Một lễ tri ân người giữ biển, giữ đất ở trường hay khu dân cư cần ngắn gọn, trang nghiêm và chân thành: khoảng bốn mươi lăm phút đến một giờ, khách mời được mời đúng cách, lời dẫn chuẩn mực, nghi thức đơn giản, và những gì dùng trong buổi lễ như nến, hoa đăng không để lại rác cho đất, cho biển.
Bài này dành cho giáo viên, cán bộ Đoàn, Đội và tổ trưởng dân phố được giao tổ chức. Bài không kể lại các sự kiện lịch sử hay trận đánh cụ thể; những nội dung đó cần dựa vào tư liệu chính thống và người có chuyên môn. Ở đây chỉ bàn cách tổ chức để buổi lễ đúng mực và để lại điều tốt đẹp cho người tham dự.
Dịp tổ chức và trọng tâm phù hợp
Lễ tri ân có thể gắn với nhiều dịp trong năm. Mỗi dịp hợp với một trọng tâm và một nhóm khách mời khác nhau.
| Dịp | Trọng tâm | Khách mời phù hợp |
|---|---|---|
| 3/3, Ngày Biên phòng toàn dân | Tri ân những người giữ biên giới, cả lực lượng chuyên trách và người dân vùng biên | Cán bộ biên phòng, người có thân nhân từng công tác ở biên giới |
| Tuần lễ Biển và Hải đảo, 1 đến 8/6 | Tri ân ngư dân bám biển, người làm nhiệm vụ trên biển | Ngư dân, phụ huynh làm nghề biển, cán bộ hội nghề cá |
| 27/7, Ngày Thương binh – Liệt sĩ | Tưởng nhớ những người đã hy sinh, trong đó có những người hy sinh ở biên giới, biển đảo | Thân nhân liệt sĩ, thương binh, cựu chiến binh |
| 22/12, Ngày hội Quốc phòng toàn dân | Tri ân lực lượng vũ trang và tinh thần quốc phòng toàn dân | Cựu chiến binh, cán bộ quân sự địa phương |
| Ngày kỷ niệm sự kiện lịch sử của địa phương | Theo hướng dẫn của địa phương và tư liệu chính thống | Theo danh sách do chính quyền, hội cựu chiến binh giới thiệu |
Vào dịp 27/7, học sinh đang nghỉ hè nên lễ tri ân thường do Đoàn, Đội ở khu dân cư hoặc chính quyền tổ chức. Nhà trường có thể tổ chức hoạt động hướng tới dịp này vào cuối năm học.
Mời khách và chuẩn bị nội dung chia sẻ
Cô Thu, Bí thư Đoàn một trường THPT ở Hải Phòng, coi việc mời khách là khâu quan trọng nhất. Cô làm theo các bước sau và chưa lần nào để khách lúng túng.
- Mời qua kênh chính thức: nhà trường gửi giấy mời qua hội cựu chiến binh phường, chính quyền hoặc đơn vị có liên quan, ghi rõ thời gian, địa điểm, nội dung buổi lễ.
- Gặp hoặc gọi trước cho khách để hỏi họ muốn chia sẻ điều gì, trong bao lâu, có cần người đỡ lên xuống bậc thềm hay ghế riêng không.
- Thống nhất phần chia sẻ khoảng mười đến mười lăm phút, chọn một hai câu chuyện về đời sống, tình đồng đội, công việc hằng ngày, phù hợp với lứa tuổi học sinh.
- Nhẹ nhàng đề nghị khách không đi vào chi tiết về vị trí đơn vị, lực lượng, trang bị; đây là thông tin không cần cho buổi lễ.
- Chuẩn bị người đón khách, chỗ ngồi có bóng râm hoặc trong hội trường, nước uống, và người đưa khách về sau buổi lễ.
Với khách lớn tuổi, việc hỏi trước còn giúp tránh để họ phải nhắc lại những ký ức quá đau buồn trước đông người nếu họ không muốn. Sự tôn trọng bắt đầu từ chỗ để khách tự chọn điều mình kể.
Trình tự một buổi lễ khoảng 50 phút
Trình tự dưới đây dùng được cho cả sân trường và nhà văn hoá khu dân cư. Thời lượng có thể co giãn nhưng nên giữ thứ tự.
- Năm phút: ổn định, giới thiệu khách mời, chào cờ.
- Một phút: mặc niệm tưởng nhớ những người đã hy sinh vì biên giới, biển đảo của Tổ quốc. Người dẫn mời mọi người đứng, giữ im lặng tuyệt đối.
- Năm phút: lời tri ân do đại diện học sinh hoặc đoàn viên đọc, viết bằng lời của chính các em, đã được giáo viên đọc trước.
- Mười lăm phút: khách mời chia sẻ.
- Mười phút: học sinh tặng quà tự làm như thiệp, tranh, thư; một tiết mục văn nghệ ngắn, trang trọng.
- Mười phút: thắp nến hoặc dâng hoa, nếu có; người dẫn nói lời kết, cảm ơn khách mời, nhắc mọi người thu dọn chỗ ngồi.
Toàn bộ buổi lễ không nên kéo dài quá một giờ, nhất là khi tổ chức ngoài trời. Khách mời lớn tuổi và học sinh nhỏ đều mệt nhanh; một buổi lễ ngắn mà sâu đọng lại lâu hơn buổi lễ dài nhiều tiết mục.
Lời dẫn chuẩn mực: nên và không nên
Lời dẫn quyết định không khí của buổi lễ. Người dẫn nên viết ra giấy, đọc trước cho giáo viên phụ trách nghe, và giữ các nguyên tắc sau.
- Nói ngắn, rõ, giọng trầm tĩnh; không cường điệu, không dùng những từ gay gắt hay hô khẩu hiệu dồn dập.
- Không dùng lời lẽ thù hằn, không nhắc đến bất kỳ quốc gia, dân tộc nào bằng lời xúc phạm.
- Mọi con số, tên người, tên địa danh phải có nguồn; không chắc thì nói chung, ví dụ "những người con đã hy sinh nơi biên giới, hải đảo".
- Gọi đúng tên các ngày, các lực lượng theo cách gọi chính thức.
- Câu mẫu mở đầu cho học sinh: "Hôm nay, chúng em có mặt ở đây để bày tỏ lòng biết ơn với những người đã và đang ngày đêm giữ gìn từng tấc đất, từng vùng biển của Tổ quốc."
- Câu mẫu kết thúc: "Chúng em xin hứa học tập tốt, hiểu đúng và nói đúng về chủ quyền của đất nước, để xứng đáng với sự hy sinh và vất vả của các cô, các chú."
Người dẫn là học sinh thì càng cần tập trước ít nhất một lần ở đúng địa điểm, với micro thật. Một chỗ vấp nhỏ không sao, nhưng một câu nói lỡ lời trong lễ tri ân thì khó sửa.
Thắp nến, thả hoa đăng: an toàn và không để lại rác
Nến đặt trong cốc giấy hoặc đế chắn gió. Học sinh cầm nến trần dễ bị nhỏ sáp vào tay, cháy tóc, cháy áo. Đặt nến trong cốc giấy dày hoặc đế có chắn gió, phát kèm lời nhắc giữ khoảng cách với người bên cạnh.
Có người và dụng cụ phòng cháy. Bố trí ít nhất một người lớn cầm bình chữa cháy hoặc xô cát ở gần, nhất là khi xếp nến thành hình trên sân. Không thắp nến gần rèm, phông vải, cây khô.
Hoa đăng làm từ vật liệu tự nhiên. Nếu thả hoa đăng trên sông, hồ hay ven biển, chỉ dùng hoa đăng bằng giấy, lá chuối, bẹ chuối; không dùng đế xốp, nhựa. Chỉ thả ở nơi chính quyền cho phép.
Thu gom sau buổi lễ. Phân công nhóm thu gom hoa đăng, nến, cốc giấy ngay sau khi kết thúc. Buổi lễ tri ân người giữ biển mà để lại rác trôi trên biển là điều đi ngược chính ý nghĩa của buổi lễ.
Không thả đèn trời, bóng bay. Đèn trời gây nguy cơ cháy, bóng bay rơi xuống thành rác nhựa. Nhiều địa phương đã cấm hoặc khuyến cáo không dùng; tốt nhất là bỏ hẳn khỏi kịch bản.
Học sinh tham gia: chân thành, không kịch tính hoá
Một số buổi lễ cố tạo cảm xúc bằng nhạc nền bi thương kéo dài, lời dẫn dồn dập, thậm chí khuyến khích học sinh khóc. Cách làm này khiến buổi lễ trở thành màn trình diễn, và với trẻ nhỏ có thể gây sợ hãi. Lòng biết ơn thật thường lặng lẽ: một phút im lặng, một lời cảm ơn, một tấm thiệp tự tay làm.
Nên cho học sinh tham gia bằng việc các em làm được và hiểu được. Học sinh tiểu học có thể vẽ tranh tặng khách mời. Học sinh THCS viết thư, làm thiệp, chuẩn bị chỗ ngồi đón khách. Học sinh THPT có thể tự soạn lời tri ân, dẫn chương trình, phỏng vấn khách mời sau buổi lễ để làm bản tin của trường.
Sau buổi lễ, giáo viên chủ nhiệm dành vài phút trong tiết sinh hoạt hỏi các em nhớ nhất điều gì khách mời kể. Không chấm điểm cảm nhận, không bắt viết bài thu hoạch dài. Những gì các em tự nói ra mới là điều buổi lễ để lại.
Những lỗi hay gặp trong lễ tri ân
Các lỗi dưới đây không phải hiếm và thường đến từ việc chuẩn bị gấp. Rà lại kịch bản theo danh sách này trước ngày tổ chức ít nhất ba ngày.
- Để khách mời lớn tuổi ngồi giữa nắng hoặc chờ quá lâu trước khi buổi lễ bắt đầu.
- Phông nền dùng hình ảnh tải từ mạng không rõ nguồn, có khi có cả bản đồ sai hoặc hình ảnh tàu, vũ khí không phù hợp với buổi lễ ở trường.
- Nhạc nền mở to suốt buổi, kể cả lúc khách mời đang nói.
- Phút mặc niệm bị cắt ngang vì người dẫn chưa hướng dẫn trước, có người còn đi lại, nói chuyện.
- Đọc lời tri ân sai tên khách mời, sai chức danh, sai tên đơn vị.
- Sau buổi lễ, nến, cốc giấy, hoa còn vương vãi trên sân hoặc trôi trên mặt nước.
Mỗi lỗi trên đều có cách tránh rất đơn giản: đến sớm kiểm chỗ ngồi, duyệt phông nền, thử âm thanh, tập phút mặc niệm, đọc lại danh sách khách mời và phân công người thu dọn. Một người phụ trách cầm danh sách này đi kiểm từng mục trước giờ khai mạc là đủ.
Sau buổi lễ: giữ mối liên hệ
Buổi lễ kết thúc nhưng mối quan hệ với khách mời có thể tiếp tục. Một tấm thiệp cảm ơn gửi kèm vài tấm ảnh của buổi lễ, do chính học sinh viết, là cách lịch sự và ấm áp. Với khách mời là ngư dân, cựu chiến binh trong phường, nhà trường có thể mời họ trở lại vào những dịp khác, để học sinh quen dần với những người thật, chuyện thật quanh mình.
Nếu khách mời đồng ý, lớp có thể ghi lại câu chuyện họ kể thành một bản tin ngắn, chỉ giữ những gì khách cho phép và không đưa thông tin cá nhân lên mạng. Những bản tin như vậy, lưu ở thư viện trường, trở thành tư liệu quý cho các khoá học sinh sau, có giá trị hơn nhiều so với những câu chuyện trôi nổi trên mạng không rõ người kể.
Cuối năm học, Ban giám hiệu có thể xem lại các buổi lễ đã tổ chức: khách mời nào học sinh nhớ nhất, phần nào nên giữ, phần nào nên bỏ. Ghi lại vài dòng như vậy giúp người phụ trách năm sau không phải bắt đầu lại từ đầu.
Câu hỏi thường gặp
Lễ tri ân người giữ biển, giữ đất nên tổ chức trong bao lâu?
Khoảng bốn mươi lăm phút đến một giờ là hợp lý. Buổi lễ ngắn giúp giữ được không khí trang nghiêm, phù hợp với sức khoẻ của khách mời lớn tuổi và sự tập trung của học sinh.
Mời cựu chiến binh đến nói chuyện cần lưu ý gì?
Mời qua kênh chính thức như hội cựu chiến binh hoặc chính quyền, hỏi trước nội dung khách muốn chia sẻ, chuẩn bị chỗ ngồi, nước uống và người đưa đón. Để khách tự chọn điều mình kể, không yêu cầu nhắc lại ký ức đau buồn.
Có nên thả hoa đăng ra biển trong lễ tri ân không?
Chỉ nên thả ở nơi chính quyền cho phép, dùng hoa đăng bằng giấy, lá chuối, không dùng đế xốp, nhựa, và phải có nhóm thu gom sau đó. Nếu không bảo đảm được những điều này, dâng hoa trên bờ là đủ trang trọng.
Trong phút mặc niệm, người dẫn nên nói gì?
Người dẫn mời mọi người đứng dậy, nói ngắn gọn mục đích mặc niệm, ví dụ tưởng nhớ những người đã hy sinh vì biên giới, biển đảo của Tổ quốc, rồi giữ im lặng tuyệt đối trong một phút trước khi mời mọi người ngồi.
Học sinh nhỏ có nên tham gia lễ tri ân không?
Có thể tham gia ở mức phù hợp như vẽ tranh tặng khách, hát một bài trang trọng, ngồi dự một phần buổi lễ. Tránh nhạc nền, hình ảnh hay lời kể quá nặng nề có thể làm trẻ sợ hãi.
Lời tri ân do học sinh viết có cần giáo viên duyệt không?
Nên có. Giáo viên đọc trước để kiểm các con số, tên gọi, và giọng điệu chuẩn mực, nhưng giữ lời văn của học sinh. Lời tri ân bằng chính lời các em thường chân thành và cảm động hơn bài viết sẵn.