ChuQuyen.comChủ Quyền
Dạy trẻ về chủ quyền

Vẽ tranh đề tài biển đảo cho học sinh: ý tưởng, chất liệu, nhận xét không chấm điểm

Gợi ý ý tưởng vẽ tranh biển đảo theo lứa tuổi để tranh không na ná nhau, chất liệu rẻ, các bước tổ chức hai tiết và câu nhận xét khích lệ thay cho điểm số.

Two schoolchildren painting watercolor waves and a small green island on large paper at a low table, brushes and water jars, warm afternoon light, overhead angle

Để tranh đề tài biển đảo của học sinh không na ná nhau, hãy bắt đầu từ một câu hỏi gần gũi thay vì một mẫu có sẵn: biển quê em có gì, một ngày của bác ngư dân thế nào, dưới rạn san hô có những ai, ngọn hải đăng nhìn thấy gì vào ban đêm. Mỗi em chọn một câu, vẽ bằng chất liệu mình thích, và được nhận xét bằng lời nói cụ thể về điều em đã làm được chứ không bằng điểm số.

Bài này dành cho giáo viên mỹ thuật, giáo viên chủ nhiệm và phụ huynh muốn tổ chức một buổi vẽ tranh biển đảo, ở lớp hay ở nhà. Phần dưới có bảng ý tưởng theo lứa tuổi, chất liệu rẻ, các bước tổ chức trong hai tiết, những chỗ hay vẽ sai, mẫu câu nhận xét, và cách trưng bày hay gửi tranh dự thi qua nhà trường.

Vì sao tranh biển đảo hay giống nhau

Ai từng chấm một đợt tranh biển đảo ở trường đều thấy cảnh quen: một ngọn hải đăng ở giữa, sóng xanh hai bên, một con tàu, mặt trời góc trên và một dòng khẩu hiệu viết bằng bút dạ. Không phải học sinh thiếu sáng tạo, mà vì các em được cho xem một bức mẫu trước khi vẽ, hoặc chỉ nhận một đề bài rất rộng như “Em yêu biển đảo” mà không có điểm tựa nào để nghĩ tiếp.

Khi đề bài rộng, trẻ chọn hình ảnh an toàn nhất, thứ đã thấy nhiều lần trên tranh của anh chị. Khi đề bài là một câu hỏi cụ thể, trẻ buộc phải nhớ lại trải nghiệm của mình: lần theo bố ra bến cá, lần thấy rùa biển ở thuỷ cung, bữa cơm có cá biển, chuyến đò ra đảo. Từ đó tranh tự nhiên khác nhau.

Vì vậy việc quan trọng nhất của giáo viên không phải dạy kỹ thuật vẽ sóng, mà là dành năm đến mười phút đầu buổi để học sinh kể. Kể xong mới vẽ. Bức tranh đẹp nhất thường là bức có một chi tiết chỉ em đó có, như chiếc nón của mẹ phơi trên mạn thuyền hay đàn chim đậu trên cột buồm.

Ý tưởng theo lứa tuổi

Mỗi lứa tuổi hợp với một kiểu câu hỏi. Bảng sau gợi ý câu hỏi khơi ý tưởng và những hình ảnh học sinh thường tìm ra.

LứaCâu hỏi khơi ýHình ảnh học sinh hay chọn
Mẫu giáo lớn, lớp 1–2Ở biển em thích nhất cái gì?Vỏ ốc, con cua, lâu đài cát, thuyền thúng, cánh diều trên bãi biển
Lớp 3–5Một ngày của người làm việc trên biển thế nào?Ngư dân kéo lưới lúc bình minh, người trông hải đăng lau đèn, cô giáo trên đảo đứng lớp
Lớp 3–5Dưới mặt nước biển có gì?Rạn san hô, cá nhiều màu, rùa biển, cỏ biển
Lớp 6–9Đảo nhìn từ trên cao trông ra sao?Hòn đảo xanh với bờ cát trắng, làng chài nhỏ, đường mòn giữa rừng phi lao
Lớp 6–9Biển quê em sẽ đẹp hơn nếu…?Bãi biển sạch, học sinh nhặt rác, hàng cây chắn gió mới trồng
Lớp 10–12Một khoảnh khắc lặng của người giữ biểnBóng người nhìn ra khơi lúc hoàng hôn, bữa cơm trên tàu, thư nhà đọc dưới đèn

Có thể đưa ra hai đến ba câu hỏi để học sinh tự chọn. Không nên chọn sẵn câu cho cả lớp, vì sẽ quay về tình trạng tranh giống nhau.

Chất liệu rẻ và cách chọn

Không cần chất liệu đắt. Điều đáng cân nhắc là chất liệu nào hợp với độ tuổi và thời gian của buổi vẽ.

  • Sáp màu và bút chì màu: hợp mẫu giáo và lớp 1–2; khô ngay, ít bẩn, dễ thu dọn. Mẹo: dùng sáp trắng vẽ sóng trước rồi quét màu nước xanh lên, sóng trắng sẽ hiện ra rất đẹp.
  • Màu nước: hợp lớp 3 trở lên; vẽ biển và bầu trời rất tự nhiên nhưng cần giấy dày, khăn lau và thời gian chờ khô.
  • Màu bột, màu poster: hợp lớp 5 trở lên, cho màu đậm, phủ được nền lớn, thích hợp tranh dự thi khổ A3.
  • Xé dán giấy màu: hợp mọi lứa, đặc biệt các em ngại vẽ; xé giấy xanh nhiều sắc độ thành sóng, giấy vàng làm bãi cát.
  • Vật liệu tái chế: nắp chai làm phao, vải vụn làm cánh buồm, cát thật rắc lên hồ dán làm bãi biển; vừa đẹp vừa gắn được thông điệp giữ biển sạch.

Nếu tranh dùng để dự thi, đọc kỹ thể lệ về khổ giấy và chất liệu do ban tổ chức đưa ra; mỗi cuộc thi quy định khác nhau, không nên đoán.

Một điều nhỏ mà hay quên: chuẩn bị đủ khăn lau, giấy lót bàn và một xô nước rửa cọ cho mỗi tổ. Buổi vẽ màu nước không có khăn lau thường kết thúc bằng mười phút dọn dẹp và vài bức tranh bị nhoè. Với lớp đông, chia màu theo tổ, mỗi tổ một khay, để học sinh không phải đi lại giữa lớp và va vào tranh của bạn.

Tổ chức buổi vẽ trong hai tiết

Hai tiết liền khoảng 70 phút là vừa cho một bức tranh hoàn chỉnh ở bậc tiểu học và trung học cơ sở.

  1. Mười phút đầu: cô chiếu bốn đến sáu ảnh phong cảnh biển đảo, người lao động trên biển, rạn san hô; không chiếu tranh mẫu của học sinh khác.
  2. Mười phút tiếp: học sinh kể theo cặp về một lần đi biển, một món ăn từ biển, một người thân làm nghề biển; ai chưa từng đi biển thì kể điều em tưởng tượng.
  3. Năm phút: mỗi em chọn một câu hỏi trên bảng và phác nhanh bố cục bằng bút chì: cái gì to nhất, nằm ở đâu.
  4. Bốn mươi phút: vẽ và tô màu; cô đi quanh lớp, hỏi “Chỗ này là gì?” thay vì sửa tranh hộ.
  5. Năm phút cuối: học sinh đặt tên cho tranh và viết một câu kể tranh nói về điều gì ở mặt sau.

Câu kể ở mặt sau rất có ích: khi trưng bày, người xem hiểu được ý của trẻ, và cô có cơ sở để nhận xét đúng điều em muốn thể hiện.

Chỗ hay vẽ sai và cách gợi ý sửa

Vẽ bản đồ có đường kẻ. Nhiều em muốn vẽ bản đồ Việt Nam kèm hai quần đảo, nhưng vẽ tay dễ thiếu hoặc lệch vị trí. Với tranh, nên gợi ý vẽ cảnh thật thay vì bản đồ; nếu em vẫn muốn vẽ bản đồ, cho em nhìn bản đồ trong sách giáo khoa Địa lý và nhắc vẽ đủ hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa.

Vẽ vũ khí, cảnh giao tranh. Học sinh nam lớn hay vẽ tàu chiến, súng. Gợi ý nhẹ nhàng chuyển sang cảnh người lính đứng gác, chăm rau trên đảo, dạy học cho trẻ em đảo; tranh vừa giữ hình ảnh người lính vừa hợp tinh thần gìn giữ hoà bình.

Viết khẩu hiệu dài, sai chính tả. Chữ trên tranh thường làm hỏng bố cục. Khuyên học sinh để tranh tự nói, nếu cần thì viết tên tranh ở mặt sau; nếu cuộc thi cho phép chữ, cô kiểm chính tả trước khi em viết bằng bút mực.

Sóng và trời cùng một màu xanh. Gợi ý em pha nhiều sắc xanh: biển gần bờ xanh lục nhạt, ngoài khơi xanh thẫm, trời xanh nhạt hơn nước. Chỉ một gợi ý này đã làm tranh có chiều sâu.

Người quá nhỏ, mất hút giữa biển. Hỏi em “Người này đang làm gì?” để em vẽ to nhân vật hơn, thấy rõ động tác như kéo lưới, vá lưới, phơi cá.

Nhận xét bằng lời thay cho điểm số

Ở chủ đề tình yêu quê hương, điểm số hay giải thưởng dễ biến một bức tranh thành chuyện hơn thua. Lời nhận xét cụ thể có tác dụng tốt hơn nhiều, vì nó cho trẻ biết em đã làm được gì và có thể thử gì lần sau. Một câu nhận xét tốt có ba phần: điều em làm được, một chi tiết riêng cô thích, một gợi ý nhỏ cho lần sau.

Ví dụ, em Minh lớp 4 ở Cà Mau vẽ cảnh bố đi biển về, mẹ đứng ở bến. Cô viết: “Em vẽ được cảnh đón người đi biển về rất ấm áp. Cô thích chiếc nón mẹ cầm trên tay, nhìn là biết mẹ đã chờ lâu. Lần sau em thử tô bầu trời lúc chiều màu cam nhạt xem sao.” Câu nhận xét không có chữ “đẹp” chung chung, không có con số.

Những câu nên tránh: “Tranh này xấu quá”, “Bạn kia vẽ đẹp hơn em”, “Chưa đúng chủ đề”. Nếu tranh thật sự lạc đề, hỏi em câu kể ở mặt sau; rất thường khi em có một ý riêng mà người lớn không nhìn ra ngay.

Trưng bày tranh và gửi tranh dự thi

Tranh vẽ xong mà chỉ nằm trong ngăn bàn thì công sức của học sinh mất một nửa. Cách trưng bày đơn giản nhất là căng hai sợi dây dọc hành lang, kẹp tranh bằng kẹp gỗ, mỗi bức kèm câu kể tranh học sinh đã viết ở mặt sau, chép ra một mẩu giấy nhỏ dán bên dưới. Nên treo đủ tranh của cả lớp, không chỉ chọn vài bức đẹp, để em nào cũng thấy tranh mình được người khác nhìn.

Với tranh gửi dự thi, có vài việc cần làm cẩn thận. Thứ nhất, chỉ gửi qua kênh có thông báo chính thức của nhà trường, đội thiếu niên, đoàn thanh niên hay cơ quan tổ chức; mỗi cuộc thi có thể lệ riêng về khổ giấy, chất liệu, độ tuổi và cách ghi thông tin sau tranh, nên đọc trọn thể lệ trước khi cho học sinh vẽ. Thứ hai, chụp ảnh lưu lại tranh trước khi gửi, vì tranh dự thi thường không được trả lại. Thứ ba, hỏi ý học sinh và phụ huynh trước khi gửi, nhất là khi thể lệ cho phép ban tổ chức dùng tranh vào ấn phẩm.

Một cách trưng bày nhiều trường làm hiệu quả là mời phụ huynh đến xem tranh vào buổi họp cuối kỳ. Học sinh đứng cạnh tranh của mình, kể cho bố mẹ nghe tranh nói về điều gì. Khoảnh khắc đó với trẻ thường đáng nhớ hơn mọi giải thưởng.

Câu hỏi thường gặp

Học sinh lớp 1 vẽ tranh biển đảo đơn giản thế nào?

Cho em vẽ thứ mình thích nhất ở biển như vỏ ốc, con cua, chiếc thuyền, bằng sáp màu trên giấy khổ A4. Một hình to ở giữa và màu xanh của biển là đủ; không cần bố cục phức tạp.

Có nên vẽ bản đồ Việt Nam trong tranh biển đảo không?

Có thể, nhưng nên nhìn bản đồ trong sách giáo khoa và vẽ đủ hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa. Với học sinh nhỏ, vẽ cảnh thật dễ hơn và ít sai hơn vẽ bản đồ bằng tay.

Tranh biển đảo có nên vẽ người lính không?

Nên, nếu học sinh muốn. Gợi ý vẽ người lính trong sinh hoạt thời bình như đứng gác nhìn ra biển, trồng rau, chơi với trẻ em trên đảo, thay vì cảnh vũ khí hay giao tranh.

Gửi tranh dự thi vẽ biển đảo qua đâu?

Gửi qua nhà trường, đội thiếu niên hoặc đoàn thanh niên theo thông báo chính thức của ban tổ chức. Đọc kỹ thể lệ về khổ giấy, chất liệu, thời hạn; không gửi qua trang mạng không rõ đơn vị tổ chức.

Làm sao để tranh của cả lớp không giống nhau?

Không cho xem tranh mẫu trước khi vẽ, dành thời gian cho học sinh kể trải nghiệm của mình, và đưa ra vài câu hỏi cụ thể để mỗi em tự chọn thay vì một đề bài chung.

Phụ huynh vẽ cùng con ở nhà nên làm gì?

Kể cho con nghe một chuyến đi biển của gia đình, để con tự chọn cảnh muốn vẽ, chuẩn bị giấy và màu, rồi ngồi cạnh hỏi chuyện. Không vẽ hộ con, kể cả khi con vẽ chưa khéo.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138