ChuQuyen.comChủ Quyền
Những người giữ biển, giữ đất

Hải quân, cảnh sát biển, kiểm ngư, biên phòng khác nhau thế nào: ai làm gì trên biển

Bốn lực lượng cùng có mặt trên biển nhưng mỗi bên một việc: ai bảo vệ chủ quyền, ai thực thi pháp luật, ai quản lý nghề cá, ai giữ khu vực biên giới biển.

Two fishermen mending nets on a wooden boat deck in a central Vietnam harbor, distant grey patrol vessel on calm sea, wide shot, soft morning light

Trên biển Việt Nam có bốn lực lượng nhà nước mà người dân hay gặp: Hải quân nhân dân Việt Nam, Cảnh sát biển Việt Nam, Bộ đội Biên phòng và lực lượng Kiểm ngư. Hải quân là quân chủng chiến đấu bảo vệ chủ quyền; Cảnh sát biển thực thi pháp luật và giữ an ninh trật tự trên các vùng biển; Biên phòng quản lý khu vực biên giới biển, cửa khẩu cảng và vùng ven bờ; Kiểm ngư chuyên kiểm tra, xử lý vi phạm trong nghề cá.

Ba lực lượng đầu thuộc Bộ Quốc phòng, còn Kiểm ngư là lực lượng chuyên ngành thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Bên cạnh họ là hàng chục vạn ngư dân, những người có mặt trên biển nhiều nhất. Phần dưới đây xếp từng lực lượng theo câu hỏi ai làm gì, dựa vào luật nào, người dân gặp họ trong tình huống nào, và những chỗ học sinh, phụ huynh hay nhầm.

Bảng phân biệt nhanh bốn lực lượng

Bảng này đủ để trả lời phần lớn câu hỏi trên lớp hoặc trong một cuộc trò chuyện gia đình. Các mốc ngày truyền thống là mốc đã được công bố chính thức và được nhắc hằng năm.

Lực lượngThuộcViệc chínhVăn bản hay được nhắcNgày truyền thống
Hải quân nhân dân Việt NamBộ Quốc phòng (quân chủng)Quản lý, bảo vệ chủ quyền vùng biển, đảo bằng sức mạnh quốc phòngLuật Quốc phòng, Luật Biển Việt Nam7/5 (năm 1955)
Cảnh sát biển Việt NamBộ Quốc phòngThực thi pháp luật, giữ an ninh trật tự, an toàn trên biểnLuật Cảnh sát biển Việt Nam năm 201828/8 (năm 1998)
Bộ đội Biên phòngBộ Quốc phòngQuản lý, bảo vệ biên giới, khu vực biên giới biển, cửa khẩu cảngLuật Biên phòng Việt Nam năm 20203/3 (năm 1959)
Kiểm ngưBộ Nông nghiệp và Môi trườngKiểm tra, xử lý vi phạm về thuỷ sản trên biểnLuật Thuỷ sản năm 2017không dùng làm mốc ở đây

Một cách nhớ gọn cho học sinh: Hải quân giữ biển bằng quốc phòng, Cảnh sát biển giữ biển bằng pháp luật, Biên phòng giữ cửa ngõ và vùng ven bờ, Kiểm ngư giữ cho nghề cá đúng luật. Ngư dân là người có mặt thường xuyên nhất, vừa làm ăn vừa là tai mắt trên biển.

Hải quân: lực lượng nòng cốt về quốc phòng trên biển

Hải quân nhân dân Việt Nam là một quân chủng của Quân đội nhân dân Việt Nam. Ngày 7/5/1955 được lấy làm ngày truyền thống của quân chủng. Ở mức phổ thông, nhiệm vụ của Hải quân là quản lý, bảo vệ chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán của Việt Nam trên các vùng biển, đảo, giữ môi trường hoà bình để người dân làm ăn trên biển.

Ngoài nhiệm vụ quốc phòng, trong thời bình Hải quân còn tham gia tìm kiếm cứu nạn, hỗ trợ ngư dân gặp nạn, vận chuyển hàng hoá, nước ngọt, cây xanh ra các đảo, đưa đoàn công tác ra thăm đảo. Đây là phần việc mà người dân dễ thấy nhất qua báo chí và qua những chuyến tàu đưa đoàn ra đảo dịp đầu năm.

Có một ranh giới cần giữ khi nói về Hải quân: chỉ nói vai trò, nhiệm vụ chung đã được công bố. Không đăng tải, bàn tán vị trí đơn vị, phương tiện, lịch hoạt động cụ thể, kể cả khi thấy tàu neo ở cảng gần nhà. Thầy cô dạy Giáo dục quốc phòng và an ninh thường dặn học sinh đúng điều này, và đó là thói quen nên giữ cả khi lớn.

Một học sinh lớp 11 ở Hải Phòng hỏi thầy vì sao lại có tới hai lực lượng mặc quân phục cùng đi trên biển. Câu trả lời gọn: Hải quân lo phần quốc phòng, tức bảo vệ chủ quyền trước mọi nguy cơ; Cảnh sát biển lo phần pháp luật, tức bắt buôn lậu, xử lý vi phạm, giữ trật tự hằng ngày. Hai việc khác bản chất nên cần hai lực lượng.

Cảnh sát biển: thực thi pháp luật trên các vùng biển

Cảnh sát biển Việt Nam là lực lượng vũ trang nhân dân, thuộc Bộ Quốc phòng, được tổ chức theo Luật Cảnh sát biển Việt Nam do Quốc hội thông qua năm 2018 và có hiệu lực từ ngày 1/7/2019. Ngày truyền thống là 28/8, gắn với năm 1998 khi lực lượng được thành lập.

Việc của Cảnh sát biển là bảo đảm pháp luật Việt Nam và các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên được chấp hành trên biển. Cụ thể là tuần tra, kiểm soát; phòng chống buôn lậu, ma tuý, mua bán người trên biển; bảo vệ tài nguyên và môi trường biển; tìm kiếm cứu nạn; hỗ trợ ngư dân. Phạm vi hoạt động trải trên các vùng biển, đảo, thềm lục địa của Việt Nam.

Ngư dân gặp Cảnh sát biển nhiều nhất trong hai tình huống: khi tàu bị yêu cầu dừng để kiểm tra giấy tờ, và khi gặp nạn được cứu giúp. Với tình huống đầu, cách đúng là dừng tàu, xuất trình giấy tờ theo yêu cầu và hợp tác. Với tình huống sau, điều cần nhớ là liên lạc sớm và báo vị trí rõ ràng, vì lực lượng cứu nạn đi theo toạ độ chứ không đi theo mô tả "gần đảo nào đó".

Một chỗ hay nhầm: Cảnh sát biển khác Cảnh sát đường thuỷ. Cảnh sát đường thuỷ thuộc ngành công an, làm việc chủ yếu trên sông, hồ, luồng hàng hải nội địa. Cảnh sát biển thuộc Bộ Quốc phòng và làm việc trên biển.

Bộ đội Biên phòng: giữ cửa ngõ và khu vực biên giới biển

Nhiều người nghĩ Biên phòng chỉ ở núi rừng. Thực tế lực lượng này có mặt ở cả tuyến biển: các đồn biên phòng ven biển, trạm kiểm soát ở cửa sông, cửa lạch, cảng cá. Luật Biên phòng Việt Nam được Quốc hội thông qua năm 2020, có hiệu lực từ ngày 1/1/2022, là văn bản nền cho hoạt động của lực lượng.

Ở vùng biển, ngư dân gặp Biên phòng gần như mỗi chuyến đi: khi tàu ra, vào cửa biển có kiểm soát, khi đăng ký tạm trú cho người lạ đến làm việc trên tàu, khi cần hỗ trợ giấy tờ. Biên phòng cũng gần dân theo nghĩa rất đời: nhiều cán bộ đồn được phân công phụ trách hộ gia đình, dạy chữ, giúp làng chài xây nhà, vận động con em đi học.

Lịch sử lực lượng và ý nghĩa ngày 3/3 đã có nhiều tài liệu riêng; ở đây chỉ cần nhớ: Ngày truyền thống Bộ đội Biên phòng là 3/3/1959, và từ năm 1989 ngày này cũng là Ngày Biên phòng toàn dân. Ở làng biển, hai cái tên gắn nhau tới mức người dân gọi chung là "các anh đồn".

Ví dụ: chị Hạnh có chồng đánh cá ở Quảng Ngãi, muốn cho một người họ hàng ở tỉnh khác lên tàu làm bạn thuyền một chuyến. Việc cần làm trước tiên là khai báo với chủ tàu và làm thủ tục theo hướng dẫn của trạm biên phòng nơi tàu xuất bến, chứ không phải đưa người lên tàu rồi tính sau. Thiếu thủ tục, tàu có thể bị giữ lại ở cửa biển.

Kiểm ngư: người kiểm tra nghề cá trên biển

Kiểm ngư là lực lượng chuyên ngành về thuỷ sản. Sau khi sắp xếp bộ máy năm 2025, đơn vị quản lý ở trung ương là Cục Thuỷ sản và Kiểm ngư thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường; ở các vùng biển có các chi cục Kiểm ngư vùng. Luật Thuỷ sản năm 2017, hiệu lực từ ngày 1/1/2019, là văn bản quy định chức năng của lực lượng.

Việc của Kiểm ngư là tuần tra, kiểm tra, kiểm soát hoạt động thuỷ sản trên biển: tàu có giấy phép khai thác không, ngư cụ có đúng quy định không, có đánh bắt ở vùng cấm, mùa cấm không, có ghi nhật ký khai thác không, thiết bị giám sát hành trình có hoạt động không. Kiểm ngư cũng tuyên truyền pháp luật thuỷ sản và hỗ trợ ngư dân khi cần.

Ngư dân hay hỏi vì sao vừa có Cảnh sát biển kiểm tra lại có Kiểm ngư kiểm tra. Lý do là mỗi lực lượng chuyên một mảng. Cảnh sát biển kiểm tra rộng về an ninh trật tự, buôn lậu, an toàn; Kiểm ngư đi sâu vào chuyện nghề cá. Hai bên có phối hợp, đặc biệt trong các đợt cao điểm chống khai thác hải sản bất hợp pháp.

Một lời khuyên thực tế cho chủ tàu: giữ một túi giấy tờ chống nước đặt cố định trong cabin, gồm giấy chứng nhận đăng ký tàu, giấy phép khai thác, sổ danh bạ thuyền viên, giấy tờ của thuyền trưởng, máy trưởng. Bị kiểm tra lúc sóng gió, lấy ra được ngay là đã bớt một nửa rắc rối.

Những chỗ học sinh, phụ huynh hay nhầm

Nhầm "tàu nào sơn trắng cũng là một lực lượng". Màu sơn, số hiệu, cờ hiệu trên tàu của mỗi lực lượng khác nhau và có thể thay đổi theo thời kỳ. Đừng dạy trẻ nhận diện bằng màu tàu; dạy bằng nhiệm vụ thì không bao giờ sai.

Nhầm Kiểm ngư thuộc Bộ Quốc phòng. Kiểm ngư thuộc ngành thuỷ sản, nay thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Ba lực lượng còn lại mới thuộc Bộ Quốc phòng.

Nhầm Biên phòng chỉ giữ biên giới đất liền. Biên phòng quản lý cả khu vực biên giới biển, cửa khẩu cảng, ven biển. Đồn biên phòng ven biển là nơi làng chài gặp thường xuyên.

Nhầm ngư dân chỉ là người làm ăn. Sự có mặt thường xuyên của tàu cá trên các ngư trường là một biểu hiện cụ thể của việc khai thác, sử dụng biển một cách hợp pháp. Vì vậy nhiều tài liệu gọi ngư dân là những "cột mốc sống" trên biển.

Đem chuyện nội bộ, vị trí đơn vị ra bàn trên mạng. Đây là điều nên tránh tuyệt đối. Nói về người giữ biển thì nói vai trò, đời sống, sự hy sinh; không nói chuyện phương tiện, bố trí lực lượng.

Dùng bảng này trong một tiết học hoặc buổi trò chuyện

Cô giáo dạy Giáo dục công dân ở Đà Nẵng dùng cách dưới đây cho lớp 9, mất khoảng 20 phút và không cần máy chiếu.

  1. Viết bốn tên lực lượng lên bảng thành bốn cột, chưa ghi gì thêm.
  2. Đọc lần lượt sáu tình huống ngắn: tàu cá dùng lưới cấm; tàu chở hàng lậu; ngư dân gãy máy giữa biển; người lạ muốn lên tàu ở cửa biển; đảo cần nước ngọt mùa khô; tàu cá tắt thiết bị giám sát hành trình.
  3. Mời học sinh xếp mỗi tình huống vào cột lực lượng phụ trách chính, chấp nhận có tình huống nằm ở hai cột (như cứu nạn).
  4. Đối chiếu với bảng phân biệt ở đầu bài, giải thích chỗ xếp nhầm bằng nhiệm vụ chứ không bằng hình ảnh.
  5. Kết thúc bằng câu hỏi mở: gia đình em, khu phố em, có ai đang làm một trong những việc này không. Câu trả lời thường bất ngờ, nhất là ở các tỉnh ven biển.

Tiết học kiểu này không cần chấm điểm. Mục đích là học sinh nói được đúng tên, đúng việc, và hiểu rằng giữ biển là việc của nhiều người, mỗi người một phần.

Câu hỏi thường gặp

Cảnh sát biển Việt Nam thuộc bộ nào?

Cảnh sát biển Việt Nam thuộc Bộ Quốc phòng, hoạt động theo Luật Cảnh sát biển Việt Nam năm 2018, có hiệu lực từ ngày 1/7/2019. Đây là lực lượng thực thi pháp luật, giữ an ninh trật tự trên biển.

Kiểm ngư có phải là quân đội không?

Không. Kiểm ngư là lực lượng chuyên ngành về thuỷ sản, thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, làm nhiệm vụ kiểm tra, kiểm soát và xử lý vi phạm pháp luật về thuỷ sản trên biển theo Luật Thuỷ sản năm 2017.

Ngày truyền thống Hải quân nhân dân Việt Nam là ngày nào?

Ngày truyền thống của Hải quân nhân dân Việt Nam là ngày 7/5, gắn với năm 1955. Các trường học ven biển thường lồng ghép ngày này vào hoạt động tìm hiểu về biển đảo của học sinh.

Vì sao trên biển cần tới nhiều lực lượng như vậy?

Vì công việc trên biển rất khác nhau về bản chất: bảo vệ chủ quyền, thực thi pháp luật chung, quản lý cửa khẩu và vùng ven bờ, quản lý nghề cá. Mỗi lực lượng chuyên một mảng và phối hợp khi cần.

Có nên chụp ảnh tàu của các lực lượng rồi đăng lên mạng không?

Không nên đăng ảnh kèm vị trí, thời gian, số hiệu hay mô tả hoạt động của phương tiện. Muốn chia sẻ tình cảm với người giữ biển thì dùng ảnh, tư liệu do cơ quan báo chí chính thống đã đăng.

Ngư dân có phải là lực lượng giữ biển không?

Ngư dân không phải lực lượng vũ trang, nhưng việc bám biển, khai thác hợp pháp trên các ngư trường là một biểu hiện thường xuyên của chủ quyền. Ngư dân còn báo tin, hỗ trợ cứu nạn và giữ môi trường biển.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138