ChuQuyen.comChủ Quyền
Ngày lễ và hoạt động

Đưa học sinh xem triển lãm tư liệu Hoàng Sa, Trường Sa: chuẩn bị và phiếu quan sát

Cách tổ chức cho một lớp đi xem triển lãm tư liệu Hoàng Sa, Trường Sa: chuẩn bị trước, phiếu quan sát theo lứa tuổi, quy tắc trong phòng trưng bày và buổi trò chuyện sau.

Group of secondary pupils in uniforms quietly looking at framed antique paper exhibits in a softly lit museum hall in Vietnam, seen from behind, warm spotlight glow

Một buổi xem triển lãm tư liệu Hoàng Sa, Trường Sa có ích nhất khi học sinh được chuẩn bị trước ở lớp, có một phiếu quan sát vừa sức để tập trung vào vài hiện vật, và được trò chuyện lại sau buổi xem. Thiếu ba khâu này, chuyến đi dễ thành một lượt đi bộ qua các phòng trưng bày rồi chụp ảnh tập thể.

Ở nhiều nơi có nhà trưng bày, bảo tàng và các cuộc triển lãm lưu động giới thiệu bản đồ, tư liệu về chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo. Bài này không giới thiệu từng nơi hay phân tích từng tư liệu mà tập trung vào việc của người dẫn đoàn: chuẩn bị gì, cho học sinh làm gì trong phòng trưng bày, và nói chuyện gì sau đó.

Triển lãm loại này thường có gì

Các cuộc triển lãm về Hoàng Sa, Trường Sa thường trưng bày bản sao hoặc bản gốc của nhiều loại tư liệu: bản đồ cổ do người Việt vẽ, bản đồ do các nhà hàng hải, địa lý phương Tây vẽ, châu bản triều Nguyễn là văn bản hành chính có bút phê của nhà vua, sách địa chí, cùng các tư liệu pháp lý hiện đại. Ngoài ra có thể có ảnh về thiên nhiên, đời sống trên đảo, các hiện vật liên quan đến ngư dân.

Phần lớn các tư liệu này đã được cơ quan nhà nước công bố và giới thiệu rộng rãi. Bảng chú thích bên cạnh mỗi hiện vật là nguồn thông tin chính xác nhất cho học sinh trong buổi xem. Người dẫn đoàn không cần, và không nên, giảng thêm những chi tiết mình không chắc chắn; khi học sinh hỏi điều nằm ngoài bảng chú thích, hãy nhờ thuyết minh viên của nơi trưng bày trả lời.

Một lưu ý về cảm xúc: tư liệu lịch sử về chủ quyền dễ khơi lên tình cảm mạnh. Mục tiêu của buổi xem là giúp học sinh hiểu rằng chủ quyền được khẳng định bằng tư liệu, bằng luật pháp, và nói về điều đó bằng giọng bình tĩnh, chuẩn mực.

Chuẩn bị trước buổi xem: một tiết ở lớp

Thầy Khoa, giáo viên Lịch sử và Địa lý một trường THCS ở Đà Nẵng, dành một tiết ở lớp trước mỗi chuyến đi. Tiết học đó gồm năm phần.

  1. Giới thiệu nơi sẽ đến: tên, thời gian, quãng đường, ai là người hướng dẫn. Học sinh biết trước thì đỡ hỗn loạn khi tới nơi.
  2. Giải thích ba từ các em sẽ gặp: "châu bản" là văn bản hành chính triều Nguyễn có lời phê của vua; "bản đồ cổ" là bản đồ được vẽ từ nhiều thế kỷ trước; "tư liệu phương Tây" là tài liệu do người nước ngoài ghi chép, vẽ lại.
  3. Ôn nhanh vị trí hai quần đảo trên quả địa cầu và cho biết đặc khu Hoàng Sa thuộc thành phố Đà Nẵng, đặc khu Trường Sa thuộc tỉnh Khánh Hoà.
  4. Phát phiếu quan sát, đọc qua từng câu để các em biết sẽ phải tìm gì.
  5. Nói rõ quy tắc trong phòng trưng bày và chia nhóm năm đến sáu em, mỗi nhóm có một nhóm trưởng.

Tiết chuẩn bị này cũng là lúc thầy nghe xem học sinh đã biết gì, đang hiểu sai điều gì. Có lớp cho rằng Trường Sa thuộc Đà Nẵng, có em nghĩ Hoàng Sa nằm ngay sát bờ. Sửa trước ở lớp đỡ hơn nhiều so với sửa giữa phòng trưng bày.

Phiếu quan sát theo lứa tuổi

Một phiếu quá dài khiến học sinh cắm cúi chép bảng chú thích mà không nhìn hiện vật. Bảng dưới gợi ý số câu và kiểu câu cho từng lứa tuổi.

Lứa tuổiSố câuKiểu câu gợi ýĐiều nên tránh
Tiểu học, lớp 4 và 53 câuEm thấy hiện vật nào đẹp nhất? Nó làm bằng gì? Em muốn hỏi điều gì về nó?Bắt chép năm tháng, tên tư liệu dài
THCS4 đến 5 câuTìm một bản đồ cổ, ghi ai vẽ và vẽ khoảng thời gian nào theo bảng chú thích; hiện vật đó cho biết điều gì về hai quần đảoCâu hỏi có đáp án nằm ngoài triển lãm
THPT5 câu và một câu mởSo sánh hai loại tư liệu khác nhau; vì sao tư liệu của nhiều nguồn khác nhau lại có giá trịBiến phiếu thành bài kiểm tra chấm điểm
Nhóm phụ huynh đi cùng1 câuĐiều gì anh chị muốn kể lại cho con ở nhà?Giao phiếu giống học sinh

Với học sinh tiểu học, câu "Em muốn hỏi điều gì" thường cho ra những câu hỏi rất hay, là chất liệu tốt cho buổi trò chuyện sau. Với THPT, câu mở nên để các em tự diễn đạt bằng lời của mình, không có đáp án đúng duy nhất.

Hậu cần cho chuyến đi: những việc dễ quên

Liên hệ nơi trưng bày trước. Gọi hoặc gửi văn bản hỏi giờ mở cửa, số người tối đa mỗi lượt, có thuyết minh viên cho đoàn học sinh không, có quy định riêng về chụp ảnh không. Nhiều nơi cần đăng ký trước vài ngày khi đoàn đông.

Chia đoàn nhỏ. Một phòng trưng bày hẹp không chứa nổi bốn mươi học sinh cùng lúc. Chia thành hai hoặc ba lượt, lượt chờ làm phần quan sát ngoài trời hoặc nghe giới thiệu chung, rồi đổi chỗ.

Đủ người lớn đi cùng. Với học sinh tiểu học, nên có một người lớn cho khoảng mười em; với THCS, THPT có thể thưa hơn. Mỗi người lớn phụ trách một nhóm có danh sách cụ thể, điểm danh khi lên xe, khi vào và khi ra.

Thông báo cho phụ huynh. Gửi giấy báo ghi rõ nơi đến, thời gian đi về, chi phí nếu có và người phụ trách. Chuyến đi do nhà trường tổ chức phải theo đúng quy định của trường về hoạt động ngoài nhà trường.

Thời lượng vừa phải. Học sinh nhỏ tập trung tốt trong khoảng bốn mươi lăm phút đến một giờ trong phòng trưng bày. Kéo dài hơn, các em mệt và phần quan sát sau cùng thường bị bỏ dở.

Quy tắc trong phòng trưng bày

Nhắc trước những quy tắc dưới đây ở lớp, nhắc lại ngắn gọn ở cửa phòng trưng bày. Học sinh hiểu lý do thì chấp hành tự giác hơn.

  • Nói nhỏ, đi chậm, không chạy. Phòng trưng bày là nơi nhiều người cùng xem và cần tập trung.
  • Không chạm vào hiện vật, kính, khung. Nhiều tư liệu là bản gốc rất cũ, mồ hôi và lực tay có thể làm hư hại.
  • Chụp ảnh theo đúng quy định của nơi trưng bày; nhiều nơi không cho dùng đèn flash vì ánh sáng mạnh làm phai mực, giấy cổ.
  • Không đăng ảnh hiện vật kèm những lời bình luận tự nghĩ ra; nếu chia sẻ, hãy chép đúng bảng chú thích.
  • Có thắc mắc thì ghi vào phiếu để hỏi thuyết minh viên, không tự đoán rồi kể cho bạn như điều chắc chắn.

Quy tắc thứ tư ít người nghĩ tới nhưng rất cần. Một tấm ảnh hiện vật kèm chú thích sai lan truyền trên mạng có thể gây hiểu lầm, dù người đăng có ý tốt.

Người dẫn đoàn cũng nên làm gương: không đứng nói chuyện điện thoại trong phòng trưng bày, không tạo dáng chụp ảnh cá nhân trước hiện vật, dừng lại đọc chú thích cùng học sinh, cảm ơn thuyết minh viên khi kết thúc buổi xem. Trẻ học cách cư xử ở nơi trang nghiêm từ chính người lớn đi cùng.

Sau buổi xem: trò chuyện thế nào cho đọng lại

Bắt đầu bằng điều các em thích. Mỗi nhóm kể một hiện vật làm cả nhóm chú ý nhất và lý do. Khởi đầu bằng cảm nhận giúp các em mạnh dạn nói, trước khi chuyển sang kiến thức.

Rồi đến câu hỏi các em ghi lại. Thầy cô đọc các câu hỏi trong phiếu, trả lời những câu chắc chắn, câu nào chưa chắc thì cùng các em tìm trong tài liệu chính thống hoặc hẹn trả lời sau, không trả lời phỏng đoán.

Nối với điều đã học. Hỏi: tư liệu hôm nay liên quan thế nào đến bài học về vùng biển, về hai quần đảo trong sách giáo khoa? Học sinh lớn có thể giải thích vì sao tư liệu từ nhiều nguồn khác nhau lại cùng có giá trị.

Kết bằng một sản phẩm nhỏ. Một trang nhật ký, một bức tranh, một đoạn giới thiệu hiện vật cho em nhỏ trong nhà. Sản phẩm này để trưng bày ở lớp, không chấm điểm, không xếp hạng.

Rút kinh nghiệm cho chuyến sau. Người dẫn đoàn ghi vài dòng: câu nào trong phiếu học sinh làm tốt, câu nào bỏ trống nhiều, nhóm nào bị dồn ở phòng nào, thời gian thực tế so với dự kiến. Lần sau đưa lớp khác đến cùng nơi, những dòng ghi chép này giúp sửa phiếu và chia lượt hợp lý hơn.

Nếu không có triển lãm ở gần

Không phải trường nào cũng có nhà trưng bày hay bảo tàng ở gần. Các cuộc triển lãm lưu động về bản đồ và tư liệu Hoàng Sa, Trường Sa từng được đưa đến nhiều tỉnh, nhiều trường học; nhà trường có thể theo dõi thông báo của ngành văn hoá, thông tin ở địa phương để đăng ký đưa học sinh đến xem khi triển lãm về gần.

Trong lúc chờ, một số bảo tàng và cơ quan nhà nước có giới thiệu tư liệu qua các ấn phẩm và trang thông tin chính thức. Thầy cô có thể chọn vài hình ảnh tư liệu đã được giới thiệu chính thống, chiếu ở lớp kèm nguyên văn chú thích, rồi dùng chính phiếu quan sát ở trên. Cách làm này không thay được cảm giác đứng trước hiện vật thật, nhưng vẫn giữ được ba khâu chuẩn bị, quan sát và trò chuyện.

Điều không nên làm là tự ghép một "triển lãm" từ ảnh tải trên mạng không rõ nguồn. Ảnh tư liệu bị cắt, bị chú thích sai, thậm chí bị chỉnh sửa không hiếm; đưa chúng vào lớp học là đưa cả cái sai vào đầu học sinh.

Câu hỏi thường gặp

Học sinh lớp mấy thì nên đi xem triển lãm tư liệu Hoàng Sa, Trường Sa?

Học sinh từ lớp 4, lớp 5 đã có thể đi xem với phiếu quan sát đơn giản. Học sinh THCS và THPT tiếp nhận được nhiều hơn, có thể so sánh các loại tư liệu và trình bày lại bằng lời của mình.

Châu bản triều Nguyễn là gì, giải thích cho học sinh thế nào?

Có thể giải thích đơn giản rằng châu bản là văn bản hành chính của triều Nguyễn có lời phê của nhà vua. Một số châu bản ghi chép việc triều đình cử người ra quản lý, khảo sát các quần đảo, vì vậy là tư liệu quý.

Thầy cô không chuyên Lịch sử có dẫn đoàn được không?

Được, miễn là chuẩn bị kỹ và không giảng thêm điều mình không chắc. Bảng chú thích và thuyết minh viên của nơi trưng bày là nguồn thông tin chính; vai trò của thầy cô là tổ chức, gợi ý quan sát và trò chuyện.

Có nên cho học sinh chụp ảnh hiện vật không?

Có thể, nếu nơi trưng bày cho phép và không dùng đèn flash. Nên nhắc học sinh khi chia sẻ ảnh thì chép đúng chú thích, không tự thêm lời bình luận dễ gây hiểu lầm.

Học sinh hỏi câu khó mà thầy cô không biết trả lời thì sao?

Hãy nói thật là mình chưa chắc, ghi lại câu hỏi, cùng học sinh tìm trong tài liệu chính thống hoặc hỏi thuyết minh viên. Cách làm này dạy học sinh thái độ cẩn trọng với thông tin, quý hơn một câu trả lời đoán.

Sau buổi xem có nên làm bài kiểm tra không?

Không nên biến buổi xem thành bài kiểm tra chấm điểm. Một sản phẩm nhỏ như trang nhật ký, bức tranh, đoạn giới thiệu hiện vật vừa giúp các em nhớ lâu vừa giữ được niềm vui khám phá.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138