cột mốc, trong vành đai biên giới hay có biển báo gì không?
  3. Việc này có cần giấy phép không, như khai thác cát sỏi, xây công trình, đặt trạm bơm lớn?
  4. Mình đã hỏi đồn biên phòng và chính quyền xã chưa?

Chỉ cần một câu trả lời là có hoặc không chắc, việc đúng là hỏi trước. Thời gian chờ thường không lâu, và bạn tránh được nguy cơ phải tháo dỡ công trình hay bị xử lý vì vô ý vi phạm. Anh Dũng, một hộ trồng rau ven sông, từng định đặt máy bơm và đổ một bệ bê tông nhỏ sát mép nước; hỏi đồn biên phòng xong, anh được hướng dẫn đặt bệ lùi vào trong, vẫn bơm được nước mà không chạm tới bờ sông.

Một tình huống ở xã ven sông

Ông Hùng là trưởng thôn ở một xã ven sông biên giới tỉnh An Giang. Mùa nước năm ấy, bờ sông phía thôn bị xói mạnh, vài hộ lo mất đất vườn nên bàn nhau thuê máy đổ đá, đóng cừ kè bờ. Ông Hùng nhớ lời cán bộ biên phòng ở buổi họp thôn, đề nghị bà con dừng lại và cùng lên xã hỏi trước.

Cán bộ xã và đồn biên phòng xuống kiểm tra. Họ giải thích rằng kè tự phát có thể đẩy dòng chảy sang hướng khác, gây xói lở ở chỗ khác, và trên sông biên giới thì việc làm thay đổi dòng chảy là điều luật cấm. Các hộ được hướng dẫn những biện pháp tạm thời được phép để giữ đất, còn việc kè bờ lâu dài được đưa vào kế hoạch của địa phương, làm theo thiết kế và đúng thủ tục.

Bài học từ thôn của ông Hùng rất rõ: với sông biên giới, mọi công trình chạm tới bờ hay lòng sông đều nên bắt đầu bằng một câu hỏi tới đồn biên phòng. Chờ thêm vài ngày để làm đúng tốt hơn nhiều so với một công trình phải tháo dỡ sau đó và có thể khiến người làm bị xử lý.

Những điều nên dạy cho trẻ em sống ven sông biên giới

Trẻ em ven sông biên giới thường bơi lội, câu cá, chơi trên bãi bồi từ nhỏ. Phụ huynh và giáo viên có thể dặn các em những điều ngắn gọn sau:

  • Không bơi, không chèo thuyền sang bờ bên kia, dù bạn bè rủ hay thấy gần.
  • Không trèo lên, không viết vẽ, không ném đá vào cột mốc ven sông.
  • Không nhận đồ của người lạ nhờ mang qua sông.
  • Thấy cột mốc nghiêng, bờ quanh mốc sạt, về báo bố mẹ hoặc thầy cô.
  • Mùa lũ không ra bờ sông chơi; nước biên giới hay chảy xiết ở khúc quanh.

Nói với trẻ bằng giọng bình thường, như dặn chuyện an toàn hằng ngày, không cần giảng giải phức tạp. Các em hiểu nhanh khi được nghe kèm một câu lý do: "bờ bên kia là nước khác, muốn sang phải đi cửa khẩu như người lớn".

Những điều không nên suy diễn

Không nên coi đường biên là mép nước bạn nhìn thấy hôm nay. Mép nước thay đổi theo mùa, còn đường biên theo văn kiện. Nếu thấy sông đổi dòng sau lũ, đó là việc của cơ quan có thẩm quyền hai bên kiểm tra và xử lý theo thoả thuận; người dân không tự kết luận rằng "đất mình bị mất" hay "đất mình được thêm".

Cũng không nên lan truyền những đoạn video quay cảnh xói lở, bãi bồi kèm lời bình suy đoán về chủ quyền. Hiện tượng tự nhiên trên sông là chuyện bình thường ở mọi con sông; việc quản lý đã có cơ chế giữa hai nước.

Điều đáng làm là giữ gìn: không xả rác, không khai thác cát trái phép, không đánh bắt bằng chất nổ hay xung điện, báo tin khi thấy bất thường. Một con sông sạch, bờ ổn định là điều tốt cho người dân cả hai bên và cho chính các cột mốc đang đứng trên bờ.

Câu hỏi thường gặp

Đường biên giới trên sông nằm ở đâu?

Vị trí đường biên trên mỗi đoạn sông suối được xác định theo văn kiện hai nước đã ký, thường gắn với dòng chảy hoặc lạch chính của sông. Mốc đôi, mốc ba đặt trên bờ là các điểm cố định để đối chiếu.

Tự kè bờ sông biên giới có bị cấm không?

Việc kè bờ, đắp đập tự phát có thể làm thay đổi dòng chảy tự nhiên của sông biên giới, điều mà Luật Biên giới quốc gia cấm. Trước khi làm, người dân cần hỏi đồn biên phòng và chính quyền xã.

Sông đổi dòng sau lũ thì đường biên có đổi theo không?

Cách xử lý khi dòng chảy thay đổi được quy định trong văn kiện giữa hai nước và do cơ quan có thẩm quyền hai bên cùng kiểm tra. Người dân không tự suy ra đường biên mới từ mép nước sau lũ.

Người dân có được đánh cá trên sông biên giới không?

Việc đánh bắt theo quy định của địa phương và thoả thuận giữa hai bên. Người dân nên hỏi rõ phạm vi được phép, tuyệt đối không dùng chất nổ, xung điện và không sang bờ bên kia khi chưa được phép.

Chèo đò sang bờ bên kia vài phút có sao không?

Có. Sang bờ bên kia là qua lại biên giới, chỉ được phép tại cửa khẩu hoặc nơi được phép. Qua lại ở chỗ khác, dù chỉ vài phút, vẫn là qua lại trái phép biên giới.

Đường biên Việt Nam – Lào có bao nhiêu phần đi theo sông suối?

Theo số liệu được báo chí chính thống công bố, đường biên Việt Nam – Lào dài khoảng 2.337 km, trong đó hơn 300 km đi theo sông suối, phần còn lại là trên bộ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138