Ngày 3 tháng 3 hằng năm vừa là ngày truyền thống của Bộ đội Biên phòng, vừa là Ngày Biên phòng toàn dân. Ý nghĩa của ngày này nằm ở hai chữ "toàn dân": giữ biên giới không chỉ là việc của người mặc quân phục mà là việc của mọi người dân, từ bản làng sát cột mốc đến lớp học ở thành phố.
Vì thế, hoạt động hay nhất cho ngày 3/3 không phải là một buổi mít tinh dài, mà là những việc nhỏ có thật: một tiết sinh hoạt giúp học sinh hiểu đường biên giới là gì, một buổi người dân trong xã cùng làm đường ra khu vực cột mốc, một lá thư gửi đồn biên phòng kết nghĩa. Phần dưới giải thích nguồn gốc ngày này ở mức cần biết, rồi đi thẳng vào cách tổ chức cho từng nơi.
Ngày 3/3 bắt nguồn từ đâu và vì sao gọi là "toàn dân"
Ngày 3/3/1959 là ngày thành lập lực lượng tiền thân của Bộ đội Biên phòng ngày nay, nên 3/3 được lấy làm ngày truyền thống của lực lượng này. Đến năm 1989, Hội đồng Bộ trưởng (nay là Chính phủ) quyết định lấy chính ngày 3/3 hằng năm làm Ngày Biên phòng toàn dân. Luật Biên phòng Việt Nam năm 2020, có hiệu lực từ ngày 1/1/2022, tiếp tục ghi nhận 3/3 vừa là ngày truyền thống của Bộ đội Biên phòng vừa là Ngày Biên phòng toàn dân.
Chữ "toàn dân" có nội dung cụ thể chứ không phải khẩu hiệu. Đường biên giới đất liền của Việt Nam dài hàng nghìn cây số, đi qua núi cao, rừng sâu, sông suối; người dân sống dọc tuyến là những người nhìn thấy đường biên mỗi ngày. Họ biết cột mốc nào vừa bị cây đổ che khuất, lối mòn nào có người lạ qua lại, con suối nào đổi dòng sau mùa lũ. Khi người dân hiểu luật và cùng giữ, đường biên được giữ chắc hơn bất kỳ lực lượng chuyên trách nào làm một mình.
Bài này không kể lại lịch sử lực lượng biên phòng hay các cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới, đó là chủ đề riêng. Ở đây chỉ dừng ở điều người tổ chức hoạt động cần nắm: ngày 3/3 có hai tên gọi, và tên gọi "toàn dân" là lời mời mỗi người tự hỏi mình làm được gì.
Ai làm gì trong ngày 3/3: bảng phân vai gợi ý
Cùng một ngày nhưng mỗi nơi có việc phù hợp khác nhau. Bảng dưới giúp bạn chọn đúng việc cho đơn vị mình, tránh cảnh trường ở đồng bằng cũng tổ chức "tuần tra đường biên" theo kiểu hình thức.
| Nơi tổ chức | Việc thiết thực | Việc nên tránh |
|---|---|---|
| Trường học ở xã biên giới | Mời cán bộ đồn biên phòng nói chuyện 20 phút về cột mốc gần trường; học sinh cùng dọn vệ sinh đường làng, trồng cây | Đưa học sinh tự đi lên khu vực cột mốc khi chưa có hướng dẫn của đồn |
| Trường học ở đồng bằng, thành phố | Tiết sinh hoạt tìm hiểu ba tuyến biên giới đất liền; viết thư cho một đồn biên phòng kết nghĩa qua đường của trường | Bắt học sinh học thuộc số liệu dài, chấm điểm thi đua theo số trang chép |
| Xã, thôn bản biên giới | Ngày hội biên phòng toàn dân: ký cam kết tự quản đường biên, làm đường, sửa nhà cho hộ khó khăn | Tổ chức kéo dài, bắt người dân bỏ ngày làm nương mà không có nội dung |
| Cơ quan, doanh nghiệp | Một buổi nói chuyện ngắn, ủng hộ hiện vật cho trường vùng biên qua kênh có văn bản | Thu tiền mặt qua tài khoản cá nhân, không công khai |
| Gia đình | Cùng con xem một phóng sự chính thống về đời sống đồn biên phòng, trò chuyện về nghề này | Chia sẻ lên mạng những clip không rõ nguồn về "biên giới nóng" |
Điểm chung của cột giữa là việc nào cũng có người làm cụ thể, có sản phẩm cụ thể sau buổi đó. Cột phải là những việc thường gặp nhưng không để lại gì ngoài ảnh chụp, hoặc tệ hơn là gây rủi ro cho học sinh và người dân.
Tổ chức tiết sinh hoạt 3/3 cho một lớp THCS trong 45 phút
Cô Hằng, giáo viên chủ nhiệm lớp 8 ở Hải Phòng, chưa từng lên vùng biên giới. Cô vẫn tổ chức được một tiết 3/3 đâu ra đấy theo trình tự dưới đây.
- Năm phút đầu: hỏi lớp "Ngày 3/3 có mấy tên gọi?" và để các em đoán. Sau đó cô nói rõ hai tên gọi, ghi lên bảng năm 1959 và năm 1989, không thêm số liệu khác.
- Mười phút: giới thiệu ba tuyến biên giới đất liền của Việt Nam với Trung Quốc, Lào, Campuchia. Dùng quả địa cầu hoặc bản đồ hành chính chuẩn trong sách giáo khoa, không in bản đồ lấy từ mạng.
- Mười phút: chia lớp thành ba nhóm, mỗi nhóm chọn một tuyến, tìm trong sách giáo khoa Địa lý tên hai tỉnh có đường biên giới trên tuyến đó và một nét về địa hình ở đó.
- Mười phút: cả lớp cùng viết một lá thư chung gửi cán bộ một đồn biên phòng, mỗi em góp một câu. Thư gửi qua nhà trường hoặc Đoàn, Đội, không gửi tự phát.
- Mười phút cuối: mỗi em ghi một câu trả lời cho câu hỏi "Một học sinh ở Hải Phòng có thể làm gì cho biên giới?". Cô đọc vài câu, không chấm điểm.
Tiết học này không cần máy chiếu, không cần khách mời, nhưng học sinh ra về với ba điều chắc chắn: tên gọi đúng của ngày 3/3, ba nước có chung đường biên giới đất liền với Việt Nam, và một việc nhỏ mình đã làm.
Ở xã biên giới: những hoạt động người dân thấy có ích
Làm cùng, không chỉ nghe. Ở nhiều xã biên giới, Ngày hội biên phòng toàn dân gắn với việc cụ thể như sửa đường liên thôn, phát quang lối đi, làm nhà cho hộ khó khăn. Người dân nhớ ngày hội vì con đường đi lại dễ hơn chứ không vì bài diễn văn.
Ký cam kết tự quản nhưng phải giải thích từng dòng. Mô hình tổ tự quản đường biên, cột mốc đã có ở nhiều nơi. Bản cam kết chỉ có giá trị khi người ký hiểu mình cam kết điều gì: không tự ý di chuyển cột mốc, báo cho đồn biên phòng khi thấy cột mốc hư hỏng, chấp hành quy định đi lại trong khu vực biên giới.
Dùng tiếng nói của bà con. Ở thôn bản có đồng bào dân tộc thiểu số, phần tuyên truyền nên có người nói tiếng của bà con hoặc già làng, trưởng bản tham gia. Một câu nói của trưởng bản thường có sức nặng hơn nhiều trang tài liệu.
Có phần dành cho trẻ em. Văn nghệ, kéo co, nấu ăn chung là dịp để trẻ con trong bản gặp cán bộ biên phòng trong không khí gần gũi. Nhiều em lớn lên nhớ những ngày hội này hơn cả bài học trên lớp.
Ghi lại để năm sau làm tốt hơn. Sau ngày hội, cán bộ văn hoá xã nên ghi vài dòng: bao nhiêu hộ tham gia, làm được đoạn đường dài bao nhiêu, cột mốc nào được phát quang, bà con góp ý điều gì. Năm sau mở sổ ra là biết nên giữ việc nào, bỏ việc nào, thay vì soạn lại kế hoạch từ đầu.
Những chỗ hay làm sai khi tổ chức 3/3
Qua các kế hoạch hoạt động 3/3 của trường và xã, có mấy lỗi lặp lại đáng nói để bạn tránh ngay từ khâu soạn kế hoạch.
- Gọi nhầm tên ngày: viết "Ngày Bộ đội Biên phòng toàn quốc" hay "Ngày Biên giới quốc gia". Tên đúng là ngày truyền thống Bộ đội Biên phòng và Ngày Biên phòng toàn dân.
- Tính sai số năm kỷ niệm: lấy năm hiện tại trừ 1989 cho ngày truyền thống. Số năm ngày truyền thống tính từ 1959, còn số năm Ngày Biên phòng toàn dân tính từ 1989; trước khi in phông nền, nên nhờ người thứ hai tính lại.
- Kể chuyện chiến đấu theo trí nhớ, không có nguồn. Nếu muốn nhắc đến người thật việc thật, chỉ dùng tư liệu đã được báo chí chính thống hoặc đơn vị biên phòng cung cấp.
- Nêu chi tiết về lực lượng, vị trí, trang bị của đồn biên phòng trong bài tuyên truyền. Những thông tin này không cần cho học sinh và người dân, và không nên đưa lên mạng.
- Dùng hình ảnh, bản đồ tải từ mạng không rõ nguồn để làm phông nền. Bản đồ sai chủ quyền xuất hiện trên một phông nền ngày 3/3 là sự cố đáng tiếc đã từng xảy ra ở nhiều nơi.
Một cách tự kiểm đơn giản: trước buổi lễ, đọc to toàn bộ chữ trên phông nền và trong lời dẫn chương trình cho một đồng nghiệp nghe. Mọi con số và tên gọi đều phải trả lời được câu hỏi "lấy từ đâu".
Gia đình ở xa biên giới làm được gì trong ngày 3/3
Anh Tuấn ở Cần Thơ có hai con, một đứa lớp 4, một đứa lớp 7. Nhà anh cách đường biên giới gần nhất hàng trăm cây số, nhưng tối 3/3 năm nào anh cũng dành nửa giờ cho một việc nhỏ: cả nhà xem một phóng sự của đài truyền hình về đời sống ở một đồn biên phòng, rồi hỏi các con thấy điều gì lạ nhất. Năm thì đứa nhỏ hỏi vì sao các chú phải tự trồng rau, năm thì đứa lớn hỏi cột mốc làm bằng gì.
Những câu hỏi như thế là điểm bắt đầu tốt. Bạn không cần trả lời hết ngay; có thể cùng con tra trong sách giáo khoa Địa lý, Lịch sử hoặc trên trang của cơ quan nhà nước. Điều cần giữ là thái độ: nói về biên giới bằng giọng bình tĩnh, tôn trọng, không dùng lời lẽ gay gắt với bất kỳ nước láng giềng nào. Trẻ học thái độ từ cách cha mẹ nói nhiều hơn từ nội dung.
Nếu gia đình có dịp đi du lịch lên các tỉnh biên giới như Lạng Sơn, Cao Bằng, Lào Cai hay Điện Biên, hãy coi đó là bài học sống: đến cửa khẩu theo đường dành cho du khách, chụp ảnh ở nơi được phép, đọc kỹ quy định đi lại trong khu vực biên giới và hỏi đồn biên phòng khi chưa rõ.
Câu hỏi thường gặp
Ngày Biên phòng toàn dân và ngày truyền thống Bộ đội Biên phòng có phải là một không?
Cùng rơi vào ngày 3/3 nhưng là hai danh nghĩa. Ngày truyền thống Bộ đội Biên phòng tính từ năm 1959, còn ngày 3/3 được lấy làm Ngày Biên phòng toàn dân từ năm 1989. Luật Biên phòng Việt Nam năm 2020 ghi nhận cả hai.
Ngày 3/3 có phải ngày nghỉ lễ không?
Không. Ngày 3/3 là ngày kỷ niệm, không phải ngày nghỉ lễ được hưởng lương theo Bộ luật Lao động. Trường học và cơ quan vẫn làm việc bình thường, hoạt động kỷ niệm thường lồng vào tiết chào cờ, sinh hoạt lớp hoặc buổi sinh hoạt chung.
Trường ở thành phố có nên mời bộ đội biên phòng về nói chuyện không?
Có thể, nếu nhà trường liên hệ chính thức qua văn bản với đơn vị biên phòng hoặc qua cơ quan quân sự địa phương. Nếu không mời được, một tiết sinh hoạt do giáo viên chuẩn bị kỹ với tư liệu chính thống vẫn đủ ý nghĩa.
Có nên cho học sinh thi đua vẽ tranh, viết bài trong dịp 3/3 không?
Nên, miễn là không biến thành áp lực điểm số. Với học sinh nhỏ, chỉ cần trưng bày toàn bộ bài làm, khen theo từng điểm hay riêng của mỗi bài, không xếp hạng các em với nhau.
Muốn gửi quà cho một đồn biên phòng thì làm thế nào cho đúng?
Nên đi qua kênh có tổ chức như nhà trường, Đoàn Thanh niên, Mặt trận Tổ quốc hoặc hội đoàn ở địa phương, có văn bản và danh sách hiện vật rõ ràng. Không nên tự gom tiền qua tài khoản cá nhân rồi tự mang đi.
Sau ngày 3/3, hoạt động biên phòng toàn dân có dừng lại không?
Không. Ngày 3/3 chỉ là dịp nhắc lại. Việc giữ cột mốc, chấp hành quy định ở khu vực biên giới và báo tin cho đồn biên phòng khi thấy điều bất thường diễn ra quanh năm, nhất là với người dân sống dọc tuyến biên giới.