Hướng dẫn học sinh viết thư cho người giữ biển nên đi theo năm phần ngắn: chào hỏi, giới thiệu bản thân, điều em biết hoặc tưởng tượng về công việc của người nhận, lời cảm ơn cụ thể, và lời chúc; thư gom lại qua nhà trường, đoàn, đội hoặc đơn vị kết nghĩa để gửi theo kênh chính thức, không gửi tự do theo địa chỉ tìm trên mạng. Một lá thư chân thành dài nửa trang có giá trị hơn một bài văn mẫu chép lại.
Bài này dành cho giáo viên chủ nhiệm, tổng phụ trách đội, bí thư đoàn trường và phụ huynh. Phần dưới gợi ý người nhận phù hợp, bố cục và câu mẫu theo lứa tuổi, những điều không nên viết, cách gói và gửi thư để thư đến nơi, và cách nói với học sinh khi không có hồi âm.
Viết cho ai: người nhận và điều nên nhắc
Không chỉ có chiến sĩ ở đảo xa mới là người giữ biển. Chọn người nhận gần với trải nghiệm của học sinh giúp thư bớt sáo.
| Người nhận | Hợp với lứa | Điều học sinh có thể nhắc đến |
|---|---|---|
| Cán bộ, chiến sĩ hải quân ở các đảo | Lớp 3 trở lên | Nỗi nhớ nhà khi xa đất liền, cây xanh trên đảo, ngày Tết xa gia đình |
| Cán bộ, chiến sĩ biên phòng ở đồn gần trường | Mọi lứa | Những lần các chú đến trường, giúp dân trong mùa mưa bão |
| Người trông hải đăng | Lớp 3 trở lên | Ngọn đèn sáng suốt đêm cho tàu thuyền, công việc lặng lẽ |
| Ngư dân bám biển, có thể là người thân | Mọi lứa | Chuyến biển dài ngày, con cá trên mâm cơm, mong bố, chú bình an |
| Học sinh ở trường trên đảo | Lớp 4 trở lên | Kể về trường mình, hỏi các bạn học thế nào, chơi gì |
| Lực lượng kiểm ngư, cảnh sát biển | Lớp 6 trở lên | Việc hỗ trợ ngư dân, cứu nạn trên biển ở mức em biết |
Với học sinh nhỏ, viết cho người cụ thể dễ hơn viết cho “các chú bộ đội” chung chung. Nếu trường có đơn vị kết nghĩa, đó là người nhận tự nhiên nhất vì thư chắc chắn đến tay.
Ở các tỉnh không giáp biển như Lâm Đồng hay Tuyên Quang, học sinh vẫn viết được: người nhận có thể là chiến sĩ biên phòng ở tuyến biên giới đất liền, hoặc các bạn học sinh ở một trường trên đảo. Điều quan trọng là học sinh hình dung được một con người cụ thể, không phải một khẩu hiệu.
Bố cục năm phần của một lá thư
Bố cục này dùng được từ lớp 3 đến lớp 9; học sinh nhỏ viết mỗi phần một câu, học sinh lớn viết mỗi phần vài câu.
- Chào hỏi. Gọi người nhận đúng cách: “Kính gửi các chú cán bộ, chiến sĩ…”, “Bác ngư dân thân mến…”. Với người thân, viết như nói chuyện ở nhà.
- Giới thiệu bản thân. Tên, lớp, trường, tỉnh. Không ghi địa chỉ nhà riêng hay số điện thoại; tên trường là đủ để hồi âm nếu có.
- Điều em biết hoặc tưởng tượng. Một chi tiết cụ thể về công việc của người nhận: “Cô giáo kể các chú phải tự trồng rau vì trên đảo ít đất”, “Em nghe bố kể có chuyến biển đi hai mươi ngày”.
- Lời cảm ơn cụ thể. Cảm ơn vì một việc rõ ràng: “Nhờ các chú mà bố em yên tâm đánh cá”, thay vì chỉ viết “cảm ơn các chú rất nhiều”.
- Lời chúc và ký tên. Chúc sức khoẻ, bình an, sớm được về thăm nhà; ký tên kèm lớp.
Có thể thêm một tái bút ngắn hoặc một hình vẽ nhỏ ở cuối thư. Với nhiều người nhận, hình vẽ của trẻ là thứ họ giữ lâu nhất.
Câu mẫu theo lứa tuổi
Lớp 3–4: “Em là Hà, học lớp 3 ở Nghệ An. Cô giáo kể ngoài đảo có nhiều gió, các chú phải trồng rau trong thùng xốp. Em cảm ơn các chú đã giữ biển để bố em đi đánh cá. Em chúc các chú khoẻ và ăn Tết vui.” Câu ngắn, mỗi câu một ý.
Lớp 5–6: “Em vừa học bài về các vùng biển và biết lãnh hải rộng 12 hải lý tính từ đường cơ sở. Em đã đi bộ thử một hải lý quanh sân trường, mệt lắm, nên em hiểu biển mình rộng thế nào và các chú vất vả ra sao.” Gắn kiến thức vừa học với cảm nhận của em.
Lớp 7–9: “Có lúc em nghĩ về việc ăn một bữa Tết xa nhà hàng trăm hải lý, không biết các chú nhớ món gì nhất. Ở quê em, mẹ hay gói bánh chưng từ hai mươi tám Tết…” Học sinh lớn có thể kể chuyện đời thường để tạo cảm giác gần gũi.
Viết cho người thân đi biển: “Bố ơi, hôm nay con học về hải đăng. Con nghĩ mỗi lần bố thấy đèn hải đăng là bố sắp về đến nhà. Con và mẹ đợi bố.” Đây là thư đọc trong gia đình, không cần gửi đi đâu.
Một lưu ý cho cô: Đừng phát văn mẫu cho học sinh chép. Có thể đọc to một thư mẫu để các em hình dung, rồi cất đi và để các em tự viết.
Những điều không nên viết
Thư gửi người giữ biển, giữ đất cần chân thành nhưng cũng cần đúng mực. Cô nên dặn trước và đọc lại thư trước khi gom.
- Không hỏi về vị trí đơn vị, vũ khí, lịch trực, số người. Đó là thông tin người nhận không được phép chia sẻ, và học sinh cũng không cần biết.
- Không dùng lời lẽ thù hằn hay xúc phạm bất kỳ quốc gia, dân tộc nào. Thư là lời cảm ơn và động viên, không phải nơi bày tỏ giận dữ.
- Không viết về chuyện nguy hiểm, mất mát một cách nặng nề. Người nhận đang làm việc xa nhà, điều họ cần là niềm vui và tin bình yên từ đất liền.
- Không ghi địa chỉ nhà, số điện thoại của học sinh, không gửi ảnh chân dung cá nhân. Thông tin của trẻ cần được giữ riêng tư, kể cả khi người nhận đáng tin.
- Không kèm tiền hay quà có giá trị. Nếu trường muốn gửi quà, làm theo hướng dẫn của đơn vị nhận và kênh chính thức, có biên nhận rõ ràng.
Đọc lại thư không nhằm sửa câu văn của trẻ, mà chỉ để chắc không có thông tin riêng tư hay lời lẽ không phù hợp. Lỗi chính tả nhỏ có thể để nguyên; đó là nét riêng của thư trẻ em.
Một đợt viết thư ở trường THCS tại Nghệ An
Trường của cô Thuỷ, bí thư đoàn một trường trung học cơ sở ven biển Nghệ An, có kết nghĩa với một đồn biên phòng gần đó. Mỗi năm, vào dịp Ngày Biên phòng toàn dân 3/3, đoàn trường tổ chức viết thư. Năm nay cô làm khác: không giao cả trường viết cùng một đề, mà để mỗi lớp chọn một người nhận trong danh sách gồm các chú biên phòng của đồn kết nghĩa, người trông hải đăng, và các bạn học sinh ở một trường trên đảo mà đồn giới thiệu kênh liên lạc.
Trong một tiết sinh hoạt, giáo viên chủ nhiệm đọc to một thư mẫu, rồi cho học sinh mười phút kể với bạn bên cạnh điều em muốn nói. Sau đó các em viết trên giấy viết thư thường, có em vẽ thêm. Ban chấp hành chi đoàn từng lớp đọc lại để loại thông tin riêng tư, rồi gom thành từng bó, ghi tên lớp bên ngoài.
Thư cho các chú biên phòng được cô trao tận tay trong buổi giao lưu ở trường. Thư cho học sinh trên đảo được gửi theo đường mà đồn hướng dẫn. Hai tháng sau, trường nhận được một bức thư hồi âm chung kèm ảnh lớp học trên đảo. Cô đọc to dưới cờ, và đó là lần hiếm hoi cả trường im lặng lắng nghe.
Gói thư và gửi để thư đến nơi
Thư viết xong mà không đến tay người nhận là đáng tiếc nhất. Các bước sau giúp giảm rủi ro thất lạc.
- Xác định kênh gửi trước khi cho học sinh viết: đơn vị kết nghĩa, đoàn công tác có thông báo nhận thư, hay hoạt động do phòng giáo dục, đoàn thanh niên cấp trên tổ chức.
- Hỏi đơn vị nhận về quy cách: thư rời hay đóng thành tập, có giới hạn số lượng, có nhận kèm tranh vẽ không.
- Gom thư theo lớp, cho vào túi nhựa kín chống ẩm nếu thư đi đường biển, ghi tên trường và số lượng bên ngoài.
- Ghi lại danh sách đã gửi: ngày gửi, kênh gửi, số thư, người nhận chuyển. Danh sách này giúp trường biết thư đã đi đâu khi học sinh hỏi.
- Chụp ảnh vài lá thư tiêu biểu (che tên nếu cần) để lưu làm tư liệu hoạt động của trường.
Không nên đăng toàn bộ thư của học sinh lên mạng xã hội. Nếu muốn chia sẻ, chọn vài đoạn, bỏ tên đầy đủ và hỏi ý phụ huynh trước.
Khi không có hồi âm
Phần lớn thư gửi đi sẽ không có hồi âm riêng, và học sinh cần được nói trước điều đó để không thất vọng. Người nhận làm việc trong điều kiện bận rộn, có khi nhận hàng trăm lá thư cùng lúc; thư từ đất liền đến tay họ vẫn được đọc, được truyền tay, được giữ lại, dù không có lời đáp.
Cô nên nói với học sinh: “Thư của các em giống như một ngọn đèn nhỏ. Người nhìn thấy đèn không cần quay lại nói cảm ơn, nhưng họ thấy ấm lòng vì biết có người nghĩ đến mình.” Cách nói đó giúp trẻ hiểu viết thư là cho đi, không phải trao đổi.
Nếu có hồi âm chung, đọc to trước lớp hoặc dưới cờ và dán ở góc biển đảo. Nếu có hồi âm riêng cho một em, để em đọc trước, rồi hỏi em có muốn chia sẻ với lớp không. Dù có hồi âm hay không, cuối đợt nên dành vài phút để học sinh nói cảm nghĩ khi viết thư; đó mới là phần học sinh mang theo lâu nhất.
Câu hỏi thường gặp
Viết thư gửi chiến sĩ Trường Sa thì gửi qua đâu?
Gửi qua nhà trường, đoàn thanh niên, đội thiếu niên hoặc các đoàn công tác có thông báo nhận thư chính thức. Không tự gửi theo địa chỉ tìm thấy trên mạng, vì dễ thất lạc và không bảo đảm đến đúng người.
Học sinh lớp mấy thì tự viết thư được?
Từ lớp 3 học sinh có thể tự viết vài câu theo bố cục năm phần. Học sinh nhỏ hơn có thể vẽ tranh và đọc cho cô hoặc bố mẹ viết hộ một hai câu bên dưới tranh.
Có nên ghi địa chỉ nhà vào thư để được hồi âm không?
Không nên. Chỉ ghi tên, lớp và tên trường; nếu người nhận muốn hồi âm, họ sẽ gửi về trường. Địa chỉ nhà và số điện thoại của trẻ cần được giữ riêng tư.
Thư gửi người giữ biển nên dài bao nhiêu?
Nửa trang đến một trang giấy là vừa. Thư ngắn mà có một chi tiết thật, một lời cảm ơn cụ thể, thường được nhớ lâu hơn thư dài chép theo mẫu.
Có thể gửi kèm quà cho chiến sĩ hải đảo không?
Chỉ khi đơn vị nhận hoặc đoàn công tác có hướng dẫn chính thức về loại quà và cách gửi, có biên nhận rõ ràng. Không gửi tiền mặt và không quyên góp qua tài khoản cá nhân không rõ nguồn.
Học sinh muốn viết về chiến tranh trên biển trong thư thì sao?
Có thể bày tỏ lòng biết ơn với những người đã hy sinh, nhưng nên viết nhẹ nhàng, không kể chi tiết đau thương và không dùng lời lẽ thù hằn. Thư nên hướng đến lời động viên cho người đang làm việc.