ChuQuyen.comChủ Quyền
Tư liệu lịch sử về chủ quyền

Đại Nam thực lục ghi gì về Hoàng Sa: các chuyến triều Nguyễn phái người ra đảo

Đại Nam thực lục ghi theo năm các chuyến triều Nguyễn phái thuỷ quân ra Hoàng Sa đo đạc, dựng miếu, cắm mốc dưới thời Gia Long và Minh Mạng. Đọc thế nào cho đúng.

Calm sea at sunrise off the central Vietnam coast, a small wooden sailing boat heading toward a low sandy island on the horizon, wide angle from a cliff

Đại Nam thực lục, bộ sử biên niên chính thống do Quốc sử quán triều Nguyễn biên soạn, ghi lại nhiều lần nhà nước phái người ra Hoàng Sa: năm 1816 vua Gia Long sai thuỷ quân và đội Hoàng Sa ra xem xét, đo đạc thuỷ trình; dưới thời Minh Mạng, những năm 1833 đến 1836, triều đình liên tục phái người ra dựng miếu, lập bia, trồng cây, vẽ bản đồ và cắm mốc.

Vì được ghi theo từng năm, Đại Nam thực lục cho thấy rõ tính liên tục, điều mà một tư liệu riêng lẻ không làm được. Đọc các đoạn này theo thứ tự thời gian, bạn sẽ thấy hoạt động ở Hoàng Sa đi từ khai thác sản vật sang đo vẽ, đánh dấu và xác lập chủ quyền một cách có hệ thống.

Đại Nam thực lục là bộ sách thế nào

Đại Nam thực lục là bộ sử lớn nhất của triều Nguyễn, do Quốc sử quán, cơ quan chép sử của triều đình, biên soạn trong nhiều chục năm. Sách chia hai phần chính: Tiền biên ghi về thời các chúa Nguyễn trước khi lập triều, và Chính biên ghi về các đời vua từ Gia Long trở đi. Mỗi đời vua được ghi thành một kỷ, trong mỗi kỷ các sự việc được xếp theo năm, tháng.

Lối viết "thực lục" nghĩa là ghi lại những việc đã xảy ra, dựa trên giấy tờ của triều đình như chiếu, dụ, tấu, sớ. Vì vậy, nhiều đoạn trong Đại Nam thực lục có thể đối chiếu với châu bản. Khi hai nguồn này khớp nhau, giá trị chứng minh tăng lên rõ rệt.

Bộ sách được khắc in bằng mộc bản và ngày nay đã có bản dịch tiếng Việt do các nhà nghiên cứu thực hiện, xuất bản thành nhiều tập. Người đọc phổ thông tiếp cận chủ yếu qua bản dịch này hoặc qua các đoạn trích trong ấn phẩm chính thống về biển đảo.

Một điểm hay bị bỏ qua: Quốc sử quán không chép sử để chứng minh với ai. Bộ sử được soạn cho triều đình và hậu thế, ghi việc nước như một nghĩa vụ. Những đoạn về Hoàng Sa nằm lẫn giữa các việc bình thường khác như đắp đê, xét thuế, bổ nhiệm quan lại. Chính sự bình thường ấy cho thấy việc quản lý quần đảo là một phần công việc thường xuyên của nhà nước, không phải điều được dựng lên để tranh luận.

Dòng thời gian các chuyến ra Hoàng Sa trong Đại Nam thực lục

Bảng dưới tóm tắt những mốc được các ấn phẩm chính thống và báo chí chính thống trích dẫn nhiều nhất. Cột cuối nêu ý nghĩa của từng chuyến đối với việc thực thi chủ quyền.

NămĐời vuaViệc được ghiÝ nghĩa
1816Gia LongSai thuỷ quân và đội Hoàng Sa ra Hoàng Sa xem xét, đo đạc thuỷ trìnhNhà nước trực tiếp tổ chức khảo sát, không chỉ khai thác
1833Minh MạngVua dụ Bộ Công về việc ra Hoàng Sa dựng miếu, lập bia, trồng câyĐánh dấu sự hiện diện lâu dài trên đảo
1834Minh MạngPhái người cùng thuỷ quân ra Hoàng Sa vẽ bản đồĐo vẽ địa hình phục vụ quản lý
1835Minh MạngPhái người ra dựng miếu trên đảoXây dựng công trình trên đảo
1836Minh MạngSai Chánh đội trưởng thuỷ quân Phạm Hữu Nhật đưa binh thuyền ra Hoàng Sa đo đạc, vẽ bản đồ, cắm mốc gỗCắm mốc chủ quyền, trở thành lệ hằng năm

Một số nguồn ghi lệch một năm cho cùng một chuyến, do khác biệt khi quy đổi năm âm lịch sang dương lịch. Khi dạy học, nói gọn "những năm 1833 đến 1836" để tránh tranh cãi không cần thiết về một con số.

Ba điều rút ra khi đọc liền các đoạn trích

Hoạt động lặp lại, không phải ngẫu nhiên. Các chuyến ra đảo xuất hiện qua nhiều năm liên tiếp, dưới nhiều đời vua. Chính tính lặp lại này thể hiện việc thực thi chủ quyền liên tục, một yêu cầu quan trọng theo nguyên tắc chiếm hữu thật sự.

Mục đích chuyển từ khai thác sang quản lý. Thời chúa Nguyễn, đội Hoàng Sa chủ yếu thu lượm sản vật. Sang triều Nguyễn, các chuyến đi có thêm mục đích đo vẽ, dựng miếu, trồng cây, cắm mốc, tức là những việc chỉ nhà nước có chủ quyền mới làm.

Có cơ quan chịu trách nhiệm cụ thể. Sách nhắc Bộ Công, thuỷ quân, quan tỉnh Quảng Ngãi, với tên người chỉ huy cụ thể. Đây là bộ máy nhà nước vận hành, không phải hoạt động tự phát của dân chài.

Có ích cho an toàn đi biển. Đại Nam thực lục cũng ghi lý do trồng cây trên đảo là để tàu thuyền đi qua dễ nhận biết, tránh mắc cạn. Chi tiết này cho thấy nhà nước quản lý đảo cả vì lợi ích chung của người đi biển.

Phân biệt Đại Nam thực lục với các bộ sách cùng thời

Triều Nguyễn để lại nhiều bộ sách lớn và người đọc dễ lẫn tên. Đại Nam thực lục là sử biên niên, ghi việc theo năm. Đại Nam nhất thống chí là địa chí, ghi theo tỉnh, mô tả núi sông, đảo, sản vật; ở đó Hoàng Sa được nhắc trong phần tỉnh Quảng Ngãi. Khâm định Đại Nam hội điển sự lệ là tập hợp điển lệ, ghi các quy định của từng bộ, trong đó có quy định về việc ra Hoàng Sa.

Một cách nhớ đơn giản: thực lục trả lời câu "năm nào làm gì", nhất thống chí trả lời câu "đất nào thuộc đâu", hội điển trả lời câu "quy định làm thế nào". Ba câu hỏi bổ sung cho nhau.

Khi viết, bạn chỉ nên gán thông tin cho đúng bộ sách đã ghi nó. Ví dụ việc cắm mốc năm 1836 nên dẫn theo Đại Nam thực lục, còn câu "Hoàng Sa thuộc tỉnh Quảng Ngãi" nên dẫn theo Đại Nam nhất thống chí. Gán lẫn sẽ khiến người đọc chuyên môn mất tin tưởng ngay.

Nếu chỉ nhớ được một bộ, hãy nhớ Đại Nam thực lục, vì đây là nơi tập trung nhiều sự kiện cụ thể nhất.

Phần Tiền biên nói gì về thời các chúa Nguyễn

Nhiều người chỉ biết các mốc 1816 và 1836, mà quên rằng ngay phần Tiền biên của Đại Nam thực lục đã có đoạn ghi về đội Hoàng Sa thời các chúa Nguyễn. Đoạn này mô tả việc lấy dân xã An Vĩnh sung vào đội, hằng năm ra đảo thu lượm sản vật rồi trở về nộp. Nội dung khá gần với những gì Lê Quý Đôn đã ghi trong Phủ biên tạp lục.

Ý nghĩa của sự trùng khớp này rất lớn. Một bên là bộ sử chính thống của triều Nguyễn, một bên là sách của một vị quan Đàng Ngoài. Hai nguồn từ hai phía, cách nhau nhiều chục năm, cùng mô tả một tổ chức. Đây là kiểu xác nhận chéo mà người nghiên cứu lịch sử rất coi trọng.

Từ đó, có thể thấy mạch liên tục rõ ràng: thời các chúa Nguyễn lập đội Hoàng Sa để khai thác; triều Nguyễn kế tục, duy trì đội và nâng thành những chuyến công vụ có thuỷ quân, có đo vẽ, có cắm mốc. Không có khoảng trống nào trong đó mà nhà nước Việt Nam bỏ mặc quần đảo.

Khi trình bày cho người mới, nên kể theo đúng mạch này: bắt đầu bằng đội Hoàng Sa thời chúa Nguyễn, rồi tới chuyến khảo sát năm 1816, rồi tới các năm dưới thời Minh Mạng. Kể theo thời gian giúp người nghe tự thấy sự kế tục mà không cần bạn phải nhấn mạnh.

Tự lập một bảng ghi chép khi đọc Đại Nam thực lục

Em Ngọc, học sinh lớp 12 ở Khánh Hoà, chuẩn bị cho cuộc thi tìm hiểu về biển đảo của trường. Em đọc các đoạn trích Đại Nam thực lục trong một cuốn sách giới thiệu tư liệu và ghi chép theo các bước dưới đây.

  1. Kẻ bảng năm cột: năm, đời vua, người được phái, việc làm, ghi chú nguồn.
  2. Mỗi đoạn trích đọc hai lần: lần đầu nắm ý, lần hai điền vào bảng.
  3. Gạch chân những động từ thể hiện hành động nhà nước như "sai", "phái", "dựng", "cắm".
  4. Đối chiếu với bảng dòng thời gian ở trên, đánh dấu chỗ năm bị lệch giữa các nguồn.
  5. Viết một đoạn tổng kết ba câu: hoạt động gì, kéo dài bao lâu, cho thấy điều gì.

Bảng của em Ngọc vừa giúp em ôn thi, vừa trở thành tài liệu cho cả nhóm. Điểm đáng học là em ghi nguồn ngay từ đầu, nên khi cần trích dẫn không phải tìm lại.

Nếu bạn là giáo viên hướng dẫn đội thi, có thể giao mỗi em phụ trách một năm trong dòng thời gian, đọc kỹ đoạn trích của năm đó rồi giải thích lại cho cả nhóm. Cách chia việc này giúp mỗi em hiểu sâu một đoạn thay vì đọc lướt tất cả, và buổi ôn tập trở thành buổi các em dạy lẫn nhau. Không cần chấm điểm từng em; chỉ cần cả nhóm cùng ghép lại được một dòng thời gian đầy đủ, có nguồn.

Những câu dễ viết sai khi nói về Đại Nam thực lục

Những lỗi dưới đây thường gặp trong bài thi, bài báo tường và bài đăng mạng xã hội:

  • Viết "Đại Nam thực lục do vua Gia Long viết" là sai; sách do Quốc sử quán biên soạn.
  • Gán việc lập đội Hoàng Sa cho triều Nguyễn là chưa đúng; đội đã có từ thời các chúa Nguyễn, triều Nguyễn tiếp tục duy trì.
  • Đưa ra số mốc gỗ, số người cụ thể khi không trích được nguồn rõ ràng.
  • Dùng ngôn ngữ cảm xúc thay cho trích dẫn; một câu trích đúng có sức nặng hơn nhiều câu khen ngợi.
  • Gọi Đại Nam thực lục là "châu bản" hay "mộc bản"; đó là ba thứ khác nhau dù có liên quan.
  • Nói rằng mọi đoạn trong sách đều nói về biển đảo; thực tế chỉ một phần nhỏ trong bộ sử đồ sộ này liên quan tới Hoàng Sa.

Sửa bốn lỗi này, phần trình bày của bạn sẽ đúng chuẩn mực mà người chấm thi và người đọc chuyên môn mong đợi.

Câu hỏi thường gặp

Đại Nam thực lục do ai biên soạn?

Đại Nam thực lục do Quốc sử quán, cơ quan chép sử của triều Nguyễn, biên soạn trong nhiều chục năm, dựa trên giấy tờ của triều đình. Sách gồm phần Tiền biên về thời các chúa Nguyễn và phần Chính biên về các đời vua.

Năm 1816 vua Gia Long đã làm gì ở Hoàng Sa?

Theo Đại Nam thực lục, năm 1816 vua Gia Long sai thuỷ quân và đội Hoàng Sa đi thuyền ra Hoàng Sa xem xét, đo đạc thuỷ trình. Đây là mốc thường được nêu khi nói nhà nước triều Nguyễn trực tiếp khảo sát quần đảo.

Vua Minh Mạng đã cho làm những gì ở Hoàng Sa?

Dưới thời Minh Mạng, những năm 1833 đến 1836, triều đình nhiều lần phái người ra Hoàng Sa dựng miếu, lập bia, trồng cây, vẽ bản đồ và cắm mốc gỗ, rồi đặt thành lệ hằng năm.

Vì sao các nguồn ghi năm hơi khác nhau?

Sách cổ ghi theo niên hiệu vua và can chi. Khi quy đổi sang dương lịch, những việc xảy ra đầu năm âm lịch có thể rơi vào năm dương lịch trước, nên các nguồn đôi khi lệch nhau một năm.

Có thể đọc Đại Nam thực lục bằng tiếng Việt không?

Có. Bộ sách đã được các nhà nghiên cứu dịch sang tiếng Việt và xuất bản thành nhiều tập, có trong nhiều thư viện. Các đoạn về Hoàng Sa cũng được trích trong ấn phẩm chính thống về biển đảo.

Đại Nam thực lục có ghi về Trường Sa không?

Các đoạn được trích nhiều nhất nói về Hoàng Sa. Một số nhà nghiên cứu đối chiếu thêm với các địa danh khác trong sách, nhưng khi trình bày phổ thông nên nói đúng những gì nguồn chính thống đã công bố.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138